«Առաջինը երկրորդների մեջ. Իլհամ Ալիևի գերտերության թվաբանությունը»
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Քաղաքականության մեջ զգացմունքների համար տեղ չկա, ասել է Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը բացատրելով, որ եթե ինքը չհետևեր այդ սկզբունքին, ապա Երևանի կենտրոնում կկանգնեցվեր երրորդ Հաղթական կամարը, և դա կլիներ Բաքվում և լքված Ստեփանակերտում, որն այժմ կոչվում է Խանքենդի, արդեն տեղադրված կամարներին լրացում։ Ադրբեջանի գլխավոր կուսակցության համագումարում նա նաև ներկայացրել է նոր պետությունը և դրա պատմությունը, սակայն սկսել է Հայաստանից, և այնպես, ինչպես երբեք չէր արել, գրում է novayagazeta.ru–ն։
Այսպիսով, Բաքուն ազդարարել է կարճ ժամանակով իր պատրաստակամությունը խաղաղության գործընթացը առանձնացնելու քրիստոնեական ժառանգության նկատմամբ իր պահանջներից, որը Հայաստանը փորձում է գողանալ Կովկասյան Ալբանիայից, որի ժառանգորդը, իբր, Ադրբեջանն է։ Ղարաբաղի միջնադարյան եկեղեցիներում ալբանա-ուդիական արարողությունների հետ գրեթե միաժամանակ Բաքուն անվտանգության համաժողովում ամենահյուրընկալ կերպով ընդունել է նաև Հայաստանի Արտաքին հետախուզության ծառայության ղեկավար Քրիստինե Գրիգորյանին։ Եվ ոչ մի պատմական նորարարություն չի խանգարել արտաքին գործերի նախարարներ Ջեյհուն Բայրամովին և Արարատ Միրզոյանին ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի շրջանակներում քննարկել իրենց աշխարհների ճակատագրերը։
Սակայն, պատմական ճակատում այս հարձակումը միայն ուղղության արմատական փոփոխության նախերգանքն է։ Նիկոլ Փաշինյանը, ում հետ Ալիևը մեկ տարի առաջ Վաշինգտոնում ցուցաբերել էր աննախադեպ հակապատերազմական եռանդ, ըստ նոր պատմագրության, այլևս խաղաղության աղավնի չէ։ Փաշինյանն այժմ ոչ պակաս պատասխանատվություն է կրում ղարաբաղյան ողբերգության համար, քան իր նախորդները։ Նա դադարել է իր հայտարարություններով նվաստացնել ադրբեջանական ժողովրդին միայն երկաթե բռունցքի հարվածի տակ։ Ամփոփելով, կարծես Վաշինգտոնը երբեք գոյություն չի էլ ունեցել, ինչպես նաև վեց տարվա բանակցությունները, որոնք անցել են այն բանից հետո, երբ Ադրբեջանի նախագահը հաղթական սարկազմով հարցրեց իր պարտված հակառակորդին. «Նոլդո՞ւ Փաշինյան»։
Իհարկե, թեև ոչ այս չափով, բայց Ալիևի ձայնում պողպատ զգացվում էր նաև նախկինում։ Հիմա էլ նա կիսվել է պատմական քարտեզներն ուսումնասիրելու իր փորձով, որոնց վրա չի կարողացել գտնել Սևանա լիճը, միայն Գոյչան է։ Այս անգամ, առաջին անգամ, ոչ մի խոսք չի ասվել սահմանադրական փոփոխությունների մասին, որոնք Բաքուն հայտարարում է խաղաղության պայմանագիր կնքելու պայման, ոչ էլ Հայաստանով միջանցք բացելու մասին, որը նա անվանում է Զանգեզուրի միջանցք։
Բայց դա այնպիսի նորույթ չէ նրա մոտեցման մեջ, որը Հայաստանում կդիտարկվի որպես լավատեսության պատճառ։ Ընդհակառակը, դատելով ընդհանուր հռետորաբանությունից, սա բոլորովին այլ ազդանշան է: Այսինքն Բաքուն իր հաղթանակից հետո ոչինչ այնպիսին չստացավ, որը կարելի է բնութագրել որպես անեքսիա կամ փոխհատուցում, և այլևս չի սպասում, որ ձեռք բերված խաղաղությունը խորանա։ Այն, ինչ ունենք, բավարար է, կլինի խաղաղություն, բայց ոչ հաշտեցում։ Միայն խաղաղ համակեցություն, եթե, իհարկե, Բաքուն չհամարի, որ Հայաստանում ռևանշիստական տրամադրությունները չափազանց են։ Բացի այդ, ոչ ոք չի խանգարում հայտարարել այն, որ Հայաստանի ներսում գտնվող եկեղեցիները ևս ալբանական են:
Սակայն, ինչպես պարզվում է, Երևանում հաղթական կամարը միայն ներկայացման սկիզբն է։ Ինչպես պարզվում է, հայկական պատմությունը ժամանակավոր է Բաքվի համար։ Եվ Կովկասյան Ալբանիայի թեման ընդլայնվում է ներառելով ոչ միայն Հայաստանը, այլ նաև Վրաստանը։ Բաքվի հետ Վրաստանի սահմանի մոտ գտնվող Կուրմուխի Սուրբ Գևորգ ուղղափառ եկեղեցին նույնպես հայտարարվել է ալբանական։ Ալբանիան, ըստ երևույթին, գլխավոր գերգաղափարի մասն է, որին ենթարկվում է ինքնահաստատման ամբողջ ծրագիրը՝ գերինքնիշխանությունը։ Սա սկսվել է Ղարաբաղում տարածքային վերահսկողության վերականգնումից, և այժմ Ալիևը մարտահրավեր է նետում նույնիսկ Թուրքիային։ Ադրբեջանն արդեն իսկ առաջացրել է Անկարայի կողմից մեղմ տրտունջ հիջաբների դեմ իր արշավով, բայց հիմա Ալիևը պնդում է, որ Բաքուն Թուրքիայից երբեք որևէ օգնություն չի ստացել, այդ թվում Ղարաբաղում։ Եթե զենք է գնվել, հիշեցրել է Ալիևը, դա եղել է միայն սեփական փողերով, և բավականին շատ։ Թուրքիան եղբայր է, բայց այլևս ոչ ավագ։
Սա տարածաշրջանային առաջնորդի ելույթ չէ։ Ադրբեջանը դիրքավորվում է որպես բոլորովին այլ լիգայում խաղացող՝ միջին տերություն։ Այն այլևս հետխորհրդային ծայրամաս չէ, այլ հավասար զրուցակից է գերտերությունների հետ, որոնցից, ինչպես Ալիևը հատուկ նշել է, աշխարհում մնացել են միայն երկուսը, և Ռուսաստանը դրանց մեջ չէ։ Բաքվի կողմից Ռուսաստանին որպես գերտերություն լքելուց առաջ էլ Երևանն էր դադարեցրել նրա հետ գործընկերությունը դիտարկել որպես ռազմավարական։ Հետևաբար, Մոսկվայի Կովկասից հեռանալու վարկածը կարելի է համարել փաստված:
Մեկ այլ ներքաղաքական խնդիր նույնպես հայտարարվել է լուծված. վերոնշյալ նվաճումների շուրջ ժողովրդին միավորող գաղափարախոսությունը վերջապես բյուրեղացել է. «երկրի գաղափարախոսական տարածքը պետք է ազատ լինի արտաքին ազդեցություններից»։ Երկու բաղադրիչներից՝ ինքնիշխանությունից և գաղափարախոսությունից էլ, ծագում է երկրում բոլոր քաղաքական գործընթացները կառավարելու օրինականացված մենաշնորհի բանաձևը։ Middle power–ը՝ միջին ուժը ավելի լայն տերմինաբանական էվոլյուցիայի մաս է կազմում. այն, ինչը մի ժամանակ կոչվում էր Երրորդ աշխարհ, վերածվում է նոր քաղաքական ծանրքաշայինների հավաքույթի: Սա նոր հիերարխիա է, և Բաքուն միանում է այդ միտմանը։ Այս նոր իրողությունը թույլ է տալիս Ադրբեջանին, ի թիվս այլ բաների, օրինականացնել իր ներքին կառուցվածքը։ Այն այն աշխարհի մաս է կազմում, որից ոչ ոք այլևս քաղաքական պատշաճություն չի պահանջում։ Ինքնիշխանությունը որպես ավտորիտարիզմի երաշխիք և ճիշտ գաղափարախոսությունը որպես դրա գործիք այս աշխարհում լուռ ճանաչվում են որպես անխուսափելի իրականություն և մի միջավայր, որին պետք է հարմարվել, այլ ոչ թե պահանջել փոփոխություն։ Եվ Մոսկվան նույնպես ավելի հաճելի է համարում նման գործընկերների հետ գործ ունենալը, հատկապես այս ժամանակներում։ Ամփոփելով, գերտերությունների թիվը կարգավորելու իրավունքի հռչակումը արժե ռիսկերին։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
www.1or.am
