Հայաստանում ֆինանսական միջոցների արտահոսքն ավելացել է
ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ
Մինչ կառավարությունը սպասում է, որ ներդրումները շուտով կողողեն մեր տնտեսությունը, ուժեղանում է ֆինանսական միջոցների արտահոսքը։ 2018թ. իշխանափոխությունից հետո պաշտոնական տվյալներով երկրից դուրս է եկել ավելի քան 4 մլրդ դոլար։ Սա այն գումարն է, որը հանել են քաղաքացիները։ 3 տարում՝ 4 մլրդ դոլար։ Այն էլ՝ միայն բանկային համակարգի միջոցով։ Պաշտոնական տվյալներ չկան, թե որքան գումար է դուրս եկել երկրից կանխիկի տեսքով։ Հիմա պատկերացրեք, թե ինչ հսկայական ռեսուրսի մասին է խոսքը։ Ֆինանսական միջոցների արտահոսք Հայաստանից միշտ էլ եղել է, բայց ոչ նման տեմպերով։ Միջին տարեկան երկրից դուրս է եկել ավելի քան 1,3 մլրդ դոլար։ Նման ահռելի արտահոսքը Հայաստանից երբեք չէր եղել՝ 3 տարվա կտրվածքով։ Առհասարակ բոլոր երկրներից էլ այս կամ այն չափով լինում է գումարների արտահոսք։ Բայց Հայաստանն այն երկիրը չէ, որը կարող է իրեն այդպիսի մեծ շռայլություն թույլ տալ։ Տնտեսությունը ֆինանսական միջոցների լուրջ կարիք ունի, իսկ եղած ռեսուրսը դուրս է գնում։ Գնում է ֆինանսավորելու այլ երկրների տնտեսությունները։ Այստեղ էական նշանակություն չունի, թե ինչու են գնում այդ գումարները։ Եթե գնում են, նշանակում է, որ դրա համար պատճառներ կան, ու այդ պատճառները պետք է փնտրել երկրի ներսում։ Գումարները գնում են, որովհետև կա վստահության խնդիր երկրում իրականացվող քաղաքականության ու ապագայի նկատմամբ։ Սա նոր երևույթ չէ, բայց այն խորացել է հատկապես Արցախյան պատերազմից հետո՝ Հայաստանի շուրջ ու Հայաստանում ստեղծված ծանր մթնոլորտի պատճառով։ Մարդիկ չգիտեն, թե ինչ է սպասվում իրենց, չեն պատկերացնում իրենց ապագան Հայաստանում։ Դրա համար էլ փորձում են հետագայի հիմքերը ստեղծել ոչ թե երկրի ներսում, այլ դրսում։ Մի բան, ինչն արտահայտվում է նաև ֆինանսական միջոցների արտահոսքի տեսքով։
Պաշտոնական տվյալներով, այս տարվա առաջին 5 ամսվա ընթացքում մասնավոր փոխանցումների արտահոսքը Հայաստանից ավելացել է 17,5 տոկոսով։ Եղել է շուրջ 70 մլն դոլարով ավելի շատ, քան անցած տարի։ Հինգ ամսում դուրս է եկել գրեթե 467 մլն դոլար, և սա՝ միայն բանկային համակարգի միջոցով։ Թե ինչքան գումարներ էլ դուրս են եկել այլ ճանապարհներով, ոչ մեկը չի հաշվել, քանի որ Հայաստանում նման վիճակագրություն չի վարվում։ Բայց դա չի նշանակում, թե այդպիսի երևույթ չկա։ Մասնավոր փոխանցումների արտահոսքի ակտիվացումը ենթադրաբար կապված է արտագաղթի ծավալների ավելացման հետ։ Տարեսկզբի 4-5 ամիսներին երկրից գրեթե 80 հազարով ավելի շատ մարդ է դուրս եկել, քան մտել։ Մարդիկ գնում են ու տանում են նաև իրենց միջոցները։ Գնում են ոչ միայն նրանք, ովքեր ներսում ապրելու ու աշխատելու հնարավորություն չունեն, այլև նրանք, ովքեր ֆինանսապես ապահովված են, բայց խնդիր ունեն երկրի ապագայի ու անվտանգության հետ կապված։
Վիճակագրական տվյալներով նկատելի է նաև արտահոսքի աշխարհագրությունը։ Գումարների գրեթե կեսը երկու ուղղությամբ է՝ Ռուսաստան և Միցյալ Նահանգներ։ Արտահոսքը 2 դեպքում է ավելացել է, բայց տեմպի առումով Միացյալ Նահանգներ մեկնողների թիվն անհամեմատ ավելի մեծ է։ ԱՄՆ փոխանցվող գումարները 5 ամսում ավելացել են 31-32 տոկոսով՝ կազմելով գրեթե 78 մլն դոլար։ Իսկ Ռուսաստանին փոխանցվող գումարները 5 ամսում կազմել է 153 մլն դոլար։ Նախորդ տարվա համեմատ արտահոսքն ավելացել է 15 տոկոս։ Աճի տեմպը երկու անգամ ցածր է, քան Միացյալ Նահանգների պարագայում։ Սա խոսում է այն մասին, որ կառավարությունն այդպես էլ չսովորեց կառավարել երկրի տնտեսությունը, չկարողացավ ստեղծել անվտանգ Հայաստան ինչի արդյունքում այսօր նրանք չեն կարողանում կանխել գումարների արտահոսքը։
Սոնա Գիշյան
