«Պրոֆեսոր Գրիգորյան. Փաշինյանի արտաքին քաղաքականությունը Հայաստանը տանում է դեպի նոր աղետ»

Լեհահայ համալսարանական պրոֆեսոր և քաղաքագետ Արման Գրիգորյանը գնահատել է Հայաստանի արտաքին քաղաքականությունը որպես «բոլորովին սխալ և շատ վտանգավոր ուղղությամբ շարժվող»։ Նա զգուշացրել է, որ իշխանությունների ռազմավարական հաշվարկները հիմնված են պատրանքների վրա և որոնք կարող են երկիրը տանել դեպի նոր աղետ, գրել է «Հանրային տրիբունալ» հրատարակությունը, գրում է eadaily.com–ը։ Արման Գրիգորյանը կասկածի տակ է դրել Նիկոլ Փաշինյանի կառավարության Ռուսաստանի հետ անվտանգության հարաբերությունները թուլացնելու և Արևմուտքի հետ ինտեգրումը խթանելու քաղաքականության տրամաբանությունը։ Նրա խոսքով, իշխանությունները բազմիցս են հայտարարել երկրի ռազմավարական կողմնորոշումը փոխելու մտադրության մասին, բայց դեռևս չեն ներկայացրել այնպիսի այլընտրանքներ, որոնք կարող են փոխարինել Ռուսաստանի հետ առկա անվտանգության համագործակցությանը։

Քաղաքագետը նշել է մի հակասություն. Հայաստանի իշխանությունները քննադատում են ՀԱՊԿ-ը և հայտարարում, որ մտադիր չեն վերսկսել մասնակցությունը դրա գործունեությանը, սակայն դեռևս չեն արել կազմակերպությունից դուրս գալու վերջնական քայլը։ Գրիգորյանի խոսքով ՀԱՊԿ–ի հետ կապված իրավիճակի հետևում թաքնված է ավելի խորը խնդիր, այն է իշխանությունների մտադրությունը վերանայել հայ-ռուսական հարաբերությունները և փոխել երկրի ռազմավարական կողմնորոշումը։

Նա զգուշացրել է, որ Երևանը հաճախ անտեսում է Ռուսաստանի և Արևմուտքի միջև հարաբերությունների իրական վիճակը։ Մոսկվան հետխորհրդային երկրների ռազմաքաղաքական ինտեգրումը արևմտյան պետությունների հետ դիտարկում է որպես իր անվտանգության շահերին սպառնացող գործընթաց։ Այս պայմաններում Գրիգորյանը կարծում է, որ Հայաստանի իշխանությունների հաշվարկը, որ նրանք միաժամանակ պահպանելով Ռուսաստանի հետ առկա հարաբերությունները կարող են խորացնել համագործակցությունը Արևմուտքի հետ առանց հետևանքների, նշանակում է չտեսնել իրականությունը։ 

Քաղաքագետի խոսքով Հայաստանի հիմնական խնդիրը Ռուսաստանի դեմ բողոքները չեն, այլ այն փաստը, որ իշխանությունները չեն առաջարկում առկա հարաբերություններին իրատեսական այլընտրանք։ Նա սկզբունքորեն դեմ չէ Ռուսաստանից միակողմանի կախվածության նվազեցմանը և ավելի հավասարակշռված արտաքին քաղաքականություն վարելուն, բայց դա պահանջում է կոնկրետ պատասխաններ. ո՞վ է պատրաստ Հայաստանին տրամադրել անվտանգության երաշխիքներ, որոնք համեմատելի են Ռուսաստանի հետ ներկայումս կնքված երաշխիքների հետ, և ո՞վ կպաշտպանի երկիրը Մոսկվայի հնարավոր արձագանքից։ Գրիգորյանը հիշեցրել է, որ Հայաստանը պետք է հաշվի առնի ոչ միայն Թուրքիայի և Ադրբեջանի, այլ նաև Ռուսաստանի հնարավոր արձագանքը։ Նրա խոսքով արտաքին քաղաքականության կտրուկ շրջադարձի դեպքում երկիրը կարող է ստիպված լինել պաշտպանվել միանգամից երեք ճակատով։ Այս համատեքստում նա հատկապես շեշտել է իրանական գործոնը ընդգծելով, որ Հայաստանի ռազմավարական կողմնորոշման փոփոխությունը կարող է լուրջ հետևանքներ ունենալ Թեհրանի հետ հարաբերությունների համար։ Իսկ նման սխալ հաշվարկների պատասխանատվությունը հիմնականում կրում է երկրի ղեկավարությունը։

Մասնավորապես անդրադառնալով TRIPP նախագծին, պրոֆեսորը նշել է, որ շատ բան է անհասկանալի մնում նախագծի իրական բովանդակության, վերահսկողության մեխանիզմների և Հայաստանի ինքնիշխանության պահպանման երաշխիքների հարցերում: Մի կողմից, Երևանը վստահեցնում է, որ TRIPP–ը երկրի ինքնիշխանությանը չի սպառնում: Մյուս կողմից, Ադրբեջանը պնդում է, որ հայկական կողմը չի ունենա մաքսային և սահմանային վերահսկողության լիարժեք հնարավորություններ:

Գրիգորյանի խոսքով, TRIPP-ը պետք է դիտարկել նաև ավելի լայն աշխարհաքաղաքական համատեքստում: ԱՄՆ-ում նախագծի վերաբերյալ նախկինում արված հայտարարությունները ցույց են տալիս, որ դրա նպատակներից մեկը տարածաշրջանից ռուսական ազդեցությունը դուրս մղելն է և Թուրքիայի, Ադրբեջանի և Կենտրոնական Ասիայի միջև անխոչընդոտ հաղորդակցությունն ապահովելը: Նա չի բացառել այն հնարավորությունը, որ Մոսկվան և Վաշինգտոնը կարող են համաձայնության գալ նախագծի շուրջ, բայց ընդգծել է, որ դրա հիմքում ընկած աշխարհաքաղաքական տրամաբանությունը անխուսափելիորեն մտահոգություններ է առաջացնում Ռուսաստանում և Իրանում:

Հարցազրույցում ամենակոշտ գնահատականը տրվել է Հայաստանի արտաքին քաղաքականության ընդհանուր ուղղությանը: «Այն զարգանում է բոլորովին սխալ և շատ վտանգավոր ուղղությամբ», - հայտարարել է Գրիգորյանը: Նա հավելել է, որ իշխանությունների քաղաքականությունը հիմնված է պատրանքների վրա և իրեն լուրջ մտահոգություն է պատճառում, քանի որ այն կարող է Հայաստանին ենթարկել նոր աղետի:

Առանձին-առանձին պրոֆեսորը նշել է, որ 2020 թվականի պատերազմից հետո Հայաստանը կորցրել է իր նախկին դիրքերը, իսկ արտաքին քաղաքականության մանևրների արդյունքում երկրի տարածքն է կտրուկ նվազել։ Այս պայմաններում իշխանությունները պարտավոր են բացատրել, թե ի՞նչ են ակնկալում Արևմուտքի հետ հարաբերությունների խորացումից, ի՞նչ կոնկրետ երաշխիքներ են ստացել և արդյո՞ք Հայաստանի անվտանգության ապահովումը իսկապես համապատասխանում է արևմտյան պետությունների շահերին։

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը

www.1or.am