Հայաստանը կարող է կորցնել Ռուսաստանի աջակցությունը. ՀԱՊԿ-ից հեռացման ռիսկերը

ՀՀ արտաքին գործերի նախարար Արարատ Միրզոյանը հայտարարել է, որ Երևանը Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպություն (ՀԱՊԿ) վերադառնալու հնարավորություն չի տեսնում, մինչդեռ նախկին գլխավոր քարտուղար Նիկոլայ Բորդյուժան կոչ է արել հանրապետությանը հեռացնել կազմակերպությունից: Երևանի անդամակցության հարցը կարող է քննարկվել նոյեմբերի 11-ին: news.ru-ն քննարկել է ՀԱՊԿ-ից Հայաստանի վերջնական խզման ռիսկերը, արդյո՞ք Արևմուտքը կկարողանա փոխարինել նախկին անվտանգության մեխանիզմները, և թե ինչպե՞ս դա կազդի Հարավային Կովկասի վրա:

Հոկտեմբերի 28-ին ՀՀ արտաքին գործերի նախարար Արարատ Միրզոյանը կրկին հայտարարել է, որ հանրապետությունը չի մտադիրվում վերադառնալ ՀԱՊԿ-ի լիիրավ անդամակցությանը: «Մենք վաղուց կասեցրել ենք մեր մասնակցությունը այդ կառույցին և սառեցրել ենք մեր անդամակցությունը: Մենք չենք փոխի մեր դիրքորոշումը և չենք տեսնում մեզ ՀԱՊԿ վերադառնալիս», - ասել է Միրզոյանը Երևանում կայացած ճեպազրույցի ժամանակ:

Սա նրա մեկնաբանությունն էր ՀԱՊԿ նախկին գլխավոր քարտուղար Նիկոլայ Բորդյուժայի Երևանը կազմակերպությունից հեռացնելու կոչի վերաբերյալ: Բորդյուժան մատնանշել էր Հայաստանի պաշտոնական անդամակցության և կազմակերպության աշխատանքներին մասնակցելու փաստացի մերժման միջև եղած հակասությունը։ Նրա խոսքով, եթե Երևանը մնա ՀԱՊԿ-ի լիիրավ անդամ, ապա նրա դիրքորոշումը պետք է հաշվի առնվի որոշումներ կայացնելիս, որոնք համաձայնեցվում են կազմակերպության ներսում կոնսենսուսով։ «Հարկավո՞ր կլինի, որ Հայաստանը լիովին դուրս գա ՀԱՊԿ-ից, իսկ եթե ոչ, ապա ընդհանրապես հեռացնի Հայաստանին ՀԱՊԿ-ից», - հայտարարել է նախկին գլխավոր քարտուղարը։

news.ru-ի հարցմանը ի պատասխան ՀԱՊԿ քարտուղարությունը կարճ մեկնաբանել է հայ նախարարի հայտարարությունը. «ՀԱՊԿ-ին անդամակցության վերաբերյալ որոշումը կայացնում է Կազմակերպության Հավաքական անվտանգության խորհուրդը», որի հաջորդ նիստը նախատեսված է նոյեմբերի 11-ին Մոսկվայում։ Գլխավոր քարտուղար Տալատբեկ Մասադիկովը նախկինում հնարավոր էր համարել Երևանին հեռացնելը կազմակերպությունից անդամավճարները չվճարելու համար։ Հայաստանը դադարեցրել էր իր մասնակցությունը կազմակերպությանը 2024 թվականի փետրվարին։ Նրա իշխանությունները դա բացատրել են նրանով, որ ՀԱՊԿ-ն չի կատարել իր պարտավորությունները ապահովելու հանրապետության անվտանգությունը։ Սակայն, հիմա էլ Երևանը մնում է կազմակերպության օրինական անդամ։

ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը նախկինում հայտարարել էր, որ ուրախ կլինի, եթե երկիրը հեռացվի ՀԱՊԿ-ից։ Նրա խոսքով Երևանը չի մտադիրվում վերադառնալ կազմակերպությանը մասնակցելու իր նախկին ձևաչափին, և երկրին հեռացնելը միայն կազատի երկրի իշխանություններին այն դիլեմայից, թե արդյո՞ք Հայաստանը պետք է դուրս գա ՀԱՊԿ-ից, թե ոչ։

Իր հերթին Մոսկվան զգուշացրել էր Արևմուտքի հետ Երևանի հետագա մերձեցման հնարավոր հետևանքների մասին։ Սեպտեմբերին Փաշինյանի հետ հանդիպման ժամանակ Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը ուշադրություն էր հրավիրել Հայաստանի Եվրամիությանը միանալու ձգտման և Եվրասիական տնտեսական միությանը (ԵԱՏՄ) ու ՀԱՊԿ-ին նրա մասնակցության միջև առկա հակասությունների վրա։ Ռուսաստանի առաջնորդը շեշտել էր, որ ինտեգրման այս ուղիները ենթադրում են տարբեր տնտեսական պայմաններ։ Ռուսաստանի շուկային սերտորեն կապված Հայաստանի համար նման ընտրությունը կարող է շատ գործնական հետևանքներ ունենալ։ Փաշինյանի կառավարության համար ՀԱՊԿ-ից վերջնական խզումը կարող է լինել իր արտաքին քաղաքականության շրջադարձը ամրապնդելու և կազմակերպությանը պաշտոնական անդամակցության ու դրա գործունեության փաստացի բոյկոտի միջև եղած հակասությունը լուծելու միջոց, news.ru-ին ասել է ԱՊՀ երկրների ինստիտուտի գիտաշխատող Ռուսլան Պանկրատովը։

«Միությունից դուրս գալը կարող է ազատել պարտավորություններից, բայց ինքնին չի ստեղծում նոր բանակ կամ նոր դաշնակից։ Փաշինյանի համար գլխավոր հարցը շատ կոնկրետ է. ի՞նչ պարտավորություն, ո՞ր երկրից և ի՞նչ ուժերով կփոխարինի մերժված դաշնակցային գործիքները։ Առանց այս հարցերի պատասխանների, վերջնական դուրս գալը չի ​​նմանվում լավ մտածված անվտանգության վերակառուցման ավարտի։ Փոքր երկրի համար նման հաջորդականության արժեքը կարող է անհամաչափ բարձր լինել», - ընդգծել է Պանկրատովը։

ՀԱՊԿ-ից դուրս գալը անբարենպաստ է Երևանի համար ազգային շահերի տեսանկյունից, news.ru-ին ասել է հայ քաղաքագետ Հրանտ Միքայելյանը։ Նրա խոսքով հանրապետությունը ռիսկի է դիմում կորցնելու Ռուսաստանի հետ անվտանգության ոլորտում փոխգործակցության հաստատված մեխանիզմը առանց համարժեք փոխարինող ստանալու։ «Հարավային Կովկասի անվտանգությունը կախված է ուժերի հավասարակշռությունից։ Ռուսաստանի ներկայությունը տարածաշրջանում մնում է կարևոր զսպող գործոն, ուստի հայ-ռուսական հարաբերությունների ձևաչափի փոփոխությունը կարող է հետևանքներ ունենալ», - հայտարարել է Միքայելյանը։

ԱՄՆ-ի և եվրոպական երկրների հետ փոխգործակցությունը կարող է ներառել զենքի մատակարարումներ, ռազմական վարժանքներ և խորհրդակցություններ, բայց միայն դա չի նշանակում, որ այս երկրները պատրաստ են պատերազմել Հայաստանը պաշտպանելու համար, նշել է Պանկրատովը։ «Գործընկերությունը և կոլեկտիվ պաշտպանության համաձայնագիրը հիմնարարորեն տարբեր կատեգորիաներ են։ Հետևաբար, արևմտյան գործընկերները կարող են օգնել ամրապնդել Հայաստանի կարողությունները, բայց դա չի ենթադրում Հայաստանի համար կռվելու պատրաստակամություն», - նշել է փորձագետը։

