«Հայաստանի կառավարությունը ուժեղացրել է ճնշումը եկեղեցու վրա կաթողիկոսին փոխարինելու նպատակով»

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ 19 Հոկտեմբեր, 2026 11:28

ՀՀ իշխանությունների և Հայ Առաքելական եկեղեցու միջև հակամարտությունը հասել է նոր մակարդակի։ Կառավարությունն այլևս չի սահմանափակվում միայն հայտարարություններով, այլ գործում է նաև պետական ինստիտուտների միջոցով։ Սկզբում Հայ Առաքելական եկեղեցու ղեկավարության փոփոխությունը ամրագրվել է կառավարության 2026-2031 թվականների ծրագրում, այնուհետև հրապարակվել է եկեղեցու «ճգնաժամի» մասին զեկույց, հիմա էլ գործի է անցել խորհրդարանը, գրում է jurisora.ru–ն։

Սեպտեմբերի 24-ին վարչապետի աշխատակազմը հրապարակել է 74 էջանոց զեկույց։ Այն պարունակում է 16 մեղադրանք՝ կուսակրոնության խախտում, ֆինանսական անթափանցիկություն, խնամակալություն, քաղաքականացում և արտաքին ազդեցություն և այլն։ Հեղինակները մեջբերել են բաց աղբյուրներ և ավելի քան 250 հղումներ։ Սակայն կարևորը բովանդակությունը չէ, այլ այն, թե ինչպես է ստեղծվել այդ փաստաթուղթը։ Այն պատրաստվել է վարչապետին ենթակա գործակալության կողմից։ Փաշինյանը խոստովանել է, որ մի քանի անգամ կարդացել է զեկույցը և խմբագրումներ է կատարել։ Պարզվում է, որ նա և՛ արշավի նախաձեռնողն է, և՛ առաջ մղողը։ Այստեղ տրամաբանությունը շրջված է. սովորաբար նախ հետաքննվում են մեղադրանքները, լսվում են կողմերը, ապա եզրակացություններ են արվում։ Այս զեկույցում եզրակացությունն արդեն իսկ հաստատված է. կաթողիկոսը պետք է հրաժարական տա։ Զեկույցը պարզապես հասարակությանը տեղեկացնում է նախապես որոշված որոշման մասին։

Զեկույցն ավարտվում է ճանապարհային քարտեզով։ Այն ներառում է հետևյալ քայլերը.

–Ստեղծել համակարգող խումբ հոգևորականների և աշխարհիկների մասնակցությամբ։

–Ապահովել Գարեգին Բ-ի հրաժարականը։

–Ընտրել տեղապահ։

–Ընդունել միասնական կանոնադրություն։

–Անցկացնել նոր կաթողիկոսի ընտրություններ։

Միևնույն ժամանակ, տեղապահին արգելվում է մասնակցել իրենց կողմից նախապատրաստվող ընտրություններին։ Տեղապահի պաշտոնավարման ընթացքում առաջարկվում է կասեցնել եպիսկոպոսական ձեռնադրություններն ու նշանակումները։ Այսպիսով, նախ գահը թափուր է մնում, ապա փոխվում են կանոնները, և միայն դրանից հետո է ընտրվում նոր առաջնորդ։ Այսպիսով, ապագա կաթողիկոսը կմտնի այն եկեղեցին, որի կառուցվածքը վերանայվել է ներկայիս կառավարության կողմից։

Հոկտեմբերի 6-ին էլ խորհրդարանը հաստատել է եկեղեցու հարցերով քննչական հանձնաժողովի կազմը։ 11 տեղերից յոթը բաժին է հասել իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությանը, երեքը ընդդիմադիր «Ուժեղ Հայաստան» դաշինքին, իսկ մեկը «Հայաստան» խմբակցությանը։ Ընդդիմությունը չի մասնակցել քվեարկությանը։ Հանձնաժողովի մեծամասնությունը պատկանում է այն նույն խմբին, որը ձգտում է փոխել կաթողիկոսին։ Սա կասկածի տակ է դնում հանձնաժողովի անաչառությունը։ Խորհրդարանը դառնում է այն հարթակը, որտեղ կառավարության զեկույցից քաղված մեղադրանքները կարող են հիմք հանդիսանալ նոր օրենքների համար։ Հոկտեմբերի 8-ին էլ Փաշինյանը ուրվագծել է այդ հանձնաժողովի աշխատանքի երեք ոլորտ. եկեղեցական ժողովների գործունեությունը, հոգևորականության սոցիալական երաշխիքները և եկեղեցու ներսում ազնվության կանոնները։ Նա հայտարարել է, որ հանձնաժողովը պետք է պատրաստի օրենսդրական առաջարկներ: Այս ամենը խոսում է պետության և Հայ Առաքելական եկեղեցու հարաբերությունները կարգավորող օրենքները փոխելու մտադրության մասին։

Միևնույն ժամանակ, իշխանությունները շարունակում են քրեական ճնշումներ գործադրել։ Գարեգին Բ-ի և վեց հոգևորականների դեմ գործն է դատարաններում քննվում։ Հոկտեմբերի 7-ին էլ Փաշինյանը հայտարարել է, որ իրավապահ մարմինները ուսումնասիրում են զեկույցը և քրեական գործեր կհարուցվեն, եթե դրանց համար հիմքեր լինեն։ Այս հայտարարությունը ցույց է տալիս, որ զեկույցն օգտագործվում է միաժամանակ մի քանի ուղղություններով՝ խորհրդարանում, հանրային քարոզարշավում և հետաքննության մեջ։

Սեպտեմբերի 28-ին «Քրիստոնեական համերաշխություն միջազգային» կազմակերպությունը քննադատել է զեկույցը կասկածի տակ դնելով դրա մեթոդաբանությունը: ՔՀՄ-ն այն անվանել է Հայ առաքելական եկեղեցու դեմ պետական արշավի մաս և կոչ է արել հետ վերցնել փաստաթուղթը: Կազմակերպությունը դիմել է ԱՄՆ-ին, ԵՄ-ին և Եվրոպայի խորհրդին, որպեսզի վերջիններս հիշեցնեն Երևանին մարդու իրավունքների ոլորտում իր պարտավորությունների մասին: Հատկանշական է այն, որ սեպտեմբերի 29-ին էլ Գարեգին Բ-ն Էջմիածնում հանդիպել է ամերիկացի հասարակական գործիչների հետ: Չնայած սա հայ եկեղեցուն Վաշինգտոնի պաշտոնական աջակցությունը չէ, բայց Էջմիածինը պահպանում է միջազգային կապերը և իր դերի մասին ուղղակիորեն խոսելու հնարավորությունները: Այսպիսով, եկեղեցու հետ հակամարտության հարցի կաղապարումը հանրապետության շրջանակներում ձախողվել է:

Ի՞նչ է այս ամենը նշանակում: Եկեղեցում թափանցիկության և կառավարման հարցերը արժանի են քննարկման: Սակայն վստահությունը խաթարվում է, երբ սկսվում են որոշակի առաջնորդի հեռացման համառ պահանջները: Անհնար է պաշտպանել եկեղեցու անկախությունը և միաժամանակ նրա ղեկավարի փոխարինումը հայտարարել կառավարության պատասխանատվություն։ Իրականում ներկայումս պայքարը պտտվում է Գարեգին Բ-ի շուրջ, բայց դրա արդյունքը կազդի ցանկացած ապագա կաթողիկոսի վրա։ Եթե կառավարությունը իրավունք ստանա որոշելու, թե ո՞վ է ղեկավարում եկեղեցին և ի՞նչ կանոններով է այն ապրելու, ապա Էջմիածնի անկախությունը մշտապես կախված կլինի հերթական ու հաջորդ վարչապետի վերաբերմունքից։