Իրանը միաժամանակ բախվում է տնտեսական ճնշման և դիվանագիտական փակուղու

Իրանը ներկայում միաժամանակ բախվում է երկու լուրջ խնդրի՝ ԱՄՆ-ի կողմից նոր տնտեսական պատժամիջոցների սպառնալիքին և Վաշինգտոնի հետ բանակցային գործընթացի փաստացի փակուղուն։ Այս մասին Al Jazeera-ին ասել է Gulf International Forum-ի ավագ ոչ ռեզիդենտ գիտաշխատող Ռոբ Գայսթ Փինֆոլդը։

Նրա գնահատմամբ՝ Թեհրանի համար իրավիճակը բարդացել է այն պատճառով, որ վերջին շրջանում կիրառված դիվանագիտական մեխանիզմները չեն տվել սպասված արդյունքը ոչ Իրանի, ոչ էլ Միացյալ Նահանգների համար։

Փինֆոլդը հիշեցրել է, որ ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև կնքված փոխըմբռնման հուշագրի գործողության ժամկետը վերջերս ավարտվել է, սակայն այն չի բերել այն արդյունքներին, որոնց ձգտում էին կողմերը։

«Հուշագիրն ակնհայտորեն չի հասցրել Իրանին այնտեղ, որտեղ նա ցանկանում էր լինել։ Միևնույն ժամանակ, այն ԱՄՆ-ին նույնպես չի տվել իր ցանկալի արդյունքը։ Այդ պատճառով Իրանը հիմա բավական բարդ ընտրության առաջ է կանգնած», – նշել է փորձագետը։

Իրանի և ԱՄՆ-ի հարաբերությունները տարիներ շարունակ գտնվում են տնտեսական և քաղաքական լարվածության պայմաններում։ Վաշինգտոնը շարունակում է պատժամիջոցային ճնշումը՝ հիմնականում կապված Իրանի միջուկային ծրագրի, նավթային արտահանման և տարածաշրջանային քաղաքականության հետ։ Թեհրանը, իր հերթին, պնդում է, որ պատժամիջոցները խոչընդոտում են իրական բանակցություններին և պահանջում է դրանց մեղմացում կամ վերացում։

2026 թվականին իրավիճակն ավելի է բարդացել ռազմական լարվածության և տարածաշրջանային հակամարտությունների պատճառով։ Միացյալ Նահանգներն արդեն հայտարարել է Իրանի դեմ նոր սահմանափակումների հնարավորության մասին, ինչը կարող է լրացուցիչ ճնշում գործադրել երկրի տնտեսության, արտահանման և ֆինանսական համակարգի վրա։

Փինֆոլդի խոսքով՝ Իրանի ղեկավարության ներսում նույնպես միասնական մոտեցում չկա հետագա քայլերի հարցում։ Իրանական իշխանական համակարգը բաղկացած է տարբեր քաղաքական և ուժային կենտրոններից, որոնք տարբեր կերպ են պատկերացնում երկրի առջև ծառացած խնդիրների լուծումը։

«Իրանի ռեժիմը երբեք միասնական դերակատար չի եղել։ Կան տարբեր անձինք և խմբեր, որոնք տարբեր պատկերացումներ ունեն այն մասին, թե ինչպես պետք է լուծել երկրի առջև ծառացած խնդիրները», – ասել է փորձագետը։

Նրա գնահատմամբ՝ Իրանի ղեկավարության ներսում այժմ քննարկվում է երկու հիմնական տարբերակ՝ շարունակել բանակցությունները և կրկին հնարավորություն տալ դիվանագիտությանը, թե վերադառնալ ավելի կոշտ՝ ռազմական և հակամարտային մոտեցման։

Այս տարաձայնությունները կարևոր են նաև այն պատճառով, որ արտաքին տնտեսական ճնշումը շարունակում է աճել։ Նոր պատժամիջոցները կարող են սահմանափակել Իրանի նավթային եկամուտները, միջազգային առևտրային կապերը և արտարժույթի հասանելիությունը՝ խորացնելով երկրի ներսում արդեն առկա տնտեսական խնդիրները։

Միաժամանակ, ըստ Փինֆոլդի, միայն տնտեսական ճնշումը դեռևս չի ստեղծել այն պայմանները, որոնք Վաշինգտոնը ցանկանում է տեսնել, իսկ բանակցային գործընթացն էլ չի ապահովել Թեհրանի համար ընդունելի արդյունք։

«Հստակ պատասխան այս պահին չկա։ Այո՛, տնտեսական ճնշում կա, սակայն բանակցություններն ու դիվանագիտությունը չեն բերել այն արդյունքին, որը ցանկանում է կամ Իրանը, կամ ԱՄՆ-ը», – եզրափակել է փորձագետը։

Այսպիսով, Իրանի ղեկավարությունը կանգնած է ռազմավարական ընտրության առաջ․ շարունակել փորձել դիվանագիտական ճանապարհով համաձայնության հասնել Վաշինգտոնի հետ, թե գնալ ավելի կոշտ դիմակայության ուղով՝ միաժամանակ փորձելով դիմակայել ԱՄՆ-ի նոր տնտեսական ճնշմանը։