Ծանոթ ու միաժամանակ անհայտ՝ կիմանո
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
Ճապոնական ավանդական տարազը, որը բոլորին հայտնի է կիմոնո անվանմամբ (բառացիորեն թարգմանված «հագուստ»), գոյություն է ունեցել դարեր շարունակ: Սկզբնապես, ճապոնացիները կրել են կանեփի թելից պատրաստված պարզ հագուստ, որը նման է եղել երկար պոնչոյի, և գոտկատեղին ունեցել է գոտի: Դա եղել է Ձյումոնի դարաշրջանում: Այդ հագուստը հարմար է եղել տաք ամառների համար, իսկ ձմռանը այն լրացվել է նմանատիպ հագուստի այլ շերտերով:
Մինչև մ.թ.ա առաջին հազարամյակի սկզբը, մայրցամաքային նորաձևության ազդեցության տակ, Ճապոնիայում հայտնվել են կորեա-մանչժուրական տեսակի հագուստներ։ Երբ 5-րդ դարում ճապոնացիները սկսել են Չինաստանի հետ առևտրային հարաբերություններ զարգացել՝ փոխառել են իրենց մայրցամաքային այդ հարևանից «հանֆույ» կոչվող չինակական ավանդական հագուստը, որն էլ հենց դարձել է կիմանոյի նախատիպը: Աստիճանաբար արտասահմանյան նմուշները պատճենած այդ հագուստը սկսել է ստանալ իր ուրույն ճապոնական ոճը: Ճապոնական կիմանոյի հիմնական պահանջները, ներառյալ նորաձևության և գեղեցկության չափանիշները, ձևավորվել են Հեյանի դարաշրջանում (794 - 1185): Մուրոմատի դարաշրջանում (1392-1573), կոսոդե-կիմոնոն, որը առաջ համարվում էր ներքնազգեստ, սկսել են կրել առանց հակամա տաբատի, դրա համար հայտնվել է կոսոդեյի- օբի գոտին։
Էդո դարաշրջանում (1603-1867) կիմանոյի թևքերի երկարությունը մեծացել է, օբին գոտին ավելի լայն է դարձել, հայտնվել են այն կապելու տարբեր ձևեր։ Այդ ժամանակվանից կիմոնոյի տեսքը գրեթե անփոփոխ է մնացել։ Եթե արևմտյան նորաձևության պատմությունը դրսևորվել է որպես փոփոխվող ուրվագծերի մի շարք, ապա կիմանոյի պատմությունը ավելի շուտ ձևերի և գույնի երանգների գունապնակ է, որը ունի ձևի անփոփոխության կանոն: Ճապոնական կիմոնոյի դիզայնի հիմքում ընկած է ուղղանկյունը, իսկ ընդհանուր ձևը նման է «T» տառին: Նման հագուստը համատեղում է տեսքի պարզությունը նրբագեղության և գործածականության հետ, քանի որ ազատ նստած հագուստը չափազանց հարմարավետ է Ճապոնիայի խոնավ և տաք կլիմայի պայմաններում: Ճապոնական հագուստը նաև տեղեկացնում է իր սեփականատիրոջ հարստության, զբաղմունքի, տարիքի և նախասիրությունների մասին: Կիմանոյի տեսքի կանոնի հաստատումից ի վեր, այդ հագուստի գունային համակցությունների մոտ 200 օրենք է մտցվել:
Ճիշտ է, ժամանակի ընթացքում խիստ կանոնները պարզեցվել են, բայց պատկերի և գույնի կապը կապված տարվա, իրադարձության և կրելու վայրի հետ դեռևս մեծ նշանակություն ունի: Ավանդաբար պարտադրված է ձմռանը (Ճապոնիայում դա նոյեմբերից փետրվարն է) կրել արտաքինից սպիտակ, իսկ ներսից կարմիր գույների կիմանոներ, գարնանը (մարտ և ապրիլ) նարդոսի գույնի կիմանո՝ կապույտ երեսպատմամբ, ամռանը ավանդական կարմիր կիմոնոն է հարգի: Հագուստի վրայի պատկերը ևս պետք է համադրվի սեզոնի հետ, անհնար է պատկերացնել, օրինակ, ծաղկող սակուրայի պատկերը ձմեռային կիմանոյի վրա: Կախարդական իմաստ է տրվում հագուստի ձախ և աջ կողմերին: Ճապոնիայում ձախ կողմը կապվում է կյանքի, իսկ աջ կողմը մահվան հետ, ուստի մարդիկ կիմանոյի աջ մասը ծածկում են ձախ մասի փեշով, իսկ ահա հանգուցյալին հագցնում են աջ թևով ձախը ծածկած կիմանո:
19–րդ դարի երկրորդ կեսին, Մեյձի դարաշրջանում, արևմտականացումը հանգեցրել է ճապոնական հագուստի հեղափոխության: Եվրոպական նորաձևությունը սկսել է դուրս մղել ճապոնական ավանդական զգեստը։ Հասարակ ճապոնացիների ապրելակերպի «ամերիկանացումը» հանգեցրել է նրան, որ կիմոնոն դուրս է մղվել առօրյա կյանքից։ Ներկայումս ճապոնական ավանդական հագուստը հիմնականում օգտագործվում է միայն տոների և պաշտոնական միջոցառումների ժամանակ։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
