Ինչո՞վ են ավարտվել ռուսաֆոբական քաղաքականություն իրականացնելու երեք փորձերը հետխորհրդային տարածքում
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Vestikavkaza.ru-ն գրում է, որ նախկին ԽՍՀՄ գրեթե բոլոր հանրապետություններում ապրում է ազդեցիկ և նշանակալից ռուսական համայնք։ Արժեքների ընդհանուր համակարգը բազմիցս հաստատել է Ռուսաստանի Դաշնության վճռականությունը՝ պաշտպանելու սեփականը: Ուստի ցանկացած ուժ, որը մտադիր է թափանցել նախկին Խորհրդային Միության սահմանները, պետք է հաշվի առնի Մոսկվայի արտաքին քաղաքական շահերը։
Երրորդ ուժերի կողմից մի քանի փորձեր են եղել ընդարձակվելու նախկին խորհրդային հանրապետություններում։ Չինաստանի քաղաքականությունը սահմանափակվել է միայն մի շարք տնտեսական նախագծերով Կենտրոնական Ասիայում հետագա համախմբման համար: ԵՄ-ն համատեղել է տնտեսությունն ու քաղաքականությունը Բալթյան երկրներում և Հարավային Կովկասում:
ԱՄՆ-ն օգտագործել է ամենաագրեսիվ ռազմավարությունը, որը ներառում է ռազմական ներկայություն նախկին ԽՍՀՄ երկրներում, քանի որ ամերիկյան բիզնեսն իրեն հարմարավետ է զգում միայն իր զինվորականների թիկունքում։ Վաշինգտոնի արտաքին քաղաքական դոկտրինան քիչ չափով է հաշվի առել Ռուսաստանի շահերը և գնալով ավելի է աջակցել տարածաշրջանային այն ուժերին, որոնք պատրաստ են օգնել նվազագույնի հասցնել ռուսական ներկայության գործոնը։ Սակայն դժվար է միանշանակ խոսել հակառուսական քաղաքականության հաջողությունների մասին։ Դրա իրականացման առնվազն երեք օրինակ հանգեցրել է հարաբերությունների ճգնաժամի, իսկ երկու դեպքում՝ զինված հակամարտությունների։
Վրաստանի, Հայաստանի և Ուկրաինայի ղեկավարներն են տարբեր ժամանակներում, բայց նույնքան անհաջող, փորձել մեկուսացնել իրենց հանրապետությունները Ռուսաստանի Դաշնությունից։
Վրացի քաղաքական գործիչները Ռուսաստանին մեղադրել են հանրապետությունը մասնատելու ձգտման մեջ։ Նախագահ Միխայիլ Սահակաշվիլին 2008 թվականի օգոստոսին Մոսկվային մեղադրել է վրացական տարածք ներխուժելու մեջ։ Ավելի վաղ 2005 թվականի «Վարդերի հեղափոխությունը» հռչակել էր իր զարգացման արևմտամետ ուղղվածությունը, հայտարարել հիմնարար բարեփոխումների մեկնարկի մասին, բայց նույնիսկ այն ժամանակ ցույց էր տվել բոլոր հակառուսական վարչակազմերին բնորոշ քաղաքականությունը, որոնք են խորհրդային պատերազմների հուշարձանների քանդումը, տոտալ ապախորհրդականացումը, որը հագեցած է ռուսաֆոբիայի տարրերով։ Այս սցենարի զարգացման գագաթնակետը 2008 թվականի օգոստոսյան պատերազմն էր, որը, ըստ դրա հրահրողների ծրագրի, պետք է ապացուցեր Մոսկվայի չցանկանալը ճանաչելու երիտասարդ դեմոկրատների բարեփոխումների քաղաքականության հաջողությունները և կարգավիճակը պահպանելու ցանկությունը, ստատուս քվոն Աբխազիայի և Հարավային Օսիայի չլուծված հակամարտություններում։ Սակայն ռազմական գործողության ձախողումը խաչ քաշեց Սահակաշվիլիի՝ Մոսկվան սատանայացնելու ծրագրերի վրա, իսկ որոշ ժամանակ անց օտարերկրյա կուրատորները երես թեքեցին Վրաստանի այդ խայտառակված առաջնորդից։
