Լեռնային Ղարաբաղ. Պուտինը ձեռքը պահում է զարկերակին, իսկ ի՞նչ է անելու Ռոհանին
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
regnum.ru-ն գրում է, որ Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը հեռախոսազրույցներ է ունեցել Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի և Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հետ: Ինչպես հաղորդել է Կրեմլի մամուլի ծառայությունը, քննարկվել է «նոյեմբերի 9-ին Լեռնային Ղարաբաղի վերաբերյալ եռակողմ հայտարարության մեջ ամրագրված կետերի իրականացման գործնական հարցերը»: Միևնույն ժամանակ, «գոհունակություն է հայտնվել զինադադարի պահպանման փաստի կապակցությամբ»: Ավելի վաղ Պուտինը հրամանագիր էր ստորագրել Լեռնային Ղարաբաղում մարդասիրական օգնության միջգերատեսչական կենտրոն ստեղծելու մասին: Ռուս խաղաղապահների տեղափոխումը Ղարաբաղ գրեթե ավարտված է, Մոսկվան ստանում է խաղաղապահների առաջին զեկույցները Ղարաբաղում տիրող իրավիճակի վերաբերյալ: Ղարաբաղյան պատերազմի հենց սկզբից Մոսկվան մեծ ուշադրություն էր դարձնում իրադարձությունների զարգացմանը, հետևում էր շփման գծում իրավիճակի զարգացմանը, մանրակրկիտ արձանագրում և վերլուծում էր միջազգային առաջնորդների կողմից արված բոլոր հայտարարությունները, աշխարհի տարբեր երկրներից «բարձր և ամենաբարձր մակարդակով արված հայտարարությունները»: Միևնույն ժամանակ, ինչ-որ փուլում սկսվել են Ղարաբաղի վերաբերյալ համաձայնագիր կնքելու նախապատրաստական աշխատանքները: Ըստ Ռուսաստանի նախագահի մամուլի քարտուղար Դմիտրի Պեսկովի, «եղել է օրեր տևած քրտնաջան աշխատանք», իսկ Պուտինի դերը այդ գործում եղել է «առանցքային»: Նա հեռախոսազրույցներ է վարել Ադրբեջանի և Հայաստանի ղեկավարների հետ, և «դա տևել է ոչ մեկ օր»:
Միգուցե մի օր պատմաբաններին մատչելի դառնան այդ փաստաթղթերը, ինչը թույլ կտա պարզել և հասկանալ ղարաբաղյան պատերազմի ամբողջ դրամատիկ իրավիճակը: Այդ ժամանակ շատ հարցեր կառաջանան հակամարտող կողմերի խաղաղ պայմանագիր կնքելու պայմանների հիմնավորվածության մասին: Բայց գործն արդեն արված է, և այժմ գլխավորն այն է, որ ամրագրվի ձեռք բերվածը: Ղարաբաղյան պատերազմի ավարտից հետո շատ համաշխարհային և հետխորհրդային լրատվամիջոցներ հրապարակայնորեն քննարկում են այս պատերազմի արդյունքները հիմնականում հաշվի առնելով թուրքական գործոնը: Անգամ վերնագրերն են խոսուն. ամերիկյան The National Interest- «Թուրքիան և Ռուսաստանը պայքարում են Հարավային Կովկասում իշխանության համար», բրիտանական Financial Times-«Թուրքիան Ռուսաստանի բակում», ֆրանսիական Le Monde- «Էրդողանի նոր պատմական ուղու հաղթանակը»:
Այս և այլ հրապարակումներում, առաջին հերթին, նշվում է Ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ Բաքվին թուրքական աջակցության փաստը, և երկրորդ հերթին, որ Անդրկովկասում Մոսկվան սկսել է գրել իր «նոր ազգային վեպը», սկսել է մկաններ ցույց տալ: Իրականում փաստն այն է, որ Անկարան երկար ժամանակ է համագործակցել Ադրբեջանի հետ տարբեր ոլորտներում, այդ թվում ՝ պաշտպանական: Այլ բան է, որ այն թարմացվել է ղարաբաղյան պատերազմի նախապատրաստման և անցկացման ընթացքում, երբ Թուրքիան անցել է Բաքվի կողմը մի իրավիճակում, երբ, ինչպես նշում է Die Welt- ը, «Անկարան դարձել է Բրյուսելի համար «անհարմար» դաշնակից, և ապագայում կարող է նաև Ադրբեջանին տանել այդ ճանապարհով»: Պատահական չէ, որ Թուրքիան փորձում է ամրապնդել իր ներկայությունը Անդրկովկասում որպես ղարաբաղյան կարգավորման մասնակից, բայց Ռուսաստանի հետ միասին: Իդեալում, Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը կցանկանար Անդրկովկասում ստեղծել ռազմավարական «շախմատային դաշտ» Սիրիայի, Լիբիայի, Արևելյան Միջերկրական ծովի և Էգեյան ծովի հետ միասին, որպեսզի շահի դրանցից գոնե մեկում: Այնուամենայնիվ, Թուրքիայի գլխավոր շտաբի սցենարիստները, որոնք պլանավորել են ղարաբաղյան պատերազմը և ակնկալել կորած շրջանների ամբողջական վերադարձ Ադրբեջանի վերահսկողության, դժվար թե մտածեին, որ կմնա Ղարաբաղի անկլավ և այնտեղ կհայտնվեն ռուս խաղաղապահները:
Պարզվել է, որ Մոսկվան և Բաքուն խաղարկել են թուրքական խաղաքարտը, և Անկարան հայտնվել է, ըստ The National Interest-ի, «ոչ միանշանակ դիրքում», երբ նրա ազդեցությունը Անդրկովկասում օգտագործվել է որպես գործիք, իսկ Մոսկվայի և Բաքվի միջև «հանկարծ սկսվել է մերձեցման գործընթաց»:
Ինչ վերաբերում է Հայաստանին, ապա այստեղ ամեն ինչ պարզ է. ՀԱՊԿ կազմակերպության շրջանակներում Մոսկվան ու Երևանը ռազմական դաշնակիցներ են, և եթե Հայաստանը հարձակման ենթարկվեր, Ռուսաստանը պարտավոր կլիներ պաշտպանել նրան: Սակայն դա տեղի չի ունեցել, ինչպես և Անդրկովկասում թուրքական ռազմական ներկայության աճի մոդելի կանխատեսումը: Ի՞նչ պետք է անեն թուրք զինվորականները Ադրբեջանում, եթե Ռուսաստանը նրան չի սպառնում, իսկ այժմ անհետացել է նաև Հայաստանի կողմից հնարավոր սպառնալիքը: Այլ բան է, որ Ալիևն այժմ փորձում է չնեղացնել Էրդողանին: Նաև Պուտինն է ծայրաստիճան զգուշորեն իրեն պահում Թուրքիայի առաջնորդի նկատմամբ` գիտակցելով ադրբեջանական ուղղությամբ իր վարած քաղաքականության հաջողությունը: Սակայն ինչ էլ լինի, Անդրկովկասում աշխարհաքաղաքական իրավիճակը հիմնովին է փոխվել, և ըստ թուրքական Hürriyet-ի «Թուրքիայի արշավանքը Կովկաս տեղի չի ունեցել»: Այնուամենայնիվ, Անկարան կարծում է, որ մանևրի հնարավորություն դեռ կա: Ըստ Hürriyet-ի «Ադրբեջանը ստացել է իր ուզածի զգալի մասը», բայց «այդ ստացածի գինը Ռուսաստանի ազդեցության աճն է»: ... Միևնույն ժամանակ ինչ-որ տեղ կա իրադարձությունների զարգացման ոչ հրապարակային տրամաբանություն: Հնարավոր է, որ Թուրքիան փորձի մտնել Իրանի շահերի գոտի, որտեղ «հնարավորության պատուհան» է բացվել և բարդ խաղ է սկսվել Անկարա-Բաքու-Թեհրան եռանկյունում: Այդ մասին գրում է թուրքական Yeni Şafak հրատարակությունը: Մատնանշվում է ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ իրանական Ադրբեջանում հայրենասիրական շարժման վերելքը և այն փաստը, որ «Իրանի համար սպառնալիքի գործոն է հայտնվել նրա հյուսիսային սահմանի ողջ երկայնքով»: Ըստ թերթի, «Իրանն այլևս սահման չունի Լեռնային Ղարաբաղի հետ և հետո այլևս չպետք է լինի սահման Հայաստանի և Իրանի միջև, իսկ Թուրքիայի համար դեպի Կենտրոնական Ասիա ճանապարհ է բացվել, և այժմ Թուրքիան կարող է իր շահերը պարտադրել Իրանին»: Կկարողանա՞ արդյոք Իրանի նախագահ Հասան Ռոհանին Էրդողանի ու Ալիևի հետ խաղային այս եռանկյունում խաղալ այնպես, ինչպես Պուտինը:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
