Հեղափոխության գրված ու չգրված օրակարգերը. ինչպե՞ս չափել հաջողությունը
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆոր Ընտրական օրենսգրքի շուրջ քննարկումներում, չնայած այն հանգամանքին, որ հիմնական հակահերոսի դերում շարունակում է մնալ ՀՀԿ–ն, այնուամենայնիվ, առկա են, այսպես ասած, որոշակի ներիշխանական, կամ, որ ավելի ճիշտ կլինի ասել , ներհեղափոխական խնդիրներ: Արդեն քանի օր է հեղափոխությանը մոտ կանգնած, դրա կազմակերպչական գործառույթներում էական դերակատարություն ունեցած առանձին մարդիկ ու խմբեր, թեկուզև զգուշավորությամբ, բայց մամուլով և սոցցանցերով դիրքորոշում են հայտնում, որ նոր Ընտրական օրենսգրքի շուրջ ստեղծված ներկայիս սպասողական և կիսատ վիճակի պատասխանատվությունը հենց Նիկոլ Փաշինյանինն է: Մտահոգությունն այն է, որ Փաշինյանն ուշացրել է նոր Ընտրական օրենսգրքի մշակման և ընդունման գործընթացը, բավարար վճռականություն չի ցուցաբերել այն անցկացնելու համար, փոխարենն արագացրել է արտահերթ ընտրությունների անցկացումը:
Նոր Ընտրական օրենսգրքի ընդունումը հեղափոխության ընթացքում դարձել էր օրակարգային թեզերից մեկը: Այն, ի թիվս այլ կետերի, ըստ էության դարձել էր այդ պահին հեղափոխության հիմնական մանիֆեստը: Մանիֆեստում ներառված էին նաև կուսակցությունների մասին նոր օրենքի, դատական ռեֆորմների, դեկապիտալիզացիայի, ուղիղ ժողովրդավարության բաղադրիչներ ներմուծելու անհրաժեշտության մասին կետեր: Մանիֆեստի կազմման և բովանդակության հասցեատերը հենց վերոնշյալ խմբերն էին, մարդիկ, ովքեր տարիներ շարունակ ակտիվ էին եղել քաղաքացիական պայքարի ասպարեզում, ու մեծ հաշվով էական դերակատարում են ունեցել հեղափոխության հաջողման գործում իրենց կազմակերպված աջակցությունը Փաշինյանին ցուցաբերելով:
Հիմա, սակայն, Նոր ԸՕ շուրջ քննարկումներում այդ խմբերի ու Փաշինյանի միջև որոշակի անհամաձայնություն կա: Նկատվող անհամաձայնությունը կանխելու համար Փաշինյանը մեկ քայլ առաջ անցավ ու այդ խմբերի ներկայացուցիչներից շատերին կամ պաշտոնների նշանակեց, կամ էլ ընդգրկեց Երևանի ավագանու ցուցակում: Մի մասն էլ սպասում են արդեն խորհրդարանական ցուցակում ընդգրկվելու համար: Բայց այսքանով հանդերձ, անհամաձայնությունը դեռ սպառված չէ: Զգուշավոր տոնայնությամբ, բայց հետևողականորեն այդ խմբերը մեղադրում են Փաշինյանին հեղափոխության օրակարգից շեղվելու համար:
Ակնհայտ է, որ բովանդակային իմաստով Փաշինյանին հեղափոխության տվյալ օրակարգից շեղվելու մեջ մեղադրողները ճիշտ են: Հռչակված հինգ կետերից իշխանությունը ձեռնամուխ է եղել միայն մեկին՝ նոր ԸՕ–ի ընդունմանը, այն էլ դեռևս չի հասցնում ընդունել ու օրենքի ուժ տալ դրան: Թե ինչու է առաջացել այս, ըստ էության, ներհեղափոխական բանավեճը, ինչու են կողմերը խախտել նախապես հռչակած պայմանավորվածությունները, դժվար է ասել: Ըստ էության դա իրենց ներքին քննարկումների գործն է:
Առավել հետաքրքրական է այլ բան: Արդյո՞ք քննարկվող օրակարգը հեղափոխության իրական օրակարգն էր, թե՞ ոչ: Այն, որ այդ մանիֆեստն ու այնտեղ հռչակված կետերը հեղափոխության միակ, այսպես ասած, փաստաթղթավորված օրակարգն է, հասկանալի է: Բայց արդյո՞ք փաստաթղթավորված կամ գրված ու չգրված օրակարգերը նույնն են:
Հենց այստեղ է, որ առկա է ավելի մեծ հակադրություն, քան ներհեղափոխական շրջանակներում այժմ բանավեճի առարկա դարձած թեման: Ըստ էության հեղափոխության գրված օրակարգն ու չգրված օրակարգերը այլ են: Հեղափոխության չգրված, իրական, հասարակական լայն շերտերին փողոց դուրս բերած օրակարգը ունի երկու անվանում: Անվանում առաջին՝ հասարակությունը հոգնել էր նախորդ իշխանություններից, պարզապես հոգնել էր, չէր տեսնում որևէ հույս, որևէ առաջընթացի հնարավորություն: Անվանում երկրորդ՝ բոլոր մարդիկ ուզում են ապրել լավ: Սա է հեղափոխության թեկուզև չգրված, բայց իրական օրակարգը:
Առաջինի մասով, այսինքն՝ նախորդ իշխանության հանդեպ ապատիան պրակտիկորեն դրսևորելու մասով հեղափոխության օրակարգը հաջողել է՝ նախորդ իշխանություններն այլևս չկան: Երկրորդի՝ լավ ապրելու առաջին հայացքից պարզ և պրիմիտիվ, բայց իրականում շատ մարդկային ու բոլոր հասարակություններին բնորոշ ցանկության մասով հեղափոխությունը դեռևս ընթացքի մեջ է: Մեծ հաշվով, հասարակությանը չի հետաքրքրում, թե ինչ մեթոդներով ու մեխանիզմներով է այդ օրակարգը կյանքի կոչվելու: Չի բացառվում, որ նոր ԸՕ–ն կամ կուսակցությունների մասին նոր օրենքն օգնելու են, որպեսզի այդ օրակարգը կյանքի կոչվի: Չի բացառվում, որ անհրաժեշտ են լրիվ այլ գործիքներ: Բայց հիմնական հարցն այն է, որ հեղափոխության իրական օրակարգն ու գրված օրակարգը խիստ տարբեր են: Հեղափոխության գրված օրակարգն, ըստ էության, կարելի է կոչել գործիքների ու մեխանիզմների շարք, որոնք միգուցե կարող են հանգեցնել դրական արդյունքների, բայց առանձին վերցրած օրակարգ դրանք անվանել ը սխալ է մեթոդաբանորեն:
Եվ եթե հռչակված, գրված օրակարգի մասով Փաշինյանը շեղվել է, ապա հեղափոխության իրական օրակարգի մասով շեղվել– չշեղվելու հարցը պարզ է դառնալու ապագայում: Հենց սա է պատճառը, որ հասարակությունը շարունակում է վստահել Փաշինյանին ու չի առաջնորդվում վերոնշյալ մանիֆեստով կամ դրա առանձին կետերը իրագործել–չիրագործելու հանգամանքով: Հասարակության լայն շերտերն առավել լայն, խորը, ընդգրկուն օրակարգեր ունեն՝ կապված Փաշինյանի իշխանության հետ, ու ըստ էության հենց այդ օրակարգը իրացնել–չիրացնելուց է կախված լինելու Փաշինյանը կհաջողի, թե ոչ:
Հեղինակ՝ Լևոն Մարգարյան
