Հայաստանի ընտրություններում ուժերի հավասարակշռությունը «կարող է շատ կտրուկ փոխվել»
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
2026 թվականի հունիսի 7-ին Հայաստանում կայանալիք խորհրդարանական ընտրությունները կարող են կտրուկ ազդել ամբողջ տարածաշրջանի քաղաքական դինամիկայի վրա: Քաղաքագետ և ՄԳԻՄՕ-ի պրոֆեսոր Վիկտոր Սողոմոնյանը vesti.ru լրատվական գործակալությանը տված հարցազրույցում մանրամասն խոսել է ուժերի հավասարակշռության և հնարավոր հետևանքների մասին:
Մասնագետի խոսքով Հայաստանի խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքը կազդի ոչ միայն երկրի ապագա քաղաքական կյանքի և Մոսկվայի հետ Երևանի երկկողմ հարաբերությունների, այլ նաև ամբողջ Հարավային Կովկասի տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական իրավիճակի վրա:
«Ուժերի հավասարակշռությունը կարող է կտրուկ փոխվել, քանի որ ներկայիս կառավարությունը և անձամբ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը մոտենում են այս խորհրդարանական ընտրություններին խնդիրների բավականին ծանր, եթե ոչ ճնշող բեռով։ Առաջին հերթին, կա 2020 թվականի պատերազմում պարտությունը, որը դեռևս արձագանք է գտնում ընտրողների մոտ, ընդհանուր առմամբ Ղարաբաղի կորուստը և հակազգային քաղաքականությունը տեսնում են շատ հայ քաղաքացիներ։ Կան նաև սոցիալական խնդիրների հսկայական քանակ և աղքատության անփոփոխ մակարդակ։ Եվ, իհարկե, ամենակարևորը, ցանկացած պոպուլիստական կառավարությանը հետապնդող պատուհասը չիրականացված մեծ խոստումների ծանր բեռն է, որը սկիզբ է առնում դեռ 2018 թվականից, երբ Փաշինյանը իշխանության եկավ», - ասել է Սողոմոնյանը։
Նա պնդում է, որ Հայաստանի ներկայիս կառավարությունը և անձամբ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը մոտենում են խորհրդարանական ընտրություններին սոցիալական խնդիրների և չիրականացված խոստումների բեռով։ Այս իրավիճակում չի կարելի բացառել «Գյումրու սցենարի» կրկնությունը։ Ըստ նրա՝ Փաշինյանն ունի զգալի բացասական վարկանիշ, մինչդեռ ընդդիմադիր ուժերը վայելում են զգալի ընտրական աջակցություն։ «Տարբեր սոցիոլոգիական հարցումներից դատելով Փաշինյանը և նրա կուսակցությունը մոտ 65% հակառեյտինգ ունեն։ Մինչդեռ ընդդիմադիր ուժերը, բնականաբար, այդքան բացասական վարկանիշ չունեն։ Եվ այսպես կոչված «Գյումրու սցենարը» կարող է շատ հեշտությամբ կրկնվել։ Այսինքն այն դեպքը, երբ կառավարությունը պաշտոնապես առաջին տեղը կզբաղեցնի ընտրություններում հավաքելով, ասենք, 30-35%, իսկ ընդդիմադիր ուժերը միասին բավարար ձայներ կստանան կառավարություն ձևավորելու համար», - նշել է Սողոմոնյանը։
ՀՀ Ազգային ժողովի առաջիկա ընտրությունները կարևորագույն նշանակություն ունեն ոչ միայն երկրի, այլ նաև ամբողջ տարածաշրջանի համար։ Դրանց արդյունքը կորոշի նաև հայ-ռուսական հարաբերությունների ապագան, նշել է պրոֆեսորը։
«Այս խորհրդարանական ընտրությունները Հայաստանում կարևորագույն նշանակություն ունեն ոչ միայն Հայաստանի արտաքին քաղաքականության, այլ նաև ամբողջ տարածաշրջանի համար։ Այսինքն Հարավային Կովկասի քաղաքական լանդշաֆտը մեծապես կորոշվի հունիսի 7-ին Հայաստանում կայանալիք ընտրություններով։ Ակնհայտ է, որ այս բոլոր տարիների ընթացքում Փաշինյանի կառավարությունը վարել է Ռուսաստանից հեռանալու քաղաքականություն, և դա ունի շատ կոնկրետ դրսևորումներ սկսած սահմանապահների հեռանալուց և Հայաստանի կողմից ՀԱՊԿ-ին մասնակցության սառեցումից։ Հետևաբար, բացարձակապես պարզ է, որ այդ քաղաքականությունը կշարունակվի», - նշել է Սողոմոնյանը։
Հայաստանում խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքներից մեկը կարող է լինել Երևանի կողմից Ռուսաստանի հետ հետագա մերձեցման ուղու որդեգրումը։ «Եթե ընդդիմադիր ուժերը հաղթեն ընտրություններում, ապա, դատելով բոլոր հրապարակային հայտարարություններից, ելույթներից և ծրագրերից, կվարվի բացարձակապես հավասարակշռված, մեծամասամբ ռուսամետ քաղաքականություն։ Այսինքն իրավիճակը շատ կտրուկ կփոխվի», - կարծում է պրոֆեսոր Սողոմոնյանը։
Երևանի և Բրյուսելի մերձեցման ֆոնին, Հայաստանում առաջիկա խորհրդարանական ընտրությունները կարող են դառնալ «Կովկասի համար պայքար»։ Սողոմոնյանը նշել էց, որ 2026 թվականի հունիսի 7-ին նախատեսված ընտրություններից մեկ ամիս առաջ Երևանում կկայանա Եվրոպական քաղաքական համայնքի գագաթնաժողովը և Հայաստան-ԵՄ առաջին գագաթնաժողովը։ «Եվ վերջերս [ընդլայնման հարցերով եվրահանձնակատար] Մարթա Կոսն է այցելել Հայաստան... ԵՄ գերագույն ներկայացուցիչ Կայա Կալլասը հայտարարել է, որ Եվրամիությունը արագ արձագանքման խումբ կուղարկի Հայաստան երկրի ընտրություններից առաջ սպառնալիքներին և Ռուսաստանի միջամտությանը դիմակայելու համար։ Դա նշանակում է, որ տրամադրվում է աննախադեպ աջակցություն, ինչը ամենահստակ ցուցանիշն է, որ առաջիկա ընտրությունները Կովկասի համար պայքար են», - հայտարարել է Սողոմոնյանը։
Հայաստանում խորհրդարանական ընտրությունների նախաշեմին կրկին խոսվում է Երևանի կողմից Եվրամիությանը միանալու ջանքերը ակտիվացնելու մասին։ Սակայն ոչ ոք և ոչինչ չի կարող երաշխավորել նման արդյունք։ Սողոմոնյանի խոսքով ԵՄ անդամակցության մասին քննարկումը նախընտրական հնարք է։ «Ակնհայտ է, որ Հայաստանը երբեք չի միանա Եվրամիությանը... Այլ երկրների, այդ թվում Վրաստանի և Ուկրաինայի դառը փորձը ցույց է տալիս, որ դա խաբեություն է և օգտագործվում է քաղաքական նպատակներով՝ նույն հաստատված սխեմայով։ ԵՄ-ին միանալու վերաբերյալ հանրաքվեն, լավագույն դեպքում, կարող է լինել ձևական և ներկայացնել գործող կառավարության քաղաքականությունը։ Դա, ըստ էության, ամեն ինչ է, ինչ կարող է տեղի ունենալ... Ես շատ եմ դժվարանում պատկերացնել դա։ Այսինքն եթե դա երբևէ կարող էր տեղի ունենալ, ապա, անշուշտ, ոչ հիմա։ Այսպիսով, մենք գործ ունենք դասական դեպքի հետ, երբ Եվրամիությանը միանալը լեգենդ է, որը [քաղաքական] քայլ է ընտրարշավի համար» , - հայտարարել է Սողոմոնյանը։
