Վիքիպեդիայի համաշխարհային օր․ պատմության այս օրը (15 հունվար)

ՈՐՈՇ ՏՈՆԵՐ- Վիքիպեդիայի համաշխարհային օր, Եգիպտոս՝ Ծառ տնկելու օր:

ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ

1841– վախճանվել է գերմանացի գիտնական, բնագետ, բժիշկ Ֆրիդրիխ Պարրոտը, որը 1829 թվականին Խաչատուր Աբովյանի հետ միասին բարձրացել է Արարատի գագաթը:

1855- Փարիզում հրատարակվել է «Մասեաց աղավնի» ամսագիրը (խմբագիր Գ. Այվազովսկի):

1892 – ծնվել է գրող Հրաչ Զարդարյանը:

1911 - ծնվել է հայ խորհրդային ճարտարապետ Սոս Մանուկյանը:

1916– ծնվել է դրամատուրգ Գրիգոր Տեր-Գրիգորյանը:

1922 –ծնվել է թատերական գործիչ, ռեժիսոր Սոկրատ Աքմաքչյանը:

1924 - ծնվել է հայ խորհրդային լեզվաբան Ալեքսանդր Մարգարյանը:

1959- տեղի է ունեցել համամիութենական մարդահամար, որի տվյալներով Երևանի բնակչությունը կազմել է 509.340 մարդ:

1990-ազգամիջյան հակամարտությունը դադարեցնելու նպատակով Լեռնային Ղարաբաղ է մտցվել խորհրդային բանակ ԼՂՀ և նրան սահմանակից ադրբեջանական շրջաններ, ինչպես նաև հայկական Գորիսի շրջանում  հայտարարվել է արտակարգ դրություն, ստեղծվել է արտակարգ դրության պարետատուն:

1992-Հայաստանը դիվանագիտական հարաբերություններ է հաստատել Ավստրալիայի հետ:

1993- Առաաջին ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ Լեռնային Ղարաբաղի հակաօդային պաշտպանության ուժերը  խփել են ադրբեջանական МиГ-21 մարտական ինքնաթիռ:

1995 —վախճանվել է օրիգինալ ժանրի արտիստ, ռեժիսյոր Սերգեյ Կաշտելյանը:

1999 - վախճանվել է քանդակագործ Սուրեն Նազարյանը:

2002- որպես բարի կամքի դրսևորում  Թուրքիան մեղմացրել է վիզային ռեժիմը Հայաստանի քաղաքացիների համար, ըստ այդմ՝ հայերը կարող են մուտքի վիզա ստանալ ցանկացած սահմանային անցակետում: Մինչ այդ գործող ընթացակարգի համաձայն, վիզաները հարկավոր էր ձեռք բերել նախապես: 

2003-Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը (ԿԸՀ) որպես նախագահի թեկնածու պաշտոնապես չի գրանցել Հայաստանի նախկին արտգործնախարար Րաֆֆի Հովհաննիսյանին՝ հիմնավորելով դա վերջին տասը տարիների ընթացքում Հովհաննիսյանի Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի չլինելով:

2012- Երևանի տասը խաչմերուկներում սկսել են գործել խախտումներն արձանագրող տեսախցիկներ:

2016- 100-ամյա պատմություն ունեցող Արամի 30 հասցեում գտնվող հին կառույցը, որը կառավարության կողմից գերակա շահ էր ճանաչվել դեռ 8 տարի առաջ, գիշերը քանդվել է:

2020-Ոստիկանությունն ընդդեմ «քրեական ենթամշակույթի» գործողությունների շրջանակում իրավապահները «գետնին պառկեցնելու» շուրջկալներ են իրականացրել տարբեր կասկածելի վայրերում։

ԱՇԽԱՐՀՈՒՄ

69 - Օթոնը Հռոմում զավթել է իշխանությունը:

730 – Բյուզանդական կայսրությունում արգելվել է սրբապատկերների պաշտամունքը, այն համարվել է հանցագործություն:

1208 —տեղի է ունեցել պապական լեգատ Պյեռ դե Կաստելնոյի սպանությունը, որը պատճառ է հանդիսացել Հռոմի պապ Ինոկենտի 3-րդի կողմից Ալբիգոնյան խաչակրաց արշավանք հայտարարելու համար:

1559 - Եղիսաբեթ 1-ինը թագադրվել է որպես Անգլիայի թագուհի:

1622 –ծնվել է  ֆրանսիացի դրամատուրգ Մոլիերը:

1759– բացվել է Լոնդոնի Բրիտանական թանգարանը, որը աշխարհի ամենամեծ թանգարաններից մեկն է:

1775 – վախճանվել է իտալացի կոմպոզիտոր Ջովաննի Սամարտինին:

1793 –ծնվել է ավստրիացի նկարիչ Ֆերդինանդ Վալդմյուլլերը:

1795 –ծնվել է  ռուս գրող Ալեքսանդր Գրիբոյեդովը:

1826- լույս է տեսել ֆրանսիական «Le Figaro» թերթի առաջին համարը:

1891– ծնվել է ռուս բանաստեղծ, թարգմանիչ և գրականագետ Օսիպ Մանդելշտամը: 1892 –դպրոցական թերթում  Ջեյմս Նեյսմիթը հրապարակել է բասկետբոլի առաջին կանոնները:

1906 —ծնվել է հույն նավատեր, միլիարդատեր Արիստոտել Օնասիսը:

1919– ԱՄՆ-ի Բոստոն քաղաքը հեղեղվել է օշարակով, այն հորդել է ալկոհոլային գործարանի օշարակի հսկայական պահեստից, զոհվել է 21 մարդ:

1919 –մահապատժի են ենթարկվել գերմանացի կոմունիստական գործիչներ Ռոզա Լուքսեմբուրգը և Կարլ Լիբկնեխտը:

1929– ծնվել է ամերիկացի ճարտարալեզու բապտիստ քարոզիչ Մարտին Լյութեր Քինգը, որը առաջնորդել է ԱՄՆ-ում քաղաքացիական իրավունքների զանգվածային շարժումը, արժանացել  խաղաղության Նոբելյան մրցանակի:

1943 – ավարտվել է ԱՄՆ-ի Պաշտպանության նախարարության շենքի՝ Պենտագոնի կառուցումը:

1973 —Վիետնամական պատերազմի ընթացքում կապված Փարզում ընթացող խաղաղության բանակցությունների հետ ԱՄՆ-ի զինված ուժերը դադարեցրել են բոլոր ռազմական օպերացիաները Հյուսիսային Վիետնամի դեմ:

1981– ծնվել է ամերիկացի ռեփեր, երգիչ-երգահան և երաժշտական պրոդյուսեր Պիտբուլը՝ Արմանդո Քրիստիան Պերեսը:

1993 —ԱՄՆ-ում NBC հեռուստաալիքում երթեր է արձակվել «Սանտա-Բարբարա» սերիալի վերջին 2137-րդ սերիան:

2001– ստեղծվել է ազատ բովանդակությամբ, բազմալեզու հանրագիտարանային նախագիծ Վիքիպեդիան:

2021-Ռուսաստանը դուրս է եկել Խաղաղ երկնքի մասին միջազգային պայմանագրից:

2023- մահացել է խորհրդային եւ վրացի երգիչ, դերասան ու ռեժիսոր Վախթանգ Կիկաբիձեն։

Կ. Խաչիկյան