Ուկրաինացի քաղաքական գործիչները ձգտում էին միլիոնավոր ռուսների ներկայությունը երկրի տարածքում ներկայացնել որպես ագրեսիվ ուժի տարր։ Ի տարբերություն Վրաստանում հեղափոխության անուղղակի հակառուսական ձևաչափին, 2004 թվականի Ուկրաինայում նմանատիպ իրադարձությունները, ինչպես նաև 2014 թվականի ճգնաժամը ուղղակիորեն սպառնացին պետության խաղաղ գոյության անփոխարինելի պայմանին` խախտելով ռուսների և ուկրաինացիների հավասարակշռությանը հարաբերություններում։
Թե՛ ռուսական, թե՛ ուկրաինական ինքնությունները կազմում են Ուկրաինայի պետականության հիմքը, ուստի ռուսական ներկայության գործոնը բնական ճանապարհով հաղթահարել անհնար է։ Ուստի Ռուսաստանին զայրացրել էր ուկրաինական վերնախավի կուրսը, որը հավատարիմ է օրինական հիմունքներով գործող նեոնացիստական կազմակերպությունների ստեղծմանը, որոնք հաստատապես չեն հետապնդվում իրավապահ մարմինների կողմից։ Ռուսաֆոբիան ուկրաինական ոճով նպատակ ուներ անընդունելի կենսապայմաններ ստեղծել էթնիկ ռուսների համար դրդելով նրանց հեռանալ Ուկրաինայից, ինչը և արդյունքում պետք է վերացներ ռուսական ներկայության գործոնը։
Երկու անգամ՝ Վրաստանում և Ուկրաինայում, Ռուսաստանին սատանայացնելու փորձը հանգեցրել է զինված բախումների։ Սակայն հակառուսական հռետորաբանության ամենաերեսպաշտ սցենարը հայկականն էր, որը ենթադրում էր համագործակցության համար անտանելի պայմանների ստեղծում, ինչի արդյունքում Ռուսաստանն ինքը ստիպված պետք է երես թեքեր Հայաստանից։ Այս քաղաքականության անհաջող փորձն արեց ներկայիս վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, ով սկսեց ապամոնտաժել հավաքական անվտանգության համակարգը։
Չնայած այն հանգամանքին, որ Մոսկվայի և Երևանի միջև տնտեսական, ռազմական, քաղաքական համագործակցությունը ռազմավարական նշանակություն ունի Հայաստանի համար, Փաշինյանն իր վարչապետության առաջին տարում շտապեց սաբոտաժի ենթարկել ՀԱՊԿ-ի աշխատանքը, այս կամ այն կերպ անվտանգության համակարգում առանցքային դիրքերում այնպիսի մարդկանց նշանակել, որոնք կապված են ԱՄՆ-ի հետախուզական կառույցների հետ:
Իհարկե, անհնար է միանգամից Ռուսաստանին Հայաստանի թշնամի հայտարարել, քանի որ ռուսների նկատմամբ հանրային վստահության մակարդակը բարձր է, բայց հնարավոր էր կասկածի սերմեր սերմանել հետագա համագործակցության նպատակահարմարության վերաբերյալ, հատկապես, որ «համաժողովրդական» լյուստրացիա էր, հանրապետությունում կոռուպցիայի ու դավաճանության մեղադրանքները նախկին վերնախավերի և նրանց հետ աշխատած կամ շփվողների հասցեին հնչում էին բառացիորեն ամեն օր։
Ղարաբաղյան պատերազմում ջախջախիչ պարտությունը սթափեցրեց հայ հասարակության միտքը` հիշեցնելով, թե ինչ տեղ է զբաղեցնում Ռուսաստանը և նրա խաղաղապահ քաղաքականությունը հանրապետության անվտանգության համակարգում, և սովորաբար ինչի է իրականում վերածվում, այսպես կոչված, հավաքական Արևմուտքի աջակցությունը։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