Եթե Հայաստանում ներկայիս քաղաքական իրավիճակը շարունակվի, ապա երկրի դուրս գալը ՀԱՊԿ-ից անխուսափելի է։ Պրոֆեսոր Սողոմոնյանը կարծում է, որ տարածաշրջանում նոր անվտանգության ճարտարապետության կառուցումը տեղի կունենա Թուրքիայի հովանու ներքո։ Եթե ներկայիս կառավարությունը պահպանի իր դիրքորոշումը, ապա բնական է, որ Հայաստանը դուրս կգա ՀԱՊԿ-ից։ «Սա հստակ է ասվել։ Եվ ընդհանուր առմամբ, Հարավային Կովկասի ողջ անվտանգության ճարտարապետությունը, որը գոյություն ունի ԽՍՀՄ փլուզումից ի վեր երկար տարիներ, կփլուզվի։ Այսինքն ՀԱՊԿ-ից հրաժարվելը և նոր անվտանգության ճարտարապետության կառուցումը, անկասկած, տեղի կունենա Թուրքիայի հովանու ներքո, քանի որ մենք բոլորս լավ գիտենք, որ Եվրամիությունը, չունենալով ընդհանուր սահման Հայաստանի հետ և չունենալով մեծ ֆիզիկական ազդեցություն, միշտ ընտրում է Թուրքիային որպես իր օպերատոր։ Այսինքն այս դեպքում Հարավային Կովկասի տարածաշրջանը կունենա բոլորովին այլ անվտանգության կառուցվածք, ինչը էապես կփոխի պատկերը ողջ տարածաշրջանում», - հայտարարել է Սողոմոնյանը։
ՀՀ Սահմանադրության փոփոխությունները նախատեսված են ապահովելու ներկայիս կառավարության հաջողությունը ընտրություններում։ «Փոփոխությունների նպատակը] գործող կառավարության հաջողությունն ընտրություններում ապահովելն է։ Փաստն այն է, որ կառավարությունը ընտրություններին մասնակցում է խաղաղության կարգախոսներով։ Եվ, ինչպես պնդում է պաշտոնական Բաքուն, և ինչպես այժմ արձագանքում է պաշտոնական Երևանը, դրան խոչընդոտում է Հայաստանի Սահմանադրությունը, որը հղում ունի Անկախության հռչակագրին, որտեղ նշվում է, որ Հայաստանը Լեռնային Ղարաբաղի ժողովրդի անվտանգության երաշխավորն է։ Այդ արտահայտությունը, ըստ էության, խոչընդոտում է [խաղաղության] պայմանագրի ստորագրմանը Ադրբեջանի հետ», - նշել է պրոֆեսորը։
Ռուսաստանը և Հայաստանը պատմականորեն ասիմետրիկ դաշինք ունեն, բայց Հայաստանի գործող կառավարությունը ցուցադրաբար անում է ամեն ինչ, որպեսզի հեռանա Ռուսաստանից։ Սոցիոլոգիական տվյալներ վկայակոչելով Սողոմոնյանը նշել է, որ հայ ժողովուրդը, ի տարբերություն գործող կառավարության, պատրաստ է քվեարկել տարածաշրջանում ուժերի հավասարակշռության պահպանման օգտին։ Միևնույն ժամանակ, կտրականապես բացառվում է Հայաստանը որպես Ռուսաստանի հետ աշխարհաքաղաքական բախման հարթակ օգտագործելու հնարավորությունը։ «Փաշինյանի «միջուկ» ընտրազանգվածը կազմված է Հայաստանի հակառուս քաղաքացիներից։ Պատահական չէ, որ այնտեղ վարվել է նպատակային քաղաքականություն, և նրանք այլևս չեն կազմում ընտրազանգվածի մեծամասնությունը։ Մարդիկ պատրաստ են քվեարկել տարածաշրջանում ներկայացված ուժերի որոշակի հավասարակշռության օգտին և ոչ մի դեպքում, որպեսզի Հայաստանը դառնա աշխարհաքաղաքական դիմակայության ասպարեզ», - հայտարարել է Սողոմոնյանը։
Նա ասել է, որ Մոսկվան շատ զգույշ է Հայաստանի հետ հարաբերություններում։ «Չնայած վերջերս Մոսկվայից լսած որոշ կոշտ հայտարարությունների, հայ ժողովրդի նկատմամբ դեռևս շատ զգայուն և զգույշ վերաբերմունք կա, որպեսզի որևէ կերպ չվնասվեն ժողովրդի՝ ոչ թե կառավարության, այլ Հայաստանի ժողովրդի հետ հարաբերությունները։ Հետևաբար, այս դաշինքին բացարձակապես այլընտրանք չկա։ Այս դաշինքն այժմ ասիմետրիկ է, բայց ես վստահ եմ, որ ապագայում այլընտրանքների բացակայության ըմբռնումը ոչ միայն կկազմի Հայաստանի Հանրապետության արտաքին քաղաքականության հիմքը, այլ նաև կվերադառնա որպես Հարավային Կովկասի անվտանգության ճարտարապետության հիմնական ասպեկտ», - հայտարարել է Սողոմոնյանը։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
www.1or.am
