Հայաստանն ու Ադրբեջանը փորձել են պայմանավորվել Բրյուսելում, բայց դժվար թե ԵՄ-ին հաջողվի Ռուսաստանին դուրս մղել կարգավորման գործընթացից
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Vedomosti.ru-ն գրում է, որ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը և Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը Բրյուսելում հանդիպումից հետո երկրների արտգործնախարարներին հանձնարարել են սկսել խաղաղ բանակցություններին նախապատրաստվելը։ Այդ մասին Բրյուսելում պետությունների ղեկավարների հանդիպումից հետո, որին որպես միջնորդ մասնակցում էր Եվրոպական խորհրդի նախագահ Շառլ Միշելը, հայտարարել է Հայաստանի ԱԳՆ մամուլի ծառայությունը։ Բանակցությունների ճանապարհին առաջին քայլը կլինի մինչև ապրիլի վերջ հայ-ադրբեջանական պետական սահմանի սահմանազատման (քարտեզների վրա նշումներով) երկկողմ հանձնաժողովի ստեղծումը։ ԽՍՀՄ փլուզումից ի վեր նախկինում չորոշված այդ սահմանին զինված բախումներ են սկսվել 2020 թվականի Լեռնային Ղարաբաղում պատերազմի ավարտից հետո։ Միշելը Twitter-ում գրել է, որ խաղաղության պայմանագիր պատրաստելու պարտավորություն ձեռք է բերվել և հանդիպումն անվանել է «արդյունավետ»:
Հայ-ադրբեջանական կարգավորման գործընթացին շարունակում է մասնակցել Ռուսաստանը, որն ի սկզբանե առանցքային միջնորդ էր։ Նրա մասնակցությամբ հրադադարի մասին պայմանավորվածություն ձեռք է բերվել մեկուկես տարի առաջ։ Ռուսաստանի նախագահի մամուլի քարտուղար Դմիտրի Պեսկովն ասել է, որ Կրեմլը «դրական» է գնահատում խաղաղության բանակցությունների նախապատրաստման մեկնարկի վերաբերյալ հայկական կողմի հայտարարությունը նշելով, որ այդ «գործընթացը շատ երկար է»։
Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության բանակցությունների նախապատրաստման մեկնարկի մասին հայտարարությանը նախորդել է Լեռնային Ղարաբաղում լարվածության հերթական սրումը։ Մարտի 24-25-ին ադրբեջանական զորքերը մտել էին ռուս խաղաղապահների պատասխանատվության գոտու Փարուխ բնակավայր և անօդաչու սարքերով հարձակվել չճանաչված Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության զինված կազմավորումների վրա։ Հայաստանի ԱԳՆ-ն կոչ է արել անհապաղ դուրս բերել ադրբեջանական ստորաբաժանումները Փարուխից, իսկ ԼՂՀ-ում ռազմական դրություն է հայտարարվել։ Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարությունը հայտարարել է, որ իրենք չեն խախտել 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ին ձեռք բերված պայմանավորվածությունները։
ԵՄ-ի կողմից Ռուսաստանին հայ-ադրբեջանական կարգավորման գործընթացից դուրս մղելու փորձեր իսկապես արվում են այն պատճառով, որ նրա ուշադրությունը շեղված է Ուկրաինայում տիրող իրավիճակից: Նման կարծիք է հայտնել ՄԳԻՄՕ-ի Հետխորհրդային հետազոտությունների կենտրոնի փորձագետ Ստանիսլավ Պրիտչինը։
«Եվրոպական հարթակում կողմերի նախորդ հանդիպումները ոչնչի չեն հանգեցրել, իսկ ներկայինս ավարտվել է մեկ ամսվա ընթացքում սահմանազատման հանձնաժողով ստեղծելու մտադրության մասին հայտարարությամբ։ Բայց հայտարարությունը դժվար թե կարելի է պարտավորեցնող անվանել՝ Փաշինյանն ու Ալիևը խոստացել են ստեղծել այդ հանձնաժողովը, բայց առանց ժամկետ նշելու։ Առայժմ ամեն ինչ հուշում է, որ ԵՄ-ն կողմերի վրա ազդելու համար, փաստացի, չունի ազդեցության գործիքներ, քաղաքական կամք և նույնիսկ ինստիտուցիոնալ իրավասություններ այդ հարցում»,- ասել է փորձագետը։
«Գայթակղության քարը,- շարունակել է Պրիտչինը,- Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի հարցն է: Ադրբեջանը կարծում է, որ խնդիրը լուծված է, և 2025 թվականին ռուս խաղաղապահների դուրսբերումից հետո հույս ունի վերջնականապես գրավել մնացած տարածքները։ Հայաստանը փորձում է մի կողմ դնել կարգավիճակի հարցը, բայց հասկացվում է, որ չի կարող ազդել դրա վրա։ Բաքվում, փաստացի, ենթադրում են կա՛մ հայ բնակչության ելք, կա՛մ նրա ինտեգրում առանց քաղաքական ինքնավարության, իսկ գոնե մշակութային ինքնավարության շրջանակներում անվտանգության և իրավունքների պաշտպանության հատուկ երաշխիքների մասին խոսք չկա»։
«Բրյուսելի հանդիպումից հետո կարգավորման գործընթացի զարգացման հեռանկարների երկու տարբերակ կա. կա՛մ այն կգնա «Սոչիի» ճանապարհով, կա՛մ այնուամենայնիվ կստեղծվի սահմանազատող հանձնաժողով, և այն կսկսի աշխատել։ Վերջին տարբերակը ԵՄ-ին հնարավորություն կտա դա ավելացնելու իր ակտիվին, քանի որ, փաստացի, այդ ամենը համաձայնեցվել էր նոյեմբերին Սոչիում Պուտինի միջնորդությամբ, բայց չէր իրականացվել»,- ասել է ՄԳԻՄՕ–ի Կովկասի հիմնախնդիրների և Տարածաշրջանային անվտանգություն կենտրոնի գիտաշխատող Նիկոլայ Սիլաևը,– փաստացի, և՛ Երևանը, և՛ Բաքուն այնքան էլ շահագրգռված չեն նման հանձնաժողովի ստեղծմամբ և աշխատանքով, քանի որ սահմանազատման հարցերում նրանց տեսակետները հակադիր են։ Մարտին ներկայացված պայմանագրի գրավոր առաջարկություններում Ադրբեջանը պնդում է տարածքային ամբողջականության ճանաչումը, այն է Հայաստանի հրաժարումը Ղարաբաղի վիճելի կարգավիճակից»։ Ըստ Սիլաևի՝ «Խաղաղության պայմանագրի վրա աշխատելու պատրաստակամության» մասին ձևակերպումը չափազանց վերացական է, չնայած դա անկասկած Բրյուսելի և եվրոպական դիվանագիտության համար լրատվական հաջողություն է։
«Բրյուսելում հայտարարված որոշումները կարող են գնահատվել միայն դրանց կատարմամբ, սակայն վաղուց արդեն պարզ է, որ և՛ Եվրամիությունը, և՛ նրա առանձին պետությունները չափազանց սահմանափակ ազդեցություն ունեն Անդրկովկասում տիրող իրավիճակի վրա,- ասել է ՄԳԻՄՕ–ի Եվրոպական ուսումնասիրությունների կենտրոնի գիտաշխատող Արտեմ Սոկոլովը,- Բրյուսելում տեղի ունեցած բանակցությունները հետևանք են եվրոպական դիվանագիտության իրեն որպես արդյունավետ միջնորդ կառույց հիշեցնելու ցանկության, քանի որ ուկրաինական ճգնաժամի համատեքստում լրջորեն տուժել է ԵՄ-ի հեղինակությունը որպես դիվանագիտական խաղացող։ Մոտ ապագայում եվրոպացիները դժվար թե բավարար ռեսուրսներ տրամադրեն Հարավային Կովկասում իրենց ազդեցությունը մեծացնելու համար»։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
