Մասնագետը բացատրել է, թե ով կփոխարինի ռուս զինվորականներին Հայաստանում

Երևանը 102-րդ ռուսական զինված ուժերի բազայի առկայությունը Շիրակում «կենսական» չի համարում։ Այդ մասին սեպտեմբերի 3-ին հայտարարել է ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը։ Նրա խոսքով հայկական կողմը չի առարկի, եթե Մոսկվան որոշի դուրս բերել բազան, բայց կարող է նաև քննարկել դրա շարունակական գործունեությունը։ Այս հայտարարությունները հնչել են Վլադիմիր Պուտինի այն հայտարարությունից կարճ ժամանակ անց, որ Մոսկվան պատրաստ է դուրս բերել բազան «նույնիսկ վաղը», եթե Հայաստանն այլևս դրա կարիքը չունենա։ Ի՞նչ կարող է կորցնել Ռուսաստանը, և ի՞նչ կարող է կորցնել Հայաստանը, եթե ռուսական զորքերը դուրս բերվեն Շիրակից։ mk.ru–ն հարցը քննարկել է ԱՊՀ երկրների ինստիտուտի փոխտնօրեն Վլադիմիր Եվսեևի հետ։

- Ի՞նչ կարող է լինել Փաշինյանի ռուսական բազայի մասին հայտարարությունների հետևում։ Արդյո՞ք արդեն խոսվում է ռուսական զորքերի վերջնական դուրսբերման մասին: 

- Ներկայումս բազայի իրական դուրսբերման մասին խոսք չկա։ Կարծում եմ, Փաշինյանը ցանկանում է, որ Ռուսաստանն ինքը դուրս բերի բազան, որպեսզի հայերը, ովքեր չեն ցանկանում, որ ռուս զինվորականները դուրս գան, չկարողանան խստորեն քննադատել նրան դրա համար։ Շիրակում գտնվող ռուսական ռազմաբազան ստեղծվել է Թուրքիայից եկող սպառնալիքներին դիմակայելու համար։ Դրա մասին է վկայում նրա աշխարհագրական դիրքը։ Եթե այն ստեղծվեր Ադրբեջանից եկող սպառնալիքներին դիմակայելու համար, այն կգտնվեր բոլորովին այլ վայրում։ Սակայն այն ավելի մոտ է թուրքական սահմանին։

Ինչո՞ւ է այն անհրաժեշտ Հայաստանին։ Առաջին հերթին դա իր անվտանգության համար է, քանի որ Հայաստանում չկան այլ ռազմական բազաներ, որոնք կարող են արդյունավետորեն պաշտպանել նրա տարածքը հնարավոր ռազմական սպառնալիքներից։ Ավելին, այդ բազան ունի նաև օդային բաղադրիչ, և այն գտնվում է ոչ միայն Շիրակում։ Սա նշանակում է, որ այն շատ նշանակալի ուժ է, որը կարող է պաշտպանել Հայաստանը հակամարտության դեպքում։ Այս տեսանկյունից բազան կարևոր է Հայաստանի համար։ Երկրորդ, մեծ թվով հայ քաղաքացիներ են աշխատում ռազմական բազայում որպես քաղաքացիական անձնակազմ։ Նրանք իրականում դրանից են ապրուստ վաստակում. ոմանք ուղղակիորեն, ոմանք բազան մատակարարում են սնունդով և այլ պարագաներով։ Զգալի թվով մարդիկ են ուղղակիորեն կամ անուղղակիորեն ներգրավված ռուսական բազայի պահպանման գործում։ Դրա դուրսբերումից հետո այդ մարդիկ կկորցնեն իրենց աշխատանքը։ Բայց, թերևս, ամենակարևորը այն է, որ ի տարբերություն Փաշինյանի, հայերի առնվազն կեսը կարծում է, որ Ռուսաստանը բարեկամ պետություն է, որ միայն նա է ի վիճակի պաշտպանել Հայաստանը լուրջ զինված հակամարտության դեպքում։ Հետևաբար, Փաշինյանը ցանկանում է, որ տպավորություն ստեղծվի, թե Ռուսաստանը ինքն է հետ քաշել բազան, այլ ոչ թե ինքն է որոշել այն դուրս բերել: Ռուսաստանը նույնպես ճնշում է գործադրում նրա վրա գիտակցելով, որ բազան միայն իրեն չէ պետք: Նրանք ասում են. «Լավ, լավ, եթե ուզում եք, մենք հետ կքաշվենք»: Սա պարզապես փոխադարձ ճնշման հարց է ինչպես «Թրամփի միջանցքի» դեպքում: Այնտեղ նաև շանտաժ կա հայկական կողմից: Երևանն ասում է. «Եթե դուք չկառուցեք Թրամփի միջանցքը, ապա մենք կվերցնենք Ռուսաստանի երկաթուղիների բոլոր օբյեկտները, որոնք գտնվում են Հայաստանի տարածքում»: Բայց ինչո՞ւ է մեզ պետք Թրամփի միջանցքը:

Փաստորեն, առաջին բանը, որ պետք է տեղի ունենա, եթե Հայաստանն իսկապես կոշտ դիրքորոշում որդեգրի Արևմուտքի նկատմամբ, ոչ թե ռուսական ռազմաբազայի դուրսբերումն է, այլ ՀԱՊԿ-ից դուրս գալը, բայց հայերը անգամ ՀԱՊԿ-ը չեն լքում: Ռուսական ռազմաբազան միայն հաջորդ փուլն է. այն չի կարող առաջինը լինել: Հետևաբար, մենք հիմա ճնշում ենք տեսնում երկու կողմերից: Հայաստանում կարծում են, որ Ռուսաստանը կհապաղի և հետ կքաշի բազան, մինչդեռ Ռուսաստանը դա անելու մտադրություն չունի: Առայժմ ամեն ինչ կսահմանափակվի խոսակցություններով։ Պուտինը ասել է. «Լավ, կարող ենք քննարկել հարցը, բայց ո՞վ է դրանից ամենաշատը տուժելու»։

- Այսինքն մենք դեռ իրական որոշումների մասին չենք խոսում։

- Բազան դուրս բերելու իրական որոշումը պետք է ուղեկցվի մի շարք հարցերի քննարկմամբ։ Օրինակ ռուսական բազան դուրս է բերվում, բայց ո՞ւր է այն տարվելու, այնտեղ պահեստավորված է մեծ քանակությամբ զենք և սարքավորումներ, և այդ ամենը արագ դուրս բերել հնարավոր չի լինի։ Եթե այն դուրս բերվի Աբխազիա և Հարավային Օսիա, զուտ տեսականորեն, Վրաստանը, հավանաբար, դժգոհ կլինի։ Կամ գուցե՞ այն տարվի ավելի հեռու։ Եվ այն ամբողջությա՞մբ դուրս կբերվի, թե՞ պարզապես կկրճատվի։ Կամ գուցե՞ այն կվերածվի հայ զինվորականների համար ինչ-որ համատեղ ուսումնական կենտրոնի։ Կան բազմաթիվ տարբերակներ։

- Որքան ես հասկանում եմ, Ռուսաստանն ու Հայաստանը ունեն ընդհանուր ՀՕՊ համակարգ։ Այսպիսով, ռուսական զորքերի դուրսբերումը Հայաստանից կխախտի այդ համակարգը և կհարվածի Ռուսաստանի անվտանգությանը։

- 102-րդ ավիաբազան ունի օդային բաղադրիչ, որը տեղակայված է Երևանի մոտ գտնվող Էրեբունի օդանավակայանում։ Այն հագեցած է ՄիԳ-29 կործանիչներով և Մի-24Պ և Մի-8ՄՏ ուղղաթիռներով։ Գյումրու բազան հագեցած է Ս-300 զենիթահրթիռային համակարգերով։ Հետևաբար, այն ներառված է Հայաստանի ՀՕՊ համակարգում։ Դրա դուրսբերումը զգալիորեն կթուլացնի Հայաստանի ՌՕՈՒ-ն և երկրի ՀՕՊ-ը։ Սա վերջին բանն է, որ պարոն Փաշինյանը մտածում է, քանի որ ինձ թվում է, որ ինչ որ պահի նա կարող է պարզապես հավաքել ճամպրուկը և հեռանալ։ Եվ հայ ժողովուրդը, ինչպես միշտ, կմնա լքված։ Ինչպես հայերը լքվեցին Ղարաբաղում, Փաշինյանը պատրաստ է լքել նաև հայերին Երևանում։

- Բայց մի՞թե այդ ՀՕՊ համակարգը կարևոր չէ նաև Ռուսաստանի համար։

- Ինֆրակառուցվածքն ինքնին կարևոր է։ Դուք չեք կարող արագ ենթակառուցվածքներ ստեղծել։ Այն դժվար է տեղակայել։ Եթե Ռուսաստանը հիպոթետիկորեն դուրս բերի իր զորքերը այնտեղից, իհարկե, այն շատ բան կկորցնի ռազմական և քաղաքական ազդեցության առումով։ Բայց Հայաստանը շատ ավելին կկորցնի։ Հետևաբար, երբ Փաշինյանը նման հայտարարություններ է անում, հարց է առաջանում. պարոն Փաշինյան, ո՞ւմ համար եք աշխատում։ Թվում է, թե նա չի աշխատում հայ ժողովրդի համար։ Ինչպես Երկրորդ Ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ, կար զգացողություն, որ ինչ-որ մեկը դավաճանում է իր սեփական ժողովրդին։

- Կարո՞ղ են ռուսների փոխարեն Հայաստան մտնել այլ օտարերկրյա զորքեր։

- Մեր տեղեկություններով Երևանում ԱՄՆ դեսպանատան տարածքում մինչև 2000 ամերիկացի զինվորներ և հետախուզության աշխատակիցներ կան։ Հետևաբար, այս մայրցամաքն արդեն իսկ Հայաստանում է։ Պետք չէ որևէ տեղից այլ զորք բերել։

- Կպաշտպանե՞ն նրանք հայերին, եթե ինչ-որ բան պատահի։

- Ոչ ոք չի պաշտպանի նրանց։ Եվ Նիկոլ Փաշինյանը, եթե իրավիճակը ստեղծվի, կհավաքի իր ճամպրուկը և կթռչի, եթե չսպանվի։

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը

www.1or.am