Միևնույն ժամանակ, նա հավելել է, որ հիմնական ռիսկը կապված է երկկողմ հարաբերություններում հնարավոր շղթայական ռեակցիայի հետ։ Եթե քաղաքական օտարացումը շարունակվի, առևտրային լարվածությունը կարող է սրվել, ինչը հնարավոր է հանգեցնի համագործակցության որոշակի ոլորտներում տարաձայնությունների, նաև կողմերի միմյանց շահերը հաշվի առնելու պատրաստակամությունը կնվազի։

Միքայելյանը նաև կասկածանքով է մոտենում Արևմուտքի կարողությանը փոխհատուցել Հայաստանին Ռուսաստանի հետ նախկին կապերի կորստի համար։ Նա մեջբերել է ԱՄՆ նախկին պետքարտուղար Հենրի Քիսինջերի խոսքերը, որն ասել էր, որ «շատ վտանգավոր է լինել Ամերիկայի թշնամին, բայց Ամերիկայի դաշնակիցը լինելը մահացու է»։ Քաղաքագետի խոսքով արևմտյան երկրների կողմից ձեռնարկված քայլերը դեռևս չեն համապատասխանում կոլեկտիվ պաշտպանության լիարժեք պարտավորություններին։ «Անվտանգության հարաբերությունների վատթարացումը կարող է ազդել տնտեսական համագործակցության վրա։ Հաշվի առնելով ներկայիս միջազգային լարվածությունը Մոսկվան կարող է ռազմաքաղաքական և տնտեսական կապերը դիտարկել որպես փոխկապակցված», - ասել էց Միքայելյանը։

Տարածաշրջանային առումով, ՀԱՊԿ-ից Հայաստանի հնարավոր խզումը կլինի Հարավային Կովկասում ուժերի առկա հավասարակշռության փոփոխության ևս մեկ նշան։ Այս տարածաշրջանը և հարակից տարածքները մնում են լուրջ աշխարհաքաղաքական խնդիրների գոտի. Իրանի շուրջ ռազմական լարվածությունը, Սիրիայում անկայունությունը, Ադրբեջանի հետ խաղաղության պայմանագրի պայմանների շուրջ բանակցությունները և տարածաշրջանային տերությունների միջև բարդ հարաբերությունները լրացուցիչ ռիսկեր են ստեղծում Հայաստանի համար, news.ru-ին ասել է Ժամանակակից պետության զարգացման ինստիտուտի տնօրեն Դմիտրի Սոլոննիկովը։ «Հայաստանն ունի սահմանափակ հնարավորություններ, որպեսի լայնածավալ հակամարտության դեպքում ինքնուրույն դիմակայի խոշոր տարածաշրջանային տերություններին։ Ադրբեջանի հետ պատերազմում վերջերս կրած պարտության փորձը ցույց տվեց, թե որքան լուրջ կարող են լինել ռազմատեխնիկական և ռեսուրսների անհավասարակշռության հետևանքները», - ընդգծել է Սոլոննիկովը։

Նրա խոսքով այս իրավիճակում Ռուսաստանի հետ պաշտպանական դաշինքին մասնակցելուց հրաժարվելը Հայաստանի համար առաջ է քաշում կարևորագույն հարց, թե ի՞նչ անվտանգության մեխանիզմներ կստանա նա դրա դիմաց։ «Եթե լայնածավալ հակամարտություն սկսվի, Երևանին անհրաժեշտ կլինի ոչ միայն ժամանակակից զենք, այլ նաև գործընկերների աջակցության իրական երաշխիքներ», - ընդգծել է քաղաքագետը։

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը

www.1or.am