Ծանոթ ու միաժամանակ անհայտ … Հագուստի կոճկման ձևի տարբերությունը

Ինչո՞ւ են տղամարդիկ և կանայք տարբեր կերպ կոճկում հագուստը։

Այս հարցը կարող է աննշան թվալ, բայց դրա հետևում թաքնված է հետաքրքրաշարժ պատմություն, որը լի է գործնական նկատառումներով, սոցիալական նորմերով և նույնիսկ ռազմական հնարքներով։ Տղամարդկանց և կանանց հագուստի վրա կոճակների տեղադրման տարբերությունը ոչ միայն նորաձևության քմահաճույք է, այլ նաև դարավոր ավանդույթների արդյունք, որոնք դեռևս ազդում են մեր զգեստապահարանի վրա։

Սկսենք տղամարդկանց հագուստից։ Ինչո՞ւ են տղամարդկանց վերնաշապիկների, բաճկոնների և վերարկուների կոճակները կոճկվում ձախից աջ։ Պարզվում է, որ դա կապված է պատմության հետ, որտեղ գլխավոր դեր էին խաղում գործնականությունն ու գոյատևումը, այլ ոչ թե նորաձևությունը։ Վերածննդի դարաշրջանում, երբ տղամարդկանց հագուստը սկսեց ձեռք բերել այն հատկանիշները, որոնց մենք սովոր ենք, տղամարդիկ հաճախ կրում էին դաշույններ, իսկ ավելի ուշ՝ ատրճանակներ։ Արագ շեղբը կամ հրազենը հանելու համար անհրաժեշտ էր, որ աջ ձեռքը (մարդկանց մեծամասնության համար դա առաջատար ձեռքն է) կարողանար արագ բացել հագուստի կոճակները և հանել զենքը։ Ի դեպ, այսօր էլ, ինչպես դարեր առաջ, հենց հագուստի ձախից աջ կոճկումն է աջլիկներին թույլ տալիս արագորեն հանել ատրճանակը բաճկոնի տակի պատյանից։ Բացի այդ, այնպիսի վերնազգեստները, ինչպիսիք են կաֆտանները և ֆրակները, նույնպես նախագծվել էին այդ առանձնահատկությունը հաշվի առնելով։ Պատկերացրեք մի սուսերամարտիկի, ով փորձում է հանել սուսերը, բայց թևքը կամ պաշտպանիչը բռնվում է հագուստի եզրին՝ գրպանին։ Նման անհարմար պահերից խուսափելու համար էլ տղամարդկանց հագուստը սկսել են կարվել ձախից աջ կոճկումով։

Կանանց հագուստի հետ կապված ամեն ինչ մի քիչ այլ է։ Կոճակները կոճկվում են աջից ձախ, և դա ունի իր բացատրությունը։ Անցյալում միայն հարուստ կանայք կարող էին իրենց թույլ տալ կոճակներով հագուստ, այն ժամանակներում դա համարվում էր շքեղություն։ Բնականաբար, այդ տիկնայք ինքնուրույն չէին հագնվում, նրանք ունեին աղախին, որը օգնում էր նրանց հագնվել։ Հաշվի առնելով էլ այն, որ մարդկանց մեծ մասը աջլիկ է, կանանց հագուստի կոճակները տեղադրվել են այնպես, որ աղախնին հարմար լիներ դրանք կոճկել։ Այսպիսով, այն ժամանակ կոճակների տեղադրությունը ցույց էր տալիս դրանց տիրոջ կարգավիճակն ու հարստությունը։ Այսօր, իհարկե, կանայք այլևս աղախինների օգնության կարիքը չունեն, բայց ավանդույթը պահպանվել է։ Չնայած, եթե մտածեք այդ մասին, դրանում կա որոշակի հեգնանք. ժամանակակից կանայք, ովքեր ինքնուրույն են կոճկում իրենց հագուստի կոճակները, կրում են ուրիշների հարմարության համար նախատեսված հագուստ։

Իհարկե, ինչպես ցանկացած կանոն, կան նաև բացառություններ։ Օրինակ՝ ռուս տղամարդկանց կոսովորոտկա վերնաշապիկը կոճակներով կոճկվում է աջից ձախ։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ աշխատանքի ընթացքում աջլիկների ձախ ձեռքը հաճախ ավելի մաքուր է մնում, քան աջը։ Ահա թե ինչու ավելի հարմար է կոճակները բացել ձախ ձեռքով և ծոցից ինչ-որ բան հանել, օրինակ՝ հացի կտոր։ Սա ևս մեկ օրինակ է այն բանի, թե ինչպես են գործնական նկատառումները ձևավորում ավանդույթները։

Կ. Խաչիկյան