Հար­կա­վոր է ինչ-որ ավե­լի կա­րև­որ բան, քան հեր­թա­կան գա­գա­թնա­ժո­ղո­վը և դա­շին­քի կա­րև­ո­րու­թյան մա­սին հայ­տա­րա­րու­թյուն­նե­րը

news.ru-ն «Ի՞նչ է թաքնված խաղաղապահ առաքելություններում ՀԱՊԿ-ի մասնակցության ընդլայնման պլանների հետևում» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Բիշքեկում կայացել է Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության (ՀԱՊԿ) հերթական գագաթաժողովը: 

Այս կազմակերպության անդամ երկրների հանդիպման ընթացքում բարձրացված հիմնական թեմաներն են եղել ահաբեկչության դեմ համատեղ պայքարի հարցերը, ինչպես նաև շահագրգիռ պետություններ ներգրավելով (տարբեր ձևաչափերով) ՀԱՊԿ-ի հնարավոր ընդլայնումը: 

Գագաթաժողովում Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը նաև հայտարարել է, որ նախատեսում է ընդլայնել կազմակերպության մասնակցությունը խաղաղապահ առաքելություններին: 

Ռուսաստանի ղեկավարը նշել է, որ անդամ երկրները պետք է շարունակեն գործնական ընդհանուր մարտահրավերներին, այդ թվում՝ միջազգային ահաբեկչության դեմ պայքարին վերաբերող տվյալների արդեն հաստատված փոխանակումը, և այդ ոլորտում Մոսկվան պատրաստ է կիսվել Սիրիայում հակաահաբեկչական գործողությունների ընթացքում ձեռք բերված իր փորձով: 

Բացի դա, Պուտինը նշել է, որ, իր կարծիքով, հատուկ ուշադրություն է պետք դարձնել այն հարցերին, որոնք վերաբերում են ՀԱՊԿ-ի խաղաղապահ ներուժի կայացմանը, խաղաղապահ ուժերի բարձր պատրաստվածության պահպանմանը և դրանց հրամանատարական վերահսկողության արդյունավետության բարձրացմանը: Նշենք, որ դեռևս 2009 թվականին ՀԱՊԿ-ի անդամները ստորագրել են Արագ արձագանքման հավաքական ուժերի (ԱԱՀՈւ) ստեղծման վերաբերյալ համաձայնագիր: 

Այդ ժամանակից ի վեր ԱԱՀՈւ-ն բազմիցս անցկացրել է համատեղ զորավարժություններ: Այնուամենայնիվ, ՀԱՊԿ-ը, որպես միասնական միավոր, չի մասնակցել որևէ իրական մարտական գործողության:

Այդ համատեքստում Պուտինի հայտարարությունը թվում է բավականին հավակնոտ: Ռուսաստանի ղեկավարի խոսքով, անհրաժեշտ է շարունակել կարգավորող փաստաթղթերի մշակումը, որը թույլ կտա կազմակերպության ստորաբաժանումներին մասնակցել ՄԱԿ-ի հովանու ներքո իրականացվող խաղաղապահ գործողություններին: 

Սակայն ինչպես News.ru- ի հետ զրույցում նշել է միջազգային հարաբերությունների փորձագետ Վլադիմիր Ֆրոլովը՝ այս պահին դրա կարիքը չկա:

 Ըստ նրա, ներկայումս Պուտինի հայտարարությունը, կարծես թե, ընդամենը «հրավեր» է իր դաշնակիցներին Սիրիայում ծախսերն ու կորուստները կիսելու, քանի որ բոլորը հասկանում են, որ ներկայումս ՀԱՊԿ-ը առանձին խաղաղապահ ուժեր չունի, առկա են միայն ազգային ստորաբաժանումներ, որոնք ներկայումս կարող են հրավիրվել և Անվտանգության խորհրդի մանդատով մասնակցել ՄԱԿ-ի խաղաղապահ գործողություններին: 

Փորձագետը համոզված է, որ այստեղ այլ փաստաթղթեր ընդունելու անհրաժեշտություն չկա, և եթե հայտնվեն ՀԱՊԿ-ի խաղաղապահ ուժեր՝ որպես անկախ կառույց, ինչը խիստ կասկածելի է, ապա, հավանաբար, դրա համար կպահանջվի իրավական հիմք: 

Ինչ վերաբերում է Սիրիային, ապա Մոսկվան նախկինում էլ է փորձել ՀԱՊԿ անդամ երկրներին ներգրավել արաբական այդ երկրում Ռուսաստանի գործողություններին: 

2016 թվականին ՀԱՊԿ գլխավոր քարտուղարի տեղակալ Վալերի Սեմերիկովը հայտարարել էր, որ դաշինքը չի ընդգրկվի ռազմական գործողությունների մեջ, այնուամենայնիվ, արդեն 2017 թվականին հայտնվեց տեղեկատվություն այն մասին, որ Ղազախստանից և Ղրղզստանից Սիրիա են տեղափոխվում ստորաբաժանումներ: 

Այնուամենայնիվ, այդ տեղեկատվությունը արագորեն հերքվել է: 2019 թվականի սկզբին Հայաստանի մի խումբ ռազմական մասնագետներ ժամանել են Հալեպ, բայց բացառապես մարդասիրական առաքելությամբ՝ նրանց նպատակն է տարածքը մաքրել ականներից և այլն: 

Բացի այդ, ըստ News.ru- ի, հայկական հատուկ ծառայությունները սիրիական պատերազմի բոլոր տարիներին էլ աջակցել են Սիրիայի տարածքում գտնվող հայկական անկլավներին: Ժամանակին սիրիական ճգնաժամը ակտիվացրել էր նաև ՀԱՊԿ շրջանակներում քննարկումները մասնավոր ռազմական ընկերությունների (PMC) օրինականացման հնարավորության վերաբերյալ: 

Այնուամենայնիվ, այդ գաղափարը նույնպես շուտով դուրս է եկել օրակարգից: 

Չնայած ՀԱՊԿ անդամ երկրների առաջնորդների լավատեսական հայտարարություններին, դիտորդները և ռազմական փորձագետները նշում են, որ դաշինքի գործունեությունը բացահայտորեն տեղապտույտ է տալիս: 

Զորավարժություններից և գործառնական տվյալների փոխանակումներից այն կողմ գործերը առաջ չեն գնում: Ավելին, քաղաքական դասավորվածությունը շարունակում է առաջնահերթ դեր խաղալ: 

Մասնակից պետությունների միջև քաղաքականության և տնտեսության հետ կապված ցանկացած լարվածություն ինքնաբերաբար բերում է ՀԱՊԿ-ի աշխատանքների հետ կապված խնդիրների: 

Բավական է հիշել միայն 2009 թվականը, երբ Ռուսաստանի և Բելառուսի միջև առկա լարվածության պատճառով երկար ժամանակ հնարավոր չի եղել համաձայնեցնել ԱԱՀՈւ-ի ստեղծման վերաբերյալ համաձայնագիրը: Միասնության բացակայությունը դրսևորվում է նաև այլ իրադարձություններում: 

Օրինակ՝ 2018 թվականին Ղազախստանի և Տաջիկստանի զինծառայողները մասնակցել են ԱՄՆ-ի զինված ուժերի հետ համատեղ զորավարժություններին: Քաղաքական և ռազմական վերլուծությունների ինստիտուտի փոխտնօրեն Ալեքսանդր Խրամչիխինի խոսքով, այդ իրադարձությունը ապացուցում է, որ «ՀԱՊԿ-ը մի տեսակ ֆիկցիա է»: 

Ավելին, փորձագետը նշել է, որ հենց նման կերպ էլ կազմակերպությունը հաճախ ընկալվում է նույնիսկ Մոսկվայում: Այս ֆոնին ՀԱՊԿ-ի բարեկամ երկրների շրջանակը ընդլայնելու մտադրության մասին Պուտինի հայտարարությունը ավելի քան հավակնոտ է թվում: 

1994 թվականին կազմակերպությունը բաղկացած է եղել ինը պետություններից, բայց շուտով երեքը լքել են այն: 

Անգամ այնպիսի երկրները, ինչպես, օրինակ՝ պայմանականորեն ռուսամետ Սերբիան, նույնպես ՀԱՊԿ-ին անդամակցելու հետաքրքրություն չեն ցուցաբերում: 

Այս առումով ՀԱՊԿ-ին իր կենսունակությունը պահպանելու և գործընկերներ ներգրավելու համար ակնհայտորեն հարկավոր է ինչ-որ ավելի կարևոր բան, քան հերթական գագաթաժողովը և դաշինքի կարևորության մասին հայտարարությունները:

Կամո Խաչիկյան