Ներքնակը ավանդի փոխարեն. Հայերի մեծ մասը վախենում է գումար վստահել բանկերին

Շատ հայերի համար խնայողությունները չեն նշանակում բանկային ավանդներ, այլ գումար և արժեքավոր իրեր, որոնք կարելի է պահել տանը, ներդնել բնակարանի կամ ոսկու մեջ, գրում է pravda.ru–ն: Կենտրոնական բանկի «ՀՀ բնակչության ֆինանսական կարողությունների գնահատում. Բարոմետր 2025» ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ հարցվածների 50.4%-ը կարծում է, որ խնայողությունները անհրաժեշտ են, սակայն քչերն են դրա համար օգտագործում ավանդական ֆինանսական գործիքները: Հարցման մասնակիցների 87.2%-ը խնայողությունները ընկալում է ոչ միայն որպես միջոցների պահուստ, այլ նաև որպես ներդրումներ կատարելու և լրացուցիչ եկամուտ ստանալու հնարավորություն: 57.6%-ը պահում է իր խնայողությունները տանը, քանի որ դան համարում է ավելի անվտանգ: Հայերի միայն 10.7%-ն է պահում իր խնայողությունները բանկային ավանդներում:

Խնայողությունների վերաբերյալ ընկալումները զգալիորեն տարբերվում են: Ոմանց համար խնայողությունները նշանակում են ներդրում կատարել սեփական տանը. ընտանիքը վերցնում է հիփոթեքային վարկ և իր եկամտի մի մասն օգտագործում է այն մարելու համար: Մյուսները նախընտրում են գնել հող, մեքենաներ և անշարժ գույք, այդ թվում Հայաստանից դուրս: Բնակչության համեմատաբար փոքր մասը վստահում է ֆինանսական հաստատություններին, ներդրումային ֆոնդերին և կրիպտոարժույթների շուկային։

Արտակ Ֆարմանյանը իր խնայողությունները բաժանում է անշարժ գույքի, ոսկու և կրիպտոակտիվների միջև։ Նա ասում է, որ վերջին երեք տարիների ընթացքում կրիպտոակտիվներն են իրեն ամենամեծ եկամուտը ապահովել, չնայած գները նույնպես բարձրացել են ոսկու և անշարժ գույքի շուկաներում։ «Ավանդական խնայողություններից և ներդրումներից տարբերվող կրիպտոարժույթների շուկան ունի շատ հետաքրքիր տրամաբանություն և զարգացում։ Որքան շատ գիտելիքներ ձեռք բերեք այդ ոլորտում, այնքան ավելի հետաքրքիր է դառնում այն։ Պարզապես ավելի շատ ռիսկ կա, քան, օրինակ, բանկային ավանդների կամ անշարժ գույքի դեպքում», - բացատրել է Արտակը։

Նա կարծում է, որ երիտասարդ տարիքում, երբ մարդը դեռ ընտանիք կամ երեխաներ չունի, ավելի ռիսկային ներդրումներն ընդունելի են։ Հետագայում, ընտանեկան և սոցիալական կարգավիճակի փոփոխությունների հետ մեկտեղ, առաջնահերթությունները կարող են փոխվել։ «Ես ակտիվորեն կառավարում եմ իմ կենսաթոշակային ֆոնդերը. ես դրանք արդեն երկու անգամ փոխել եմ։ Ես փորձում եմ անընդհատ վերլուծել իրավիճակը և ներդրումներ կատարել հիմնվելով իմ արդյունքների վրա։ Սակայն դա պահանջում է գիտելիքներ և ռիսկերը հաշվարկելու ունակություն։ Կուտակված խնայողություններիս հանկարծակի կորստից խուսափելու համար ես միաժամանակ գնում եմ ոսկի և անշարժ գույք։ Մի խոսքով, ես խաղում եմ ընդունելիի սահմաններում»,– ասել  նա։

Ֆարմանյանը նաև ասել է, որ որոշումներ կայացնելիս նա հատկապես հետևում է արտասահմանյան ներդրումներին. դա օգնում է նրան գնահատել, թե որ ոլորտներն են գրավում կապիտալը և դրանց հեռանկարները։ «Առաջին հերթին ես ուշադրություն եմ դարձնում արտասահմանյան ներդրումներին։ Դրանք թույլ են տալիս ինձ որոշել, թե որ ոլորտներում են գործում, ինչ ծավալներով և ինչ հեռանկարներ ունեն»,– ասել է նա։

Չնայած կրիպտոակտիվները նրա համար ամենամեծ եկամուտներն են ապահովել, վերջին վեց ամիսների ընթացքում նա ավելի զգույշ է եղել այդ շուկայում, քանի որ կարծում է, որ հնարավոր են հանկարծակի ճգնաժամեր լուրջ հետևանքներով։ Ֆարմանյանը խորհուրդ է տալիս չկենտրոնացնել բոլոր խնայողությունները մեկ ակտիվների վերածելու հարցում։ «Դուք պետք է ունենաք և՛ կանխիկ, և՛ խնայողություններ բանկում, գնեք ոսկի և անշարժ գույք։ Այս քայլերից հետո կարող եք մտածել պարտատոմսերի, կրիպտոարժույթի և բիզնես ներդրումների մասին»,– եզրափակել է նա։

Համաշխարհային բանկի ֆինանսական գրագիտության հարցումներում Հայաստանը վատ արդյունքներ է գրանցել, մասնավորապես երկարաժամկետ ֆինանսական պլանավորման և խնայողությունների վարքագծի առումով: Հայերի միայն 8%-ն է հայտնել, որ գոհ է իր խնայողություններից: Համեմատության համար, Պերուում այդս ցուցանիշը կազմում է 64%: Հայաստանը նաև դասվել է այն երկրների շարքին, որտեղ վերջին 12 ամիսների ընթացքում թոշակի անցնելու համար խնայողություններ կատարած մարդկանց մասնաբաժինը ամենացածրն է: Համաշխարհային բանկի 148,000 մարդկանց շրջանում անցկացված հարցման համաձայն նման խնայողությունները կազմել են Հայաստանում հարցվածների 2.1%-ը: Այս տվյալները չեն նշանակում, որ մարդիկ ընդհանրապես խնայողություններ չունեն: Դրանք ցույց են տալիս, որ ֆորմալ երկարաժամկետ խնայողությունները, հիմնականում թոշակի անցնելու համար, տարածված չեն: Այսինքն հայերը նախընտրում են խնայելու այլ մեթոդներով:

Ազգագրագետ Սվետլանա Պողոսյանը կարծում է, որ սխալ կլինի հայերին աղքատ անվանել: Նա կարծում է, որ խնդիրն ավելի շատ կայանում է նրանց պահեստավորման մեթոդների ընտրության և բանկերի ու ներդրումային ֆոնդերի նկատմամբ սահմանափակ վստահության մեջ: «Փաստն այն է, որ մենք մեծ վստահություն չունենք բանկերի և ներդրումային ֆոնդերի նկատմամբ։ Պատմական տարբեր աղբյուրներից մենք գիտենք, որ հայերը նախընտրել են ձեռք բերել թանկարժեք իրեր։ Մասնավորապես, կանայք անընդհատ կրել են արծաթե գոտիներ և գլխազարդեր, ինչպես նաև ոսկե զարդեր։ Իսկ աղետների և պատերազմների ժամանակ նրանք կարող էին դրանք իրենց հետ տանել։ Նույնը կարելի է ասել նաև տնային պարագաների մասին։ Ընտանիքները իրենց խնայողություններն օգտագործում էին իրենց հետ տանելու համար այնպիսի իրեր գնելու համար, ինչպիսիք են պղնձե ամանները, կուժերը և գործիքները։

Պողոսյանի խոսքով այսօր կուտակված միջոցները հաճախ օգտագործվում են նաև տուն, մեքենա կամ ոսկե զարդեր գնելու համար։ Բայց նույնիսկ հիմա շատ մարդիկ իրենց գումարը պահում են իրենց ներքնակների տակ, ինչպես իրենց նախնիները։ Սա մեծապես պայմանավորված էր 1990-ականների բանկային աղետով։ Մարդիկ տարիներ շարունակ խնայում էին գումար և վստահում բանկային համակարգին, որը մեկ գիշերվա ընթացքում փլուզվեց թողնելով նրանց առ ոչինչ։ Նրանք և նրանց հաջորդ սերունդը զգուշավոր և կասկածամիտ են»,– բացատրել է նա:

Իսկ ի՞նչ են ընտրում երիտասարդները։ Ըստ ազգագրագետի երիտասարդները կարող են ապագայում ներդրումներ կատարել տարբեր կերպ՝ կրթության, ճանապարհորդությունների և փորձի միջոցով։ Նման ծախսերը չեն արտացոլվում որպես բանկային խնայողություններ կամ ոսկու գնումներ, բայց երիտասարդներն իրենք կարող են դրանք դիտարկել որպես ներդրումներ։ «Նրանք իրենց կրթությունը, ճանապարհորդությունները և փորձը համարում են ապագայի ներդրումներ։ Սրանք բոլորը մեր ժամանակներում իսկապես կարևոր ներդրումներ են։ Երիտասարդները չեն կուտակում միջոցներ բանկային հաշիվներում կամ չեն գնում ոսկի, բայց ներդրումներ են կատարում ապագայի վրա։ Հետևաբար, եկեք մեր հայրենակիցներին դիտարկենք ոչ թե որպես խնայող չլինող հասարակություն, այլ որպես հասարակություն, որը նախընտրում է խնայելու այլ մեթոդներ՝ ժամանակի պահանջներից ելնելով»,– ասել է նա։

Պողոսյանը նաև նշել է, որ միջազգային հարցումները փաստագրել են բանկային և ներդրումային խնայողությունների ժողովրդականությունը շատ երկրներում։ Հայաստանում իրավիճակը տարբեր է. մարդկանց զգալի մասը տանը փող է պահում՝ կանխիկ կամ ոսկե զարդերի տեսքով։ «Միևնույն ժամանակ, որոշ հայ ընտանիքներ կարծում են, որ գումար խնայելը ֆինանսական անվտանգության մասին չէ, այլ հաճույքներից հրաժարվելու։ Կան մարդիկ, ովքեր դեմ են խնայողություններին և ցանկանում են անմիջապես ծախսել իրենց գումարը՝ առավելագույն բավարարվածության հասնելու համար։ Սակայն այդ վարքագիծը բնորոշ չէ ընդհանուր բնակչությանը»,– եզրափակել է նա։

Կենտրոնական բանկի հարցումը, առաջին հերթին, հաստատում է մարդկանց խնայողությունների տարբերությունները. հարցվածների մեծամասնությունը, ովքեր խնայողությունները կարևոր են համարում, դրանք չեն դնում ավանդների մեջ։ Ընտանիքների համար դա նշանակում է, որ ֆինանսական բարձիկ, որը հաճախ գոյություն ունի բանկային համակարգից դուրս կանխիկի, գույքի կամ արժեքավոր իրերի տեսքով, որոնք կարող են արագ խնայվել կամ վաճառվել։

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը

www.1or.am