Հանքարդյունաբերությունը փոխում է դեմքը. ի՞նչ է սպասվում Հայաստանի ընդերքին. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Հանքարդյունաբերությունը Հայաստանի տնտեսության առանցքային ճյուղերից է, որն ապահովում է արտահանման ու ՀՆԱ-ի աճի զգալի մասը, սակայն, միևնույն ժամանակ, գտնվում է հանրային ու բնապահպանական մշտական ուշադրության կենտրոնում։ Ոլորտի առջև ծառացած ժամանակակից մարտահրավերները՝ բնապահպանական ռիսկերի կառավարումից մինչև տեղական համայնքների հետ վստահության ձևավորում և ներդրումային միջավայրի բարելավում, պահանջում են բաց, թափանցիկ ու մասնագիտական երկխոսություն։ Հենց այս խնդիրների, ESG չափանիշների ներդրման և պատասխանատու հանքարդյունաբերության ապագայի շուրջ էր համախմբվել ոլորտի մասնագիտական հանրույթը։

Ծաղկաձորում արդեն երրորդ անգամ անցկացվող «Mining Armenia Forum 2026»-ը մեկտեղել է ոլորտի միջազգային առաջատարներին, ներդրողներին, պետական կառույցների և բիզնեսի ներկայացուցիչներին՝ դառնալով կարևոր հարթակ փորձի, ներդրումների և նոր գաղափարների փոխանակման համար։ Համաժողովի համակազմակերպիչներն են «Հանքարդյունաբերական ֆորում» զարգացման հիմնադրամը և Հայաստանի հանքարդյունաբերության և մետալուրգիայի ասոցիացիան, իսկ ռազմավարական հովանավորներից է «Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատը» (ԶՊՄԿ)։

Այս տարվա ֆորումն առանձնացել է նաև նորարարական լուծումներով։ Մասնավորապես, առաջին անգամ արհեստական բանականության միջոցով ստեղծված «Մինաս» անունով «փորձագետը», որի գաղափարի հեղինակն է ԶՊՄԿ տնօրենների խորհրդի անդամ Արտյոմ Պետրոսյանը, լսել, վերլուծել և ամփոփել է միջոցառման առաջին օրվա քննարկումները՝ ցույց տալով մարդկային փորձի և ժամանակակից տեխնոլոգիաների համատեղման կարևորությունը։

Ֆորումի առանցքային թեմաներից էր «ESG ցուցանիշներից՝ դեպի ներդրումային վստահություն» պանելային քննարկումը, որին մասնակցել է ԶՊՄԿ գլխավոր տնօրենի տեղակալ, կայուն զարգացման գծով տնօրեն Արմեն Ստեփանյանը։ Նա պարզաբանել է պատասխանատու և անպատասխանատու հանքարդյունահանողների տարբերությունները՝ շեշտելով. «Լավ և վատ հանքարդյունաբերողները առաջին հերթին որոշվում են պոչամբարների անվտանգության նկատմամբ իրենց վերաբերմունքով։ Լավ հանքարդյունաբերողները մեծ ջանքեր և ռեսուրսներ են ծախսում այդ ուղղությամբ»:

Ստեփանյանի խոսքով՝ կարևոր ցուցիչ են նաև ջրային ռեսուրսների պաշտպանությունը, համայնքների նկատմամբ հոգատարությունը և «լրացուցիչ մղոն» սկզբունքով աշխատելը, այսինքն՝ օրենքով պահանջվածից ավելին անելը շրջակա միջավայրի և հասարակության համար։

Միջոցառմանն անդրադարձ է կատարվել նաև պետություն-մասնավոր հատված հարաբերություններին։ ԶՊՄԿ գլխավոր տնօրեն Ռոման Խուդոլին լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ նշել է. «Հայաստանի հանքարդյունաբերության ոլորտը երկար ժամանակ գրեթե ուշադրության չէր արժանանում։ Միայն վերջին տարիներին ենք սկսում զգալ, որ կառավարությունն ու պետությունը մեզ բոլորովին այլ կերպ են վերաբերվում, սկսել են լսել մեզ»: Միևնույն ժամանակ, նա հավելել է, որ եթե չլի նեն ներդրող նե րին պաշտպան ո ղ օրենքներ, ոլորտը կշարունակի դոփել նույն տեղում։

ԶՊՄԿ արտաքին կապերի և արդյունաբերական ինտեգրման գծով տնօրեն Աննա Սաղբալ յանը, անդրադառնալով համայնքների հետ հարաբերություններին, ընդգծել է. «Հանքարդյունաբերությունն այն ոլորտն է, որտեղ այնքան խաղացողներ, շահագրգիռ կողմեր կան՝ անկեղծ ու ոչ այնքան անկեղծ, ներգրավված կամ ոչ այդքան ներգրավված, որոնցից նաև մեծապես կախված է համայնքի ու ընկերության հարաբերությունների զարգացման տեսակը»: Նա նկատել է, որ եթե 15 տարի առաջ հաճախակի էին խոսակցություններն ընդերքի թալանի և կոպեկներ վճարելու մասին, այժմ այդ խոսակցությունները պակասել են, և քննարկումները հիմնականում վերաբերում են եկամուտների արդար բաշխմանն ու բարիքների բավարարությանը։

Համաժողովի շրջանակներում միջազգային փորձագետները ևս դրական գնահատականներ են տվել։ «Beacon Events» ընկերության հանքարդյունաբերության ուղղության տնօրեն Էնդրյու Թեյքը հայտարարել է, որ Հայաստանի հանքարդյունաբերության ապագան շատ պայծառ է, և երկրում հանքարդյունաբերական նոր ընկերությունների թիվը կամաց-կամաց կավելանա։ «Այն, ինչ մենք տեսանք վերջին մի քանի օրերին, վկայում է հանքարդյունաբերությունը զարգացնելու հայ ժողովրդի անկեղծ ձգտման մասին։ Եթե հանքարդյունաբերական ծրագրերին հաջողվում է շահել տեղի բնակչության ու համայնքների վստահությունը, ապա այդ նախագծերը հաջողությամբ են իրականացվում»,- ընդգծել է նա։

Իր հերթին Բնապահպանության և ընդերքի տեսչական մարմնի ղեկավար Հովհաննես Մարտիրոսյանն ընդունել է, որ ոլորտում առկա է ելակետային տվյալների ճշգրտության և հետևանքների ամրագրման խնդիր։ Այս մարտահրավերը հասցեագրելու նպատակով նախաձեռնվել է վերահսկողության թվային համակարգի ստեղծում, որտեղ առցանց եղանակով կհավաքագրվեն մշտադիտարկման բոլոր տվյալները։ Նոր համակարգը նախատեսվում է գործարկել 2029 թվականի հունվարից՝ նպաստելով ոլորտում թափանցիկության և արդյունավետ կառավարման ապահովմանը։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում