Կառավարության ձևավորման կարգ․ ի՞նչ է սպասվում ընտրություններից հետո

ՀՀ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովն այսօր առավոտյան հրապարակեց խորհրդարանական արտահերթ ընտրությունների նախնական արդյունքները։ Ըստ հրապարակված արդյունքների, ընտրելու իրավունք ունեցող 2 մլն 592 հազար 479 ընտրողներից քվեարկությանը մասնակցել է 1 միլիոն 260 հազար 840 քաղաքացի կամ 48,63 տոկոսը: Ընտրողների քվեարկության արդյունքում անցողիկ շեմը հաղթահարել են միայն 2 ուժ, որից առաջատարը իշխանական «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունն է՝ 687 251 ձայնով (53.92 %): 2-րդ տեղում է Ռոբերտ Քոչարյանի գլխավորած «Հայաստան» դաշինքը՝ 268 165 ձայնով (21.04 %):

Սակայն հաշվի առնելով, որ ըստ Ընտրական օրենսգրքի՝ եթե անցողիկ շեմը հաղթահարում է 3-ից պակաս կուսակցություն կամ դաշինք, ապա մանդատների բաշխմանը մասնակցում են առավելագույն կողմ քվեարկված քվեաթերթիկներ ստացած 3 կուսակցությունները եւ կուսակցությունների դաշինքները, ապա խորհրդարան կանցնի նաեւ Արթուր Վանեցյանի գլխավորած «Պատիվ ունեմ» դաշինքը (66 633 ձայնով, 5.23 %):

Սրանք նախնական արդյունքներն են, քանի որ վերջնական արդյունքներն ամփոփվում են ընտրություններից հետո 7 օրվա ընթացքում։ Այսինքն, իրական պատկերը տեսանելի կլինի մինչեւ հունիսի 27-ը, որից հետո մինչեւ հուլիսի 4-ը ԿԸՀ-ն որոշում է կայացնում նոր Ազգային ժողովի կազմավորելու կամ ընտրությունների 2-րդ փուլ հայտարարելու մասին:

2-րդ փուլ հայտարարելու համար այս պահին որեւէ նախապայման չկա: Ինչպես հայտնի է՝ ընտրությունների 2-րդ փուլ հայտարարելու անհրաժեշտություն է առաջանում, եթե որեւէ ուժ չի ստանում ԱԺ տեղերի առնվազն 54 տոկոսը եւ 6 օրվա ընթացքում հնարավոր չի լինում առավելագույնը 3 ուժերի միջեւ այնպիսի կոալիցիա կազմել, որը կունենա տեղերի 54 տոկոսը:

Ընտրությունների արդյունքների վերաբերյալ իրենց դժգոհությունն է հայտնել Հայաստան դաշինքը։ Վահե Հակոբյանը ասել է, որ ընտրությունների արդյունքներն անսպասելի էին և եթե վարչական ռեսուրս չկիրառվեր, ապա իշխանությունը ակնհայտորեն չէր կարողանա ձևավորել մեծամասնություն։ Վաղը կկայանա «Հայաստան» դաշինքի ասուլիսը, որտեղ նրանք կներկայացնեն իրենց անելիքները։

Արդյունքները չեն գոհացրել նաև «5165» շարժմանը։ Կարին Տոնոյանը վստահ է, որ այս ընտրությունները չեն համապատասխանում ժողովրդավարական ընտրությունների չափանիշներին։

Թեեւ դեռ ընտրությունների արդյունքները նախնական են, սակայն արդեն իսկ այդ արդյունքներով «Քաղաքացիական պայմանագիրը» ունենում է 105 մանդատներից 72-ը, «Հայաստան» դաշինքը՝ 27 մանդատ, իսկ «Պատիվ ունեմ» դաշինքը՝ 6 մանդատ:

Հաշվի առնելով, որ կայուն մեծամասնություն ունենալու համար անհրաժեշտ է 54 մանդատ, ապա սա նշանակում է, որ ըստ նախնական արդյունքների «Քաղաքացիական պայմանագիրը» ԱԺ-ում կունենա սահմանադրական մեծամասնություն։ Այս ամենից կարելի է ենթադրել, որ ՔՊ-ն կկարողանա առանց այլ ուժերի աջակցության ընդունել սահմանադրական օրենքներ՝ Ընտրական օրենսգրքի փոփոխություն, սահմանադրական փոփոխություններ, դատաիրավական բարեփոխումներ եւ այլն: Ինչպես հայտնի է, այդ օրենքների ընդունման համար անհրաժեշտ է ԱԺ պատգամավորների 2/3-ի քվեարկություն։

Գործող խորհրդարանի 2 ընդդիմադիր ուժերը՝ «Բարգավաճ Հայաստան» ու «Լուսավոր Հայաստան» կուսակցությունները խորհրդարան չեն անցնի: ԲՀԿ-ն ստացել է ձայների 3,96 տոկոսը, իսկ ԼՀԿ-ն՝ 2 տոկոսից էլ քիչ ձայն: ԱԺ արտահերթ ընտրությունների դեպքում նոր խորհրդարան ձևավորելուց հետո առաջին նստաշրջանը հրավիրվում է նորընտիր Ազգային ժողովի կազմավորումից հետո` երկրորդ երկուշաբթի օրը՝ ժամը 10:00-ին, որի մասին հայտարարում է ԿԸՀ նախագահը: Մինչ այդ գործող խորհրդարանը պահպանում է իր լիազորությունը: Նորընտիր խորհրդարանի առաջին նստաշրջանի նիստերը բացում եւ մինչեւ Ազգային ժողովի նախագահի ընտրվելը նախագահում է տարիքով ավագ պատգամավորը: Առաջին նստաշրջանի բացման առթիվ ողջույնի ելույթի իրավունք ունեն Հանրապետության նախագահը եւ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը: Ողջույնի ելույթներից հետո պատգամավորները երդվում են: Այնուհետեւ Ազգային ժողովն իր կազմից ընտրում է Ազգային ժողովի նախագահ եւ նրա երեք տեղակալ: Ազգային ժողովի կազմից՝ Ազգային ժողովի նախագահի մեկական թեկնածու առաջադրելու իրավունք ունեն խմբակցությունները: Տեղակալներից մեկն ընտրվում է ընդդիմադիր խմբակցությունների կազմում ընդգրկված պատգամավորների թվից:

Նորընտիր խորհրդարանում «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը կունենա սահմանադրական մեծամասնություն եւ կձևավորի կառավարություն: Կառավարությունը կազմավորվում է վարչապետ նշանակվելուց հետո՝ տասնհինգօրյա ժամկետում: Վարչապետն առաջադրվում եւ ընտրվում է Ազգային ժողովի կողմից, նշանակվում նախագահի հրամանագրով: Իր նշանակումից հետո վարչապետը հնգօրյա ժամկետում Հանրապետության նախագահին առաջարկում է փոխվարչապետների եւ նախարարների թեկնածուներին: Հանրապետության նախագահը եռօրյա ժամկետում կամ նշանակում է փոխվարչապետներին եւ նախարարներին կամ դիմում է Սահմանադրական դատարան: Սահմանադրական դատարանը դիմումը քննում եւ որոշում է կայացնում հնգօրյա ժամկետում: Կառավարության կազմավորումից հետո՝ քսանօրյա ժամկետում, վարչապետն Ազգային ժողով է ներկայացնում Կառավարության ծրագիրը: Ազգային ժողովը Կառավարության ծրագրին հավանություն է տալիս յոթնօրյա ժամկետում` պատգամավորների ընդհանուր թվի ձայների մեծամասնությամբ: