Ծանոթ ու միաժամանակ անհայտ … անգլիական բիլիարդ

Անգլիական բիլիարդը (հայտնի է նաև պարզ բիլիարդ  անունով) բիլիարդի տեսակ է, որը միավորում է կարոմբոլի և սովորական լուզային բիլիարդի տարրերը։ Այն առաջացել և առավել տարածում է գտել Մեծ Բրիտանիայում։

Անգլիական բիլիարդը ստեղծվել է 19-րդ դարի սկզբին և մինչև 1920-ական թվականները համարվում էր բիլիարդի ամենատարածված տեսակը Բրիտանական կայսրությունում։ Ինչպես նշվեց Անգլիական բիլիարդը կարոմբոլի և լուզային բիլիարդի խառնուրդ է: Խաղացվում է սնուկերի սեղանի վրա (չափերը 1,7 x 3,8 մետր)։ Խաղում օգտագործվում են 3 գնդեր՝ 2 սպիտակ (չնայած վերջերս օգտագործվում է 1 սպիտակ և 1 դեղին) և կարմիր գունդ, որը միշտ թիրախ գունդն է։

Խաղին սովորաբար մասնակցում են երկու բիլիարդ խաղացողներ (հնարավոր է նաև թիմային խաղ): Յուրաքանչյուր հակառակորդ ունի իր առանձին հարվածային գունդը, և քանի որ երկու գնդերն էլ սպիտակ են, ապա դրանցից մեկը նշվում է տարբերակիչ նշանով (սովորաբար պարզապես սև կետով):

Խաղի նպատակը, ինչպես և բիլիարդի այլ տեսակների մեծ մասում, կանոնների շրջանակներում ավելի շատ միավորներ վաստակելն է, քան հակառակորդը: Միավորները հավաքվում են հիմնականում սերիաների միջոցով: Կա միավորներ հավաքելու երեք եղանակ.

–«Կեննոն երկու գնդերով». մեկ հարվածով դիպչել նշանակետային (կարմիր) գնդին և հակառակորդի հարվածային գնդին, հաջող հարվածի դեպքում խաղացողը վաստակում է 2 միավոր․

–«Losing hazards»՝ «հաղթելու վտանգ». լուզան՝ գրպանը գցել կամ  կարմիր գունդը (3 միավոր) կամ հակառակորդի գունդը (2 միավոր)

–«Losing hazards»՝ «կորցնելու վտանգ». գրպանը գցել ցանկացած գունդ կարոմբոլով (այս դեպքում գնդից հարվածով): Եթե հարվածային գունդն ընկնում է սկզբից հարվածելով կարմիր գնդին՝ տրվում է 3 միավոր, եթե հակառակորդի գնդին՝ 2 միավոր:

Յուրաքանչյուր հաջող ելքից հետո շարքը շարունակվում է։ Հարկ է նշել, որ, ի տարբերություն սնուկերի, անգլիական բիլիարդում վաստակելիք միավորների քանակը գործնականում անսահմանափակ է (բացառությամբ պրոֆեսիոնալ մրցաշարերի, որտեղ որոշակի սահմանափակում են դրվում հարվածների քանակի վրա): Օրինակ, ամենամեծ անընդմիջում միավորների հավաքման համաշխարհային ռեկորդը սահմանել է Վալտեր Լինդրումը` 4137 միավոր:

Անգլիական բիլիարդում, ինչպես և բիլիարդի մյուս տեսակներում, կան նաև տուգանքներ կանոնները խախտելու համար։ Տուգանայինի դեպքում մրցակցին շնորհվում է 2 միավոր և հարվածի իրավունքը փոխանցվում է նրան։ Մրցակիցը կարող է կամ խաղալ նախորդ հարվածով ստեղծված դիրքից, կամ խնդրել մրցավարին վերականգնել նախկին դիրքը: Տուգանքներ տրվում են մի շարք դեպքերում՝ եթե խաղացողն առաջինը կպնում է հակառակորդի գնդին, գունդը դուրս է թռել սեղանից, խաղացողը չի կպել թիրախային գնդին, հարվածի ժամանակ եղել է մղում, խաղացողը հասել է 16 անընդմեջ «հաղթելու վտանգի» կամ 76 անընդմեջ «պարտվելու վտանգի», խաղացողը խաղի ընթացքում ձեռքով կպել է գնդին:

Անգլիական բիլիարդն ամենահայտնի է Մեծ Բրիտանիայում և բնականաբար բրիտանացիներն են այդ խաղում տոն տվողները, բայց կան նաև ուժեղ խաղացողներ Հնդկաստանից և աշխարհի մի շարք այլ երկրներից: Ներկայումս այդ խաղի հիմնական միջազգային կազմակերպություններն են IBSF-ը և WPBSA-ն։

Շատ փորձագետներ կարծում են, որ անգլիական բիլիարդի բոլոր ժամանակների լավագույն բիլիարդիստը եղել է ավստրալացի Վալտեր Լինդրումը, ով իր պրոֆեսիոնալ կարիերան անցկացրել է 1911-1950 թվականներին և սահմանել բազմաթիվ բացարձակ ռեկորդներ։
 
Կ. Խաչիկյան