Ծանոթ ու միարժամանակ անհայտ … Քինգստոնի կանացի ճարմանդ
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
Քինգսթոնի կանացի ճարմանդը 7-րդ դարի անգլո-սաքսոնական զարդ է, որը հայտնաբերվել է Քենթի կոմսության Քինգստոն համայնքում: Այն վաղ անգլո-սաքսոնական ոճի ամենաակնառու գործերից մեկն է։ 8,5 սմ տրամագծով և վեց ունցիա (մոտ 170 գրամ) քաշով ոսկե սկավառակաձև ճարմանդը պատրաստված է 7-րդ դարի անգլո-սաքսոնական արվեստին և արհեստին բնորոշ ոճով։ Ճարմանդի դեկորը շրջանաձև նախշ է, որը փոփոխվում է կարմիր և կապույտ երեսպատման էմալի երկրաչափական նախշի և միահյուսված գծերի ոսկե ձևի միջև: Կենտրոնական կոմպոզիցիոն տարրը և չորս օժանդակ տարրերը եզրերի երկայնքով զարդարված են խեցու բեկորներով և նռնաքարի ներդիրներով, թեև պահպանվել է միայն մեկ քար։ Ճարմանդի որոշ տարրեր բացակայում են վնասվելու պատճառով, բայց ընդհանուր առմամբ զարդը լավ է պահպանված, պահպանվել է անգամ հակառակ կողմի ասեղի ամրացումը։ Այս տեսակի շատ հայտնի զարդեր կան, որոնք թվագրվում են 7-րդ դարով և հայտնաբերվել են Քենթ կոմսությունում: Ոսկու, գունավոր ապակու, նռնաքարերի և վառ էմալի օգտագործումը, ընդհանուր առմամբ, բնորոշ է վաղ միջնադարի բարբարոսական արվեստին, օրինակ ֆրանկականին կամ հունականին, բայց Քինգսթոնի ճարմանդը բնութագրվում է անգլո-սաքսոնական արվեստին առավել բնորոշ տարրերով, որոնք են խեցիները և փոխառված կելտական զարդագործության ոճը։
Այս ճարմանդը հայտնաբերել է վերապատվելի Բրայան Ֆասեթը 1771 թվականի օգոստոսի 5-ին ազնվական անգլո-սաքսոն կնոջ դամբարանում: Քինգսթոն Դաուն քաղաքի մոտ գտնվող ընդարձակ միջնադարյան գերեզմանոցը հաշվում է մոտ 300 դամբարանաթումբ։ Բազմաթիվ գերեզմաններ ներկայացված են հիմնականում զենքերով, ոսկերչական իրերով, ապակյա անոթներով և քրիստոնեական խորհրդանիշներով։ Ճարմանդը, ի թիվս այլ իրերի (հագուստ, սպասք, երաժշտական գործիքներ) հայտնաբերվել է կնոջ գերեզմանում: Այն ունի կենցաղային օգտագործման հետքեր, որոնցից կարելի է եզրակացնել, որ դրա տերը կենդանության օրոք հաճախ է կրել այն՝ հավանաբար դրանով ամրացնելով թիկնոցը կամ գլխաշորը։ Իր նոթատետրում Ֆասեթը ճարմանդի հայտնաբերման վերաբերյալ հետևյալ գրառումն է արել. «Ես ինձ շոյում եմ այն հույսով, որ սա ամենահետաքրքիր և ամենաարժեքավոր հնաոճ իրերից մեկն է, որը երբևէ հայտնաբերվել է Անգլիայում»: Գտածոյի իսկությունն ու բացառիկ արժեքը արդեն իսկ ակնհայտ էր հայտնաբերման պահին: Ֆասեթի հավաքածուն իր ժառանգների մոտ է մնացել մինչև 1855 թվականը, երբ նրա ծոռն այն վաճառել է հնաոճ իրերի վաճառական Ջոզեֆ Մայերին, և այն հայտնվել է Լիվերպուլում: Դրանից կարճ ժամանակ առաջ՝ 1853 թվականին, Ֆասեթի ժառանգորդը առաջարկել է Բրիտանական թանգարանին գնել հավաքածուն, սակայն թանգարանի ղեկավարությունը մերժել է այդ հնարավորությունը, ինչը բողոքի ալիք է առաջացրել հնագիտական համայնքում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Քինգստոնի կանացի ճարմանդը և դրա հետ մեկտեղ բազմաթիվ այլ պատմական արժեքներ պահվել են Լիվերպուլի Բանկում, քանի որ այդ վայրը համարվել է հուսալի օդային հարձակման դեպքում: Պատերազմից հետո ճարմանդը հետ է վերադարձվել Լիվերպուլի Համաշխարհային թանգարան, որտեղ էլ ներկայումս այն գտնվում է։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
