Ինչո՞ւ է Ռուսաստանը «ի վնաս իրեն» հաշտեցնում Հայաստանին և Թուրքիային
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
rosbalt.ru-ն գրում է, որ Ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմում Ադրբեջանի հաղթանակը նոր իրողությունների է հանգեցրել. Հայաստանն ու Թուրքիան ի վերջո որոշել են հաշտվել։ Հազիվ թե արժե «բարիդրացիության» բարոյական և էթիկական պատճառներ փնտրել. պարզապես երկու երդվյալ թշնամիների միջև զինադադարը Թուրքիային ավելի մեծ կշիռ կհաղորդի տարածաշրջանում և նրան կտա գործելու քաղաքական և տնտեսական ազատություն, որից նա ներկայումս մասամբ զրկված է։
Հաշտեցման համար (ոչ առանց համապատասխան գործընթացի լոբբինգի և, հնարավոր է վերահսկողության) Մոսկվան է կողմերին տրամադրել իր հարթակը։ Երևանն ու Անկարան իրենց բանակցողներին են նշանակել, և Հայաստանի և Թուրքիայի հատուկ ներկայացուցիչների «պատմական», եթե ոչ «դարակազմիկ» «առանց նախապայմանների» հանդիպումը տեղի է ունեցել։ Եվ առաջին բանը, որ գրավում է ուշադրությունը այն է, որ չափազանց կարևոր հարցերի շուրջ բանակցողների միջև առկա է որակական վիթխարի տարբերություն։ Բանն այն է, որ Հայաստանը ներկայացնում է 30-ամյա խորհրդարանի փոխնախագահ Ռուբեն Ռուբինյանը, ով դիվանագիտական փորձ չունի, իսկ Թուրքիան ներկայացնում է արտաքին քաղաքականության ասպարեզում կարծրացած «բիզոն», ԱՄՆ-ում նախկին դեսպան Սերդար Քըլըչը։ Նրա դիվանագիտական փորձը հավասար է հայ երիտասարդ բանակցողի կյանքի տարիներին։ Այսպիսով, պետք է ենթադրել, որ ոչ հեռու ապագայում հայկական կողմը չի կարողանա հպարտանալ բանակցային գործընթացում իր հաջողությամբ, և դրանք կդադարեցվեն սփյուռքի և «հասարակության» վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի նման տարօրինակ ընտրության հանդեպ վրդովմունքի պատճառով: Կամ էլ Թուրքիան կշահի բոլոր այն դիրքերը, որոնցում հաջողության հասնելու նպատակ է դրել իր առջև։ Ամենայն հավանականությամբ երկրորդ տարբերակն էլ կլինի: Այնպես որ, հանդիպումը կայացել է և, ըստ հայկական և թուրքական պաշտոնական աղբյուրների, այն անցել է «դրական և արդյունավետ մթնոլորտում»։ Հաջորդ հանդիպման օրը դեռ հայտնի չէ, բայց պարզ է, որ նախապայմաններ չառաջադրելու մասին պայմանավորվածությունը յուրօրինակ «խաբեություն» է, քանի որ Թուրքիան Հայաստանից պահանջում է Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության ճանաչում, խաղաղության պայմանագրի ստորագրում, այսպես կոչված Զանգեզուրի միջանցքի ստեղծում: Մինչդեռ Երևանը վախենում է «միջանցք» տերմինից այդ ճանապարհի նկատմամբ ուրիշի վերահսկողության դեպքում՝ դրա մեջ տեսնելով ինքնիշխանության կորուստ։
Անկարան պնդում է նաև Հայաստանի կողմից 1921 թվականի Կարսի պայմանագրի ճանաչումը, ինչը նրան կզրկի տարածքային պահանջների իրավունքից։ Բայց, թերևս, ամենագլխավորը, Երևանի և օտարերկրյա սփյուռքի պնդումներն են Թուրքիայի կողմից 1915 թվականին Օսմանյան կայսրությունում Հայոց ցեղասպանության ճանաչման մասին, ինչը կտրականապես անընդունելի է Անկարայի և Բաքվի համար: Միևնույն ժամանակ, Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչվել և դատապարտվել է Եվրոպայի խորհրդի, Եվրոպական խորհրդարանի և այլ հեղինակավոր միջազգային կազմակերպությունների կողմից, 33 պետություն, ներառյալ Ռուսաստանը, մի քանի երկրների շրջաններ և նահանգներ ևս ճանաչել են դա։ Հայաստանի ներկայիս իշխանությունը քաջ գիտակցում է, որ այդ թեման շահերի բախման տեղիք է տալու թե՛ բուն Հայաստանում, թե՛ սփյուռքում։ Այսպիսով, սկսված բանակցությունների համատեքստում կան բազմաթիվ հակասություններ, այդ թվում հայկական շուկան թուրքական ապրանքների համար բացելու հարցում։
Կարծես թե հայ-թուրքական բանակցությունները ընթանում են Ռուսաստանի հովանու ներքո։ Սա մի կողմից դիտվում է որպես բնական երևույթ, քանի որ նրա միջամտությունն է վերջ դրել ղարաբաղյան պատերազմին։ Բացի այդ, Մոսկվան պետք է գոնե գոհ լինի, որ իր հովանու՝ ոչ թե «արևմուտքի», ներքո են ընթանում և՛ հայ-ադրբեջանական, և՛ հայ-թուրքական կարգավորումները։ Բայց մյուս կողմից, Ռուսաստանը, ձգտելով դառնալ «առաջին ջութակը» Անդրկովկասում, կարող է ընդհանրապես չստանալ այն արդյունքը, որն ակնկալում է, քանի որ տարածաշրջանում և աշխարհում աշխարհաքաղաքական և աշխարհառազմավարական իրողությունները այժմ շատ կոնկրետ են և հակված արագ փոփոխությունների: Բանն այն է, որ պարտված, նյութապես ու բարոյապես հյուծված Հայաստանը կարող է զիջել Թուրքիային, որն իր «բնավորության փոփոխականության» պատճառով կթուլացնի Ռուսաստանի դիրքերը Հարավային Կովկասում։ Եթե ավելի վաղ Մոսկվան հանդես էր գալիս որպես Հայաստանի անվտանգության միակ երաշխավոր, ապա նման անհրաժեշտությունը կվերանա։ Առաջնորդվելով եսասիրական, ավելի ճիշտ՝ գործնական քաղաքական նկատառումներով, ցանկալի է, որ Ռուսաստանը դադարեցնի Երևանի և Անկարայի միջև դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելու գործընթացը։ Հիշեցնենք, որ Թուրքիան ՆԱՏՕ-ի անդամ է՝ չնայած նրա հետ որոշակի տարաձայնություններին և Ռուսաստանի հետ «բարեկամությանը»: ՀԱՊԿ-ի աճող ազդեցությունը Անկարան և դաշինքը դժվար թե ողջունեն, և առավել ևս եթե դա իրենց քթի տակ է։ Նրանք, ինչպես Ռուսաստանը, չեն հանդուրժում այն ազդեցության ոլորտներից բաժանում, որը իրենցն են համարում։ Իսկ դա նշանակում է, որ Թուրքիան ժամանակի ընթացքում, Հայաստանի նկատմամբ կիրառելով «մտրակի և բլիթի» քաղաքականություն հայացքը կուղղի դեպի Արևմուտք, կփորձի խաղալ Մոսկվայի և Երևանի «գործընկերային» հարաբերությունները թուլացնելու վրա։ Վերջինս ուժի մի կենտրոնից մյուսը «կթեքվի», և, ի վերջո, կարող է «անցման քայլ» կատարել, թեև ոչ մոտ ապագայում։ Իսկ մինչ այդ Երևանը, ինչպես նաև Թուրքիան և «կոլեկտիվ Արևմուտքը», կկարողանան Մոսկվային նման հնարավոր հեռանկարի անորոշության մեջ պահել։
Ուրեմն ինչո՞ւ է Մոսկվան «շտապում» Հայաստանին Թուրքիայի հետ հաշտեցնել։ Ի՞նչ մակարդակի վրա է դա՝ մասշտաբայի՞ն, թե՞ ավելի համեստ, և ի՞նչ «շեմեր» է սահմանել իր համար։ Անկարան, սկսելով համապատասխան գործընթացը, դժվար թե սահմանափակվի չափավոր պահանջներով թե՛ Բաքվի, թե՛ սեփական շահերի համատեքստում։ Իսկ նրանք, ինչպես գիտենք, մեծ ախորժակ ունեն։ Հաշվի առնելով այն, որ Ռուսաստանը նույնպես չի դժգոհում «ախորժակից», ապա ոչ հեռավոր ապագայում պետք է սպասել նրա և Թուրքիայի շահերի բախում Հարավային Կովկասում և մերձակա տարածաշրջանում։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
