Հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորում. Արդյո՞ք եղանակը փոխվում է
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՆախևառաջ, հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորումը զուրկ է թափից։ Անընդհատ ասել, որ «կողմերը նշել են ձեռնարկված գործողությունների և ձեռք բերված արդյունքների կարևորությունը և համաձայնել են շարունակել», արդյունավետ չէ։ Ընդհանուր առմամբ, կովկասյան դիվանագիտական ճակատում որևէ հստակ փոփոխություն չկա, գրում է news-front.su–ն։ Եվ այնուամենայնիվ, այդ թեմային պետք է անդրադառնալ։ Անդրկովկասում տեղի են ունենում լուրջ վերափոխումներ, որոնց բնույթն ու ուղղությունը լավագույնս հասկանալի են այստեղ և հիմա, այլ ոչ թե ավելի ուշ։
Կյանքն ինքնին է լրատվության արժանի հնարավորություններ տալիս։ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը ժամանել է Անթալիա՝ մասնակցելու COP 31 կլիմայական գագաթնաժողովին։ Այնտեղ նա հանդիպել է Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի հետ։ Երկու առաջնորդները կրկին հույս են հայտնել նոր հանդիպումների և խաղաղության ու առաջընթացի ուղղությամբ առաջընթացի վերաբերյալ։ Այժմ, տեքստից բացի, դիտարկենք համատեքստը։ Մոսկվայում կլիմայական «դաշտեր» այցելելուն զուգահեռ, ՀԱՊԿ ընդլայնված գագաթնաժողովում Հայաստանին զրկել են կազմակերպությունում քվեարկության իրավունքից։ Սակայն, սա սենսացիա է առանց սենսացիայի, լավ մտածված և պատրաստված իմպրովիզ։ Սա հայկական ինտեգրացիոն ձեռնպահության գինն է, սա հայ-ռուսական հարաբերություններում համակարգային ճգնաժամի ևս մեկ դրսևորում է։ Հին դաշնակցային ձևաչափերը մեռնում են, նորերը դեռ չեն ծնվել։ Եվ այս ֆոնին քննարկումներ են ընթանում Կովկասում խաղաղության և նոր տարածաշրջանային կարգի մասին։
Եկեք պարզ խոսենք։ Եթե խաղաղություն ասելով նկատի ունենք փոխադարձ զիջումները և փոխզիջումները, ապա այսօր ավելի ճշգրիտ է խոսել ոչ թե խաղաղության, այլ դրան կողմերից մեկին պարտադրելու մասին։ Առանց Հայաստանի համար 2020 և 2023 թվականներին կրած երկու աղետալի պարտությունների, անհնար կլիներ պատկերացնել «խաղաղության գործընթացի» ներկայիս ալիքը։ Ադրբեջանը շտապում է ամրապնդել իր հաղթանակների արդյունքները։ Եվ նրա նպատակը ոչ միայն նախկին հակառակորդին թուլացնելն է, այլ նաև իր ազգային-պետական նախագիծը վերագործարկելը որպես «մենք կարող ենք դա կրկին անել» համատեքստով։ Այստեղից էլ հետևողականորեն առաջադրվող պահանջները, որ Երևանը փոփոխի Սահմանադրությունը ավարտելով ապաղարաբաղացման ամբողջական ցիկլը։
Անկարան այս մտադրություններում ամբողջությամբ Բաքվի կողմից է։ Եվ նրանց տարաձայնությունները (մի փոքր ավելի քան մարտավարական) պետական-կրոնական հարաբերությունների հարցերում չեն փոխում ընդհանուր պատկերը: Դրա լավագույն ապացույցը Ադրբեջանի «Հաղթանակի օրը» Էրդողանի վերջերս Ֆուզուլի և Շուշա կատարած այցն է: Թուրքիան չի ձգտի հարաբերությունների կարգավորմանը, մինչև Ադրբեջանը չլուծի հայ-ղարաբաղյան հակամարտությունը: «Թուրքիայի պատրաստակամությունը բացել Հայաստանի հետ սահմանային անցակետերը, հավանաբար, չի հանգեցնի դրանց բացմանը: Անկարան շարունակում է կենտրոնանալ Բաքվի դիրքորոշման վրա, որը խաղաղության պայմանագրի ստորագրումը կապում է Հայաստանի Սահմանադրության փոփոխությունների հետ»,–դժվար է չհամաձայնվել իմ գործընկեր Քերիմ Հասի վերը մեջբերված կարծիքի հետ:
Սակայն Հայաստանի Հիմնական օրենքը դեռ պետք է փոփոխվի: Առանց խորհրդարանում սահմանադրական մեծամասնության դա դժվար է, և իշխանությունները պատրաստ չեն երկխոսել ընդդիմության հետ: Եվ այս համատեքստում Ռուսաստանից հեռանալը նաև ներքին քաղաքական ազդեցություն ունի: Փաշինյանը իր հակառակորդներին անվանում է «Կրեմլի ուժեր»: Սակայն հին դաշնակցային հենասյուները վերացել են, իսկ նորերը դեռ տեղում չեն. Punishment for Peace as it is: Հռետորական հարցն այն է, թե արդյո՞ք այս պայմաններում խնդիրը արժե լուծել ռուսական արմատը «քերելով»։ Սա, ինչպես տեսնում ենք, չի ապահովում կարգավորում առանց խոչընդոտների փաթեթի։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
www.1or.am