«Բաքուն կանխատեսում է երկու հազարամյա Հայաստանի անխուսափելի վախճանը»

«Արևմտյան Ադրբեջան վերադառնալը մեր գլխավոր նպատակներից մեկն է», - հայտարարել է Ադրբեջանի խորհրդարանի փոխնախագահ Զիյաֆաթ Ասկերովը։

Նրա խոսքով այդ տարածքները «պատմական ադրբեջանական հողեր» են, որոնք, իբր, մի ժամանակ «փոխանցվել են Հայաստանին»։ Սակայն նույն ելույթում նա նաև պնդել է, որ Ադրբեջանը որևէ պետության նկատմամբ տարածքային պահանջներ չունի, գրում է svpressa.ru–ն։ Այսպիսով, ինչպե՞ս պետք է սա հասկանալ։ Ի վերջո, Ասկերովը խորհրդարանի մարգինալ անդամ չէ, այլ խորհրդարանի փոխնախագահ։ Բայց նաև Ադրբեջանի նախագահն է նախկինում նմանատիպ հայտարարություններ արել։ Նրանք տրոլյորո՞ւմ են իրենց հարևաններին, թե՞ լիովին լուրջ են խոսում։

««Արևմտյան Ադրբեջան» տերմինով Բաքվի պաշտոնյաները, մեկնաբանելով Երևանի հետ հարաբերությունները, սովորաբար նկատի ունեն Հայաստանի տարածքը, - բացատրել է քաղաքագետ Միխայիլ Նեյժմակովը,— այս արտահայտությունն այս համատեքստում նախկինում օգտագործել է Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը։ Բաքվի աջակցությամբ ստեղծված «Արևմտյան Ադրբեջանի համայնք» կազմակերպությունը, որը մինչև 2022 թվականը հայտնի էր որպես «Ադրբեջանի փախստականների ընկերություն», գործում է Հայաստանից փախած էթնիկ ադրբեջանցիների անունից։ Բաքվի և Երևանի պաշտոնյաների և լրատվամիջոցների կողմից Հայկական ԽՍՀ-ն լքած էթնիկ ադրբեջանցիների թվի վերաբերյալ տվյալները տարբեր են։ Ադրբեջանական կողմը սովորաբար նշում է մոտավորապես 250,000, մինչդեռ հայկական կողմը մոտավորապես 160,000։ Ընդ որում «Արևմտյան Ադրբեջանի համայնքի» հովանու ներքո 2023 թվականին ընդունվել է «Վերադարձի հայեցակարգ», որը, մասնավորապես, նշում է, որ «համայնքը հասկանում է, որ Հայաստանը ՄԱԿ-ի անդամ է, ճանաչված է պետությունների մեծամասնության կողմից և Հայաստանը դիտարկվում է որպես քաղաքական և իրավական իրականություն»։ Սակայն նույն փաստաթղթում առաջարկվում է էթնիկ ադրբեջանցիների վերադարձը Հայաստանի այն տարածքներ, որտեղ նրանք նախկինում բնակվել են միջազգային առաքելության աջակցությամբ, որը «կվերահսկի համապատասխան տարածքները, կունենա քաղաքացիական-ռազմական կապեր, ոստիկանություն և քաղաքացիական կառավարման լիազորություններ»։ Այլ բաների շարքում, այս հայեցակարգը նաև առաջարկում է, որ «ադրբեջանցիները ստեղծեն տեղական անվտանգության ուժեր և համապատասխան դեր խաղան դատարաններում»։ Բայց դժվար է պատկերացնել, որ Հայաստանում որևէ համեմատաբար ազդեցիկ ուժ, նույնիսկ նրանք, ովքեր պատրաստ են փոխզիջման գնալ Բաքվի հետ, մոտ ապագայում կաջակցեն նման սցենարին»։

svpressa.ru.– Թվում է, թե հայերն իրավունք ունեն ասելու, որ Թուրքիայի զգալի մասն էլ իրենցն է, այդ թվում Արարատ լեռանը, գումարած Նախիջևանը, և, իհարկե, Ղարաբաղը։ Ադրբեջանը որպես պետություն ի հայտ է եկել միայն հեղափոխությունից հետո: «Բաքվի թաթարներ» են այնտեղ ապրել Ռուսական կայսրության օրոք։ Մի՞թե Ադրբեջանը չի վախենում բացել Պանդորայի արկղը, երբ բոլորը սկսում են փորփրել պատմությունը և պահանջել իրենց «պատմական իրավունքները», հայտնվում են այլ փաստեր։ Գուցե՞ ավելի լավ է խուսափել այդ թեմայից։

— Իրականում, հայկական կողմի հասարակական գործիչները նման դեպքերում, ի թիվս այլ բաների, հիշատակում են Ադրբեջանի ԽՍՀ-ում ապրող էթնիկ հայերի զգալի թվաքանակը, որոնք ստիպված են եղել լքել երկիրը 1980-ականների վերջի և 1990-ականների սկզբին։ Նշվում է, որ 1979 թվականի համամիութենական մարդահամարի համաձայն միայն Բաքվում ապրել է ավելի քան 215,000 էթնիկ հայ։

svpressa.ru.– Երբ խորհրդարանի փոխնախագահն է նման բաներ ասում, ի՞նչ է դա նշանակում։ Ալիևը նախկինում Երևանն անվանել է «հին ադրբեջանական հող»։ Հիմա փոխնախագահը։ Արդյո՞ք նրանք լուրջ են։ Այսպիսով, որպես հաղթող, կարո՞ղ են նրանք լրացուցիչ պայմաններ թելադրել։ Խաղաղություն եք ուզում՝ կիսվեք ձեր հողերով...

— Պատգամավորների հայտարարությունները, որոնք կարող են միջազգային սկանդալներ առաջացնել, զարմանալի չեն։ Երկրների մեծ մասում խորհրդարանականները հաճախ ավելի կոշտ են խոսում, քան իրենց թույլ կտան դիվանագետներն ու գործադիր իշխանության ներկայացուցիչները։ Մեկ այլ խնդիր է այն, որ Ադրբեջանի Միլլի Մեջլիսի այդ փոխնախագահը բավականին ականավոր դեմք է. նա հաճախ է մասնակցում միջազգային միջոցառումների իր երկրի անունից: Ավելին, նա Բաքվում այն առաջին պաշտոնական դեմքը չէ, որը բարձրացնում է «Արևմտյան Ադրբեջանի» հարցը։ Գործնականում քիչ հավանական է, որ Բաքուն ակնկալի, որ Հայաստանի կառավարությունը մոտ ապագայում կհամաձայնվի, օրինակ, 1991 թվականից առաջ ապրած էթնիկ ադրբեջանցիների և նրանց սերունդների զանգվածային վերադարձին իր տարածք։ Հատկապես ոչ վերոնշյալ «Վերադարձի հայեցակարգի» սցենարով։ Ավելի շուտ, այդ հարցը ներկայումս Երևանի վրա տեղեկատվական ճնշման գործիքներից մեկն է։ 

svpressa.ru.– Միևնույն ժամանակ, Բաքուն անընդհատ մատնանշում է Հայաստանում ռևանշիստական ​​տրամադրությունների աճը։ Մի՞թե նրանք չեն նպաստում դրան նման հայտարարություններով։

— Ակնհայտ է, որ Հայաստանի ընդդիմությունը քննադատում է Նիկոլ Փաշինյանին մեղադրելով նրան երկրի շահերը պաշտպանելու հարցում բավարար վճռական չլինելու մեջ։

svpressa.ru.– Արդյո՞ք հնարավոր կլինի երբևէ «արդարացիորեն» բաժանել Անդրկովկասի հողերը։ Կամ, ինչ էլ որ ասեն, արդյո՞ք որևէ սահման կլինի դանդաղ գործող ռումբ, որը վաղ թե ուշ կպայթի։

— Ակնհայտ է, որ երկու կողմերում էլ միշտ կլինեն ավելի կոշտ քաղաքականության կողմնակիցներ։ Սակայն շատ բան կախված կլինի նրանից, թե արդյո՞ք Բաքուն և Երևանը կկարողանան ավարտել պետական ​​սահմանի սահմանազատումը և սահմանագծումը, ինչպես նաև իրենց երկրների միջև տրանսպորտային կապերի ապաշրջափակումը։ 

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը

www.1or.am