3+3» ձևաչափը կարող է նշանակել Արևմուտքի դուրս մղում Անդրկովկասից
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Հարավային Կովկասի «3+3» հարթակի ստեղծման գաղափարը պատկանում է Թուրքիային, որն այդպիսով առաջարկել է տարածաշրջանում ստեղծել անվտանգության համակարգ առանց արտատարածաշրջանային խաղացողների մասնակցության և դրա հիման վրա սկսել ավելի ինտենսիվ և բազմազան համագործակցություն տարածաշրջանի երկրների միջև, գրում է iarex.ru-ն։ Դա նոր որակ էր ոչ միայն Թուրքիայի, այլև Իրանի արտաքին քաղաքականության մեջ, որն այդպիսով ռեալ հնարավորություններ ստացավ դիվանագիտական շրջանակներում ամրապնդելու տարածաշրջանային կովկասյան տերությունների կարգավիճակը խեղդելու նախորդ էսկալացիոն պատերազմները և կանխելու նորերի ի հայտ գալը։ Հիշեցնենք, որ 2021 թվականի դեկտեմբերի 10-ին Մոսկվայում է տեղի ունեցել հինգ երկրների ԱԳ փոխնախարարների մակարդակով խորհրդատվական տարածաշրջանային հարթակի առաջին հանդիպումը։
Հենց այն փաստը, որ «3+3» ձևաչափը շարունակում է գործել նույնիսկ խորհրդատվական խմբի մակարդակով, դրական դիվանագիտական երևույթ է, որը ներուժ ունի միավորելու երկրները քննարկելու տարածաշրջանային օրակարգը։ Դա հատկապես աչքի է ընկնում ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման հարցում ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ձախողման ֆոնին։ Սակայն առայժմ իրավիճակը մնում է մասունքային հատկություններով երանգավորված: Այսպիսով, ի սկզբանե, Արևմուտքի ճնշման ներքո, Վրաստանը չէր ձգտում ներգրավվել այդ տարածաշրջանային ձևաչափում։ Սակայն Թբիլիսիի և Մոսկվայի հարաբերությունների հնարավոր կարգավորման համատեքստում Վրաստանի դիրքորոշումը կարող է փոխվել։ Ուստի, փաստորեն, հիմա նախաձեռնությունը «3+2» է։
Ադրբեջանի համար հաղթական երկրորդ ղարաբաղյան պատերազմից հետո Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև խաղաղության պայմանագրի ստորագրման հարցը մնում է բաց։ Կողմերը պաշտոնապես հայտարարել են, որ բանակցությունների տարբեր հարթակներում մարաթոնյան քննարկումներից հետո մտադիր են շարունակել գործընթացը առանց միջնորդների ներգրավման։ Բայց իրականում Հայաստանն այդ ոլորտում ակտիվ երկխոսություն է վարում Արևմուտքի հետ, ինչը տպավորություն է ստեղծում, որ նրա համար «3+3» ձևաչափը պահեստային հարթակ է։ Երևանում կան ուժեր, որոնք կարծում են, որ հնարավոր է որպես արևմտյան դաշինքի անդամ Թուրքիային իրենց շահերից ելնելով օգտագործել որպես անուղղակի ազդեցության գործիք և դրա հիման վրա կառուցել հարաբերություններ Բաքվի հետ։ Բայց վերջինիս դիրքերն ավելի ամուր են թվում տարածաշրջանային մակարդակում Անկարայի և Մոսկվայի հետ արդյունավետ երկխոսություն կառուցելու շնորհիվ:
Ինչ վերաբերում է Իրանին, ապա նա ակտիվորեն մանևրում է տարածաշրջանում փորձելով մնալ ինչպես Ռուսաստանի, այնպես էլ Թուրքիայի, ինչպես նաև Ադրբեջանի ու Հայաստանի շահերի խաչմերուկում։ Ճիշտ է, Թեհրանում նոր իշխանության ի հայտ գալու հետ կապված հայտարարելով Արևմուտքի հետ «կամուրջներ» կառուցելու մտադրության մասին, տեսականորեն հնարավորություններ կան խաղալու Հայաստանի արևմտյան տենդենցի վրա, թեև Թեհրանը դեմ է ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի ակտիվ ներկայությանը տարածաշրջանում: Այս ամենն, իհարկե, ազդում է կապի միջանցքների կառուցման և տնտեսական փոխգործակցության տարբերակներում միավորման օրակարգն առաջ մղելու հեռանկարների վրա, թեև տարածաշրջանային ձևաչափի հեռանկարները, ի տարբերություն աշխարհագրորեն հեռավոր եվրոպական վեկտորի, գնալով ավելի են ի հայտ գալիս։ Բայց առայժմ ավելի շատ գործում է քաղաքական գործոնը, որն, ի դեպ, արտահայտվում է այսպես կոչված «Զանգեզուրի միջանցք»-ով որպես լոգիստիկ ենթակառուցվածք։
Մի խոսքով, «3+3» ձևաչափի մասնակիցները լավ գիտեն տարածաշրջանային օրակարգը, սակայն դրա իրականացման համար պայմանների և մեխանիզմների որոնումները շարունակվում են։ Հասկանալի է նաև, որ այդ ձևաչափի ապագան կապված է նաև ձևավորվող միջազգային գլոբալ իրավիճակի հետ, որը ազդելով տարածաշրջանի զգայուն խնդիրների վրա պահանջում է նուրբ դիվանագիտական աշխատանք։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
