«Երեք մայրուղի կարող են կապել Վրաստանն ու Ռուսաստանը»

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ 23 Սեպտեմբեր, 2026 11:51

Չնայած Մոսկվան և Թբիլիսին ներկայումս դիվանագիտական հարաբերություններ չունեն, բայց քննարկում են մի քանի հաղորդակցության ուղիների զարգացման նախագծեր. արդիականացվում է պատմական Ռազմավիրական մայրուղին, ոչ պաշտոնապես քննարկվում են Ինգուշեթիայով երկաթուղի և Չեչնիայով մայրուղի կառուցելու հնարավորությունները, գրում է vestikavkaza.ru–ն։

Մի քանի տարի շարունակ Վրաստանը, միջազգային ֆինանսական հաստատությունների աջակցությամբ, կառուցում է երկրի ամենաերկար 9 կիլոմետր երկարությամբ և 15 մետր տրամագծով թունելը, որը ձգվում է Կվեշեթիից մինչև Կոբի։ Այդ թունելը կլինի երկողմ մայրուղու 23 կիլոմետրանոց հատվածի հանգույցը, որը կապում է Մցխեթա-Մթիանեթի շրջանը վրաց-ռուսական սահմանի Կազբեգի շրջանի հետ։ Ներկայումս գործում է միայն Կազբեգի-Վերին Լարս անցակետը։ Նախագիծը ենթադրում է 19-րդ դարի Ռազմավիրական մայրուղուն զուգահեռ մայրուղու կառուցում։

Այս շինարարության կարևորությունը Վրաստանի և Ռուսաստանի միջև հարաբերությունների զարգացման համար դժվար է գերագնահատել։ Ռազմավիրական մայրուղին հաճախ է փակվում իր բարձրլեռնային հատվածում սողանքների, սելավների և ձնահոսքերի պատճառով, ինչի հետևանքով մի քանի հազար ծանր բեռնատարներ են մնում արգելափակված։ Նոր թունելը կշրջանցի բարձրլեռնային հատվածները, այդ թվում հարավից Հյուսիսային Կովկաս տանող դժվարանցանելի Ջվարի լեռնանցքը, ինչը նշանակում է, որ այնտեղով երթևեկությունը կդառնա ավելի կայուն և ինտենսիվ։

Քվեշեթի-Կոբի մեծ թունելից բացի, կառուցվում են ևս հինգ փոքր թունելներ և հինգ կամուրջներ։ Շինարարության ընդհանուր արժեքը կազմում է 460 միլիոն դոլար։ Շինարարությունը Ասիական զարգացման բանկի (ԱԶԲ) և Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկի (ՎԶԵԲ) երկարաժամկետ արտոնյալ վարկով է իրականացվում։ Շինարարության ավարտը մի քանի անգամ հետաձգվել է դժվար տեղանքի պատճառով։ Վերջին հաղորդագրությունների համաձայն ճանապարհը և թունելը կբացվեն 2028 թվականին, ինչը հիմնարար կերպով կփոխի Վրաստանն ու Հայաստանը Ռուսաստանի հետ կապող ամբողջ տրանսպորտային ենթակառուցվածքը։ Թբիլիսիից Կազբեգիի շրջանի Ստեփանծմինդա քաղաք ճանապարհորդության ժամանակը կկրճատվի երեքից մինչև երկու ժամ։

Բայց այս նախագծին դեմ մարդիկ կան: Վրաստանի նախկին նախագահ Միխեիլ Սաակաշվիլին, ով երկարատև ազատազրկման է դատապարտվել պաշտոնեական չարաշահումների համար, սպառնում է վրացիներին «նոր ընդլայնմամբ» և մեղադրում միլիարդատեր Բիձինա Իվանիշվիլիի իշխող «Վրացական երազանք» կուսակցությանը «Մոսկվայի հրամանները կատարելու» մեջ։ Նաև շինարարության վնասի անբավարար փոխհատուցումից դժգոհ տեղի բնակիչներն են բողոքի ցույցեր անցկացնում, բայց տատանվում են ֆիզիկապես միջամտել շինարարությանը։ Նրանք վախենում են, որ նոր ճանապարհը կնվազեցