Ծանոթ ու միարժամանակ անհայտ … Աստիճանավոր գայլիկոն

Աստիճանավոր գայլիկոնը (ռուսերեն ступенчатое сверло, անգլերեն step drill bit) հատուկ տեսակի գայլիկոն է, որի աշխատանքային մասը կազմված է տարբեր տրամագծերով հաջորդական աստիճաններից։ Մեկ գայլիկոնով կարելի է ստանալ տարբեր տրամագծերի անցքեր պարզապես նյութի մեջ ավելի կամ պակաս խորությամբ մտնելով։ Աստիճանավոր գայլիկոնները հատկապես հարմար են բարակ մետաղական թիթեղների, պլաստիկի և նման նյութերի վրա անցքեր բացելու համար։ 

Սովորական պարուրաձև գայլիկոնները հայտնի են վաղուց, սակայն աստիճանավոր գայլիկոնը ձևավորվել է որպես ավելի մասնագիտացված գործիք՝ հատկապես բարակ թիթեղներում մեծ և տարբեր տրամագծերի անցքեր արագ ստանալու անհրաժեշտությունից։ Ժամանակակից աստիճանավոր գայլիկոնների տարածումը հատկապես կապված է XX դարի արդյունաբերական և էլեկտրատեխնիկական արտադրության զարգացման հետ։ Դրանց կառուցվածքը հնարավորություն տվեց մեկ գործիքով աստիճանաբար մեծացնել արդեն գոյություն ունեցող անցքը՝ առանց մի քանի տարբեր չափերի գայլիկոններ օգտագործելու։ Դասական աստիճանային գայլիկոնը արտոնագրվել է ամերիկացի ինժեներ Հարրի Ս. Օուքսի կողմից 1973 թվականին: Նրա գաղափարը պարզ և նրբագեղ էր. տարբեր տրամագծերի տասնյակ առանձին գայլիկոնների փոխարեն օգտագործել մեկը՝ աճող չափի «աստիճաններով»: Կարևոր մանրամասնություն. Օուքսը չի հորինել աստիճանային գայլիկոնը, դրանք օգտագործվել են նաև նախկինում, բայց նա էր, ով առաջարկեց հաջողակ մեկ ալիքային կառուցվածք: Նրա գայլիկոնն ուներ մեկ ալիք և շատ փոքր պարույրի անկյուն աստիճանային անցումներով՝ ընդամենը 2-5°: Դա կանխում էր գործիքի խցանումը մետաղի մեջ և այն դարձնում հարմար բարակ թիթեղների համար։

Իսկ ինչպե՞ս է աշխատում աստիճանավոր գայլիկոնը: Պատկերացնենք, որ գայլիկոնի վրա նշված են 6, 8, 10, 12, 14, 16, 18 մմ։ Եթե անհրաժեշտ է 10 մմ տրամագծով անցք, գայլիկոնը մտցվում է նյութի մեջ մինչև 10 մմ աստիճանը։ Հաջորդ աստիճանին անցնելիս անցքի տրամագիծը համապատասխանաբար մեծանում է։ Դա հատկապես հարմար է, երբ անհրաժեշտ է մեծացնել արդեն գոյություն ունեցող անցքը։

Այսպիսով մեկ գործիքը կարող է փոխարինել բազմաթիվ գայլիկոնների։ Աստիճանները նաև ծառայում են որպես «խորության սահմանափակիչ»։

Յուրաքանչյուր հաջորդ աստիճան ունի որոշակի տրամագիծ, ուստի անցքի չափը կարելի է վերահսկել հենց գայլիկոնի կառուցվածքով։ Բոլոր աստիճանավոր գայլիկոնները նույնը չեն։ Տարբեր մոդելներ նախատեսված են տարբեր նյութերի և հաստությունների համար։ Այդ պատճառով գործիքի ընտրության ժամանակ պետք է հաշվի առնել ինչպես գայլիկոնի նյութը, այնպես էլ մշակվող նյութը։

Աստիճանավոր գայլիկոնները Հայաստանում հասանելի են և վաճառվում են ինչպես առանձին, այնպես էլ հավաքածուներով։ Դրանք կարելի է գտնել շինարարական և գործիքների մասնագիտացված խանութներում, ինչպես նաև հայկական առցանց առևտրային հարթակներում։ Հայաստանում հանդիպում են ինչպես բյուջետային բազմաստիճան գայլիկոններ, այնպես էլ ավելի պրոֆեսիոնալ տարբերակներ՝ տարբեր չափերի միջակայքով և մաշակայուն ծածկույթներով։

Կ.Խաչիկյան