Հայերեն
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ ՄՇԱԿՈՒՅԹ ՍՊՈՐՏ ՄԱՄՈՒԼԻ ՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ ՖՈՏՈ ՎԻԴԵՈ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԱՅՍ ՕՐԸ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԱՄԵՆԱԸՆԹԵՐՑՎԱԾ ԻՐԱՎՈՒՆՔ

Մենք ծամում ենք տարեկան 100 հազար տոննա մաստակ. իսկ որտե՞ղ է առաջին անգամ այն արտադրվել

ՎԻԴԵՈ

Մենք գիտենք, որ...

Մաստակի «ծննդյան օրը» համարվում է 1848 թվականը, երբ ԱՄՆ–ում «եփեցին» առաջին ծամոնը:

Իրականում այնքան էլ այդպես չէ:

Պարզվում է, որ մաստակը բավական հին պատմություն ունի: Ճիշտն ասած, դժվար է որոշել, թե կոնկրետ երբ է հնագույն մարդու մտքով անցել ծամել ծառի խեժը, բայց հաստատապես դա եղել է դեռևս քարե դարում: Ներկայումս ծամոնի ամենահին գտածոն գտնվել է 2007 թվականին Ֆինլանդիայում. դա կեչու խեժի քարացած կտոր է, որի վրա արտահայտիչ երևում են մարդկային ատամների արտատպվածքներ: Այս «ծամոնը» մոտավորապես 5000 տարեկան է: Հետագայում ատամների հիվանդությունները կանխարգելելու նպատակով կպչուն նյութեր ծամելու սովորությունը առաջացել է տարբեր ժողովուրդների մոտ աշխարհի տարբեր ծայրերում: Հին հույները, օրինակ, ծամում էին մեղրամոմ, Հնդկաստանում և Հարավ–արևմտյան Ասիայում ծամում էին բետել՝ բետելի տերևների, արմավենու սերմերի և կրաքարի խառնուրդ, մայա ցեղի հնդկացիները կտրվածքներ էին անում պտղատու ծառերի կեղևներում և ծամում այդ խեժը, հյուսիսում ապրող հնդկացիները գերադասում էին եղևնու կամ կեչու խեժը, նույնը օգտագործում էին նաև Սիբիրի ժողովուրդները: Հարավային Ամերիկայի հնդկացիները «չիկլե » էին օգտագործում՝ այն ստանալով կաուչուկի ծառից: Ի դեպ համարվում է, որ Ամերիկան գաղութացնող եվրոպացիները մաստակ ծամելու սովորույթը վերցրել են հնդկացիներից, և արդյունքում մի քանի դար անց ԱՄՆ–ը դարձավ մաստակի նոր հայրենիք: 19–րդ դարի սկզբում փշատերև ծառերի խեժը արդեն իսկ վաճառվում էր խանութներում՝ ԱՄՆ–ի արևմտյան ափերին: 

1848 թվականի սեպտեմբերի 23–ին Մեն նահանգի բնակիչներ Կերտիս եղբայրները ծառի խեժին ավելացնելով մի քիչ պարաֆին, համային հավելանյութ (արոմատիզատոր) և շաքար՝ ստացան մի զանգված, որը նման էր ժամանակակից մաստակին: Եղբայրներն այդ զանգվածը փոքր չափաբաժիններով փաթեթավորելով թղթի մեջ՝ սկսեցին վաճառել: Սակայն այս մաստակի որակը լավը չէր, երբեմն դրա մեջ փշատերև ծառի ասեղներ էին լինում մնացած, իսկ տաք եղանակին այն արագ հալվում էր, և արդյունքում այդ գործը այդպես էլ բիզնես չդարձավ:

20 տարի անց՝ 1869 թվականին, ատամնաբույժ Ուիլ յամ Ստենլին ստացավ մաստակի պատրաստման արտոնագիր: Նա հայտարարում էր, որ մաստակ ծամելը լավ մարզման ձև է ծնոտների և լնդերի համար: Ճակատագրի բերումով նա այդպես էլ չսկսեց ծամոնի արտադրություն, բայց պարզվեց, որ լավ գործարար է նրա հայրենակից Թոմաս Ադամսը: Վերջինս միտք էլ չուներ մաստակ ստանալու: Նա ավելի շուտ մտել էր մի բիզնես–արկածախնդրության մեջ: Գնելով Մեքսիկայից փախած մի գեներալից կաուչուկի խոշոր խմբաքանակ՝ նա նպատակ ուներ դա ռետինի վերածել և վաճառել: Պատահականորեն կաուչուկը «եփելիս» նա ոչ թե ռետին, այլ «ծամոն» ստացավ և սկսեց վաճառել այն: 

1882 թվականին մաստակով հետաքրքրվեց մի այլ գործարար՝ Ուիլ յամ Ռիգլի–կրտսերը: Նա ապրում էր օճառ և սննդի սոդա վաճառելով: Նա հասկացավ, որ ապրանքը կարելի է ավելի հաջող վաճառել, եթե գնորդին ինչ–որ փոքրիկ նվեր ես տալիս անվճար: Այդպիսի նվեր կարող էր լինել հենց մաստակը: Ռիգլին արտոնագիր ստացավ և սկսեց ծամոն արտադրել: Այդպես ստեղծվեց Wrigley հանրահայտ ընկերությունը, որը 1893 թվականին գնորդներին ներկայացրեց իր նոր բրենդը՝ Juicy Fruit–ը և Spearmint–ը: 1928 թվականին քիմիկ Ուոլտեր Դիմերին հաջողվեց ստանալ այնպիսի մաստակ, որով հնարավոր է փուչիկներ փչել: Ի դեպ, մաստակային ամենամեծ փուչիկի տրամագիծը եղել է 58.5 սանտիմետր, ռեկորդակիրը ամերիկուհի Սյուզեն Մոնտգոմերին է: Հաշվարկված է, որ 2017 թվականին ամբողջ աշխարհում վաճառվել է 21 միլիարդ դոլար արժեքով մաստակ, մարդիկ տարեկան ծամում են ավելի քան 100 հազար տոննա ծամոն:

Պարզվում է՝ մաստակի ամենամեծ գովազդը կատարել է, ինչքան էլ դա զարմանալի է, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը: Մաստակը մտնում էր ամերիկյան զինվորների օրապահիկի մեջ: Արդյունքում այդ զինվորները ոտքի տակ տալով Եվրոպան, Ասիան և Աֆրիկան՝ ստացան այն, որ արդեն մաստակ ծամում էին ամենուրեք: ԽՍՀՄ–ում մաստակն այնպիսի կոմերցիոն ապրանք էր, ինչպես, ասենք, ջինսը. այն կարելի էր գտնել միայն սպեկուլ յանտների մոտ: Ի դեպ, 1970– ականներին՝ մոսկովյան օլիմպիադայից առաջ ԽՍՀՄ–ում սկսեցին ծամոն արտադրել, և, իհարկե, առաջին արտադրությունը սկսվեց Հայաստանում: Մեծահասակները կհիշեն հայկական արտադրության անանուխի , ելակի կամ նարնջի համերով լավաշ ծամոնները, որոնք, ի դեպ, ամենևին էլ վատը չէին, եթե չասեք, որ շատ էլ լավն էին:

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը

Ուժգին երկրաշարժ` ԻրանումՌԴ ՊՆ․ «Գերան» ԱԹՍ-ները հարվածել են Ուկրաինայի նավթավերամշակման գործարանինԿալիֆոռնիայում երեկույթի ժամանակ քրեական խմբավորումների միջև կրակnցների հետևանքով ինը մարդ վիրավnրվել էՍտեփանծմինդա-Լարս ավտոճանապարհը բաց է«Ռուսաստանը չի՞ վճարում, կտրականապես համաձայն չենք». Փաշինյանը զայրացել է, երբ Եվրասիական տնտեսական միությունը (ԵԱՏՄ) հայտարարել է Հայաստանի համար կազմակերպությունից դուրս գալու գինը«Իմ ընկերը»․ Թրամփը Պուտինի հետ լուսանկար է հրապարակելՎթարային ջրանջատում Երևանի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանումՀայաստանը մեծապես կարևորում է Լիբանանի հետ քաղաքական բարձր մակարդակի երկխոսության ամրապնդումը. Փաշինյանը շնորհավորական ուղերձը՝ Լիբանանի վարչապետինՖրանսիայում թանկացումների դեմ բողոքի ցույցերի ընթացքում 144 մարդ է ձերբակшլվելԻրանը Բահրեյնում ամերիկյան «Patriot» համակարգերի երկու ռադարի է հարվшծել. ԻՀՊԿՂազախստանը, Վրաստանը և Հայաստանը խստացնում են ռուսների համար սահմանափակումներըՀրաչյա Քոչարի փողոցում բախվել են «Zeekr»-ը, «Mercedes»-ը և «Volkswagen»-ը. կան վիրավnրներԱրտաշատում բախվել են «ՎԱԶ 2107»-ը և «Volkswagen»-ը. հոսպիտալացված կաՖիդան․ Թուրքիան ԱՄՆ-ին և Եվրոպային նախազգուշացրել է Սիրիայում Իսրայելի հնարավոր գործողության մասինԻրանի ԻՀՊԿ-ն հայտարարել է Բահրեյնում ամերիկյան Patriot համակարգերի ռադարներին հարվածելու մասինԻնչ իրավիճակ է ՀՀ ավտոճանապարհներինԱշխարհաքաղաքական խափանման եզրին. Կարո՞ղ է Հայաստանը մերձենալ Եվրամիությանը առանց Ռուսաստանի հետ հարաբերությունները խզելուՏարադրամի փոխարժեքները նոյեմբերի 22-ինԺամանակ առ ժամանակ սպասվում են տեղումներ և քամու ուժգնացումՀայաստան՝ Բանկային աշխատողների օր. պատմության այս օրը (Նոյեմբերի 21)Լույս չի լինելուԹրամփը նախազգուշացրել է ԱՄՆ սնանկացման վտանգի մասին և կոչ է արել վերացնել պետական պարտքի վերին շեմըՇվեդիան շենգենյան վիզաներ չի տրամադրի ռուս մարզիկներինԻրանը ցուցադրել է ստորգետնյա «հրթիռների քաղաք»Հայաստանը կընդունի բասկետբոլի կանանց Մ16 տարեկանների Եվրոպայի առաջնությունըՄայր Աթոռում կատարվել է 9 սարկավագների ընծայման կարգըԱՄՆ-ին սնանկացում է սպառնում, եթե չլուծվի պետական պարտքի վերին շեմի հարցը40 մարդ հոսպիտալացվել է անհայտ նյութի արտահոսքի պատճառով․ ՍլովակիաԻնչպե՞ս Հայաստանում ծնված երեխայի համար ստանալ ԱՄՆ քաղաքացիությունը հաստատող փաստաթուղթ, եթե ծնողներից մեկը ԱՄՆ քաղաքացի է«Jeep»-ը հետիոտնային անցման վրա վրաերթի է ենթարկել հետիոտնինԻրավիճակը` ավտոճանապարհներին` 22:00-ի դրությամբԻրանի ՀՕՊ-ը ամերիկյան F-16 կործանիչ է խոցելԿիրակնօրյա Սուրբ պատարագներ՝ Արագածոտնի թեմումՄի շարք տարածաշրջաններում անձրև է տեղում․ միջպետական նշանակության բոլոր ավտոճանապարհները բաց ենԵս տեղափոխվում եմ Հայաստան. Դենիս Ջորկաեֆը առաջադրվել է որպես ՀՖՖ նախագահի թեկնածուԼևոն Աբրահամյանն ընտրվել է Հայաստանի նկարիչների միության նախագահՁախ ոտքից են վեր կացել. Զախարովայի կոշտ արձագանքը ԵվրոպայինՀրդեհ է բռնկվել Վանաձորի Բազում թաղամասում, տեղում աշխատում են հրշեջներըՖուտբոլի Հայաստանի Պրեմիեր լիգայի 14-րդ տուրում «Ուրարտուն» հաղթեց «Սյունիքին»Հունաստանի Ակրոպոլիսի թանգարանում բացվել է հին Հայաստանին նվիրված բացառիկ ցուցահանդեսԻՀՊԿ-ն հայտնել է Հորմուզի նեղուցի մոտակայքում 58-րդ ամերիկյան MQ-9 ԱԹՍ-ը խոցելու մասինՍպերցյանը վնասվածքից հետո վերադարձել է մարզադաշտ և հաղթել Ռոնալդուի ակումբի դեմ խաղումԹեհրանը ներկայացրել է իր ստորգետնյա «հրթիռային քաղաքը»Դանիան ԵՄ-ին առաջարկել է դադարեցնել Ռուսաստանի քաղաքացիներին զբոսաշրջային վիզաների տրամադրումըԻՀՊԿ գլխավոր հրամանատարը այցելել է կորպուսի նոր ստորգետնյա հրթիռային քաղաքը13-ամյա աղջիկ էր կյանքից հեռացել, էներգետիներ էր խմել. ի՞նչ է հայտնիՖուտբոլի Հայաստանի Պրեմիեր լիգայի 14-րդ տուրում «Ուրարտուն» հաղթեց «Սյունիքին»Դմիտրիև․ Պուտինն ու Թրամփը պաշտպանում են ավանդական քաղաքակրթական արժեքներըԻրանը ներկայացրել է ստորգետնյա «հրթիռային քաղաք»Չինաստանի հյուսիսարևմտյան մասում 5,6 մագնիտուդով երկրաշարժ է տեղի ունեցել
Ամենադիտված