Չապրելու իրավունք չունենք․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

«Ձյուն ա գալիս»,-խոհանոցից մորս ձայնը լսվեց։ Ձյունն իմ մանկությունն էր, իմ երազանքները, ձյունը մաքրում ու իր փափուկ և սպիտակ ծածկի տակ էր առնում ամեն ինչ, ամեն վատ բան։ Ո՞վ կմտածեր, որ ես՝ հավերժական երեխաս, այս անգամ ձյան գալուն պատուհանից կհետևեի, տաք գլխարկով, երբեմն անգամ առանց դրա չէի վազի դուրս, որ վայելեի ճերմակ փաթիլները։ Տպավորություն էր, թե դրանք մաքրում են չարությունը, հեռացնում մեղքերից։ Ձյունը միշտ լինում էր նոր տարվա նախերգանքը։ Որքան ենք շտապում, որ այս անիծյալ տարին ավարտվի, որքան ենք ուզում դեն նետել օրացույցը։ Բայց, ախր, թվերի փոփոխությամբ մեր խնդիրները չեն լուծվելու։ Մեր խնդիրների լուծողը մենք ենք։ Մե՞նք։ Մենք, ավաղ, մեծամասամբ խորը թմբիրի մեջ ենք, իսկ ով էլ զանգ է հնչեցնում, լուրջ չենք ընդունում։

Խոսում է, էլի, կանցնի։ Նույնիսկ հիմա, երբ թշնամին մեր տան դռների մոտ է։ Ի՜նչ էլ մեծ են փաթիլները, ի՜նչ էլ անհագ է գալիս, մեզանից շատ է ուզում մեր մեղքերը մաքրել, մեր ցավը սփոփել։ Երաժշտությունը որտեղի՞ց է լսվում։ Հիմա ամեն տեղից միայն լուրերի ձայնն է։ Մեկն իրար հետևից ուղերձներ է հղում, ապագայի մասին մտածելու կոչեր անում, մեր ապագայի, որը նաև նրա մեղքով անհույս դարձավ։ Մյուսները երթ ու հանրահավաք են կազմակերպում, մարդիկ իրար են վիրավորում, անպատվում, մեկ էլ տղերքի մասին ռեպորտաժներ, նրանց, որոնք հիմա ավելի ողջ են, չեն շնչում, բայց մեզ նման կիսամեռ չեն։ Ուղղակի շնչում ենք, որովհետև մեռնելն էլ պատվով պիտի լինի։ «Երնե՜կ, թե այս Նոր տարին, վերջ տար հայի ցավերուն, չարը կորչեր ու բարին, բուն դներ մեր սրտերուն»։ Ռափայել Պատկանյանի հայտնի բանաստեղծության հիման վրա գրված երգն է։ Դավիթ Ամալ յանի ձայնն է, ով իր Վարդան որդուն կորցրեց այս պատերազմում, նրան, ում Դուշման Վարդանի անունով էր կոչել, Դուշմանի, ով մասնակից էր եղել Շուշիի՝ դժբախտ ու դժգույն քաղաքի ազատագրմանը։

2020 թվականը մեր երկրի պատմության, մասնավորապես՝ մեր երրորդ հանրապետության պատմության մեջ սև տառերով կգրվի։ Դեռ երկար ժամանակ չենք կարողանալու հաշտվել նրա հետ, ինչ տեղի ունեցավ այս տարի նոյեմբերի 9-ին։ Չէ, երբեք չենք հաշտվելու: Այս օրերի իրադարձությունների մասին դեռ շատ կխոսվի, կլինեն քննարկումներ, հուսանք՝ նաև դատավարություններ, բայց էս կսկիծն ու ցավը չի անցնի։ 1990-ականների ցավը դեռ լիովին չէր սփոփվել, սպիները ցավեցնում էին, սփոփվում էինք երիտասարդներով՝ պայծառ, կենսախինդ, բանիմաց, կրթված տղաներով, որոնք այնքան երազանքներ ունեին։ Ամեն ինչ կիսատ մնաց, իրենց ու մեր երազանքներն անավարտ մնացին։ Նոր պատերազմի հավանականության մասին խոսվում էր Արցախյան պատերազմի ավարտից անմիջապես հետո։ Դիվերսիաներ, Ապրիլ յան քառօրյա պատերազմ, 2020 թվականի սեպտեմբերի 27...Պարզվեց՝ այնքան էլ պատրաստ չէինք այս պատերազմին, պարզվեց ընդամենն ուժ ու վճռականություն էր պետք ժամանակին կանգ առնելու և ավելի շատ տղաների մահվան դուռը չտանելու, Արցախը, հիմա նաև Հայաստանի գյուղերն Ադրբեջանին չնվիրելու, կամք դրսևորելու, ի վերջո, ավելի խելացի մարդկանց լսելու համար... Բայց ունենք այն, ինչ ունենք։

Եռաբլուրում գնալով ավելանում են մեր հայրերի, եղբայրների ու որդիների շիրիմները։ Մեր սրբավայրի տարածքը գնալով մեծանում է։ Մի սրբատեղի կար, այն էլ պղծեցին, քաղաքական հայտարարությունների հարթակ դարձրեցին, անհասկանալի վարք դրսևորելով, իրար բոթելով, ջահելների շիրիմների վրայով «գրավեցին» Եռաբլուրը՝ տղերքի բարձունքը։ Եվ ի՞նչ։ Ի՞նչ շահեցիք։ Եկել էիք գլուխ խոնարհելու, ծնողների աչքերի մեջ ուղիղ նայելու, բայց նույնիսկ դա չկարողացաք մարդավայել անել։ Մեզ տարիներ են պետք, որ մաքրագործվի այն խայտառակությունը, որին ականատես ու մասնակից եղանք դեկտեմբերի 19-ին։ Մեր խայտառակությունն էր, և համոզվեցինք՝ ամեն ինչ կորած է, մեզ փրկություն չկա։

Եռաբլուր պետք է միայնակ գնալ, լուռ, ծաղիկներով կամ առանց դրանց, խնկարկելով բոլորին։ Ի վերջո, Դուշման Վարդանի խոսքերին տե՞ր ենք՝«Ինչքան մենք ենք մեր ազգը սիրում, գոնե մի փոքր էլ ազգը մեզ սիրի»։ Ցանկացած պետություն ու ազգ իր պատմության մեջ ունենում է ամոթի, պատվազրկության, հայրենազրկության, դավաճանության օրեր։ Մենք մերը տեսանք, մերն ապրեցինք։ Կուղղե՞նք մեջքներս։ «Լուս, Դավիթենք տղա են ունեցել, անունն Ավո են դնելու»,- լսվում է մորս ձայնը կողքի սենյակից։ Ու ես հասկանում եմ՝ չապրելու իրավունք չունենք։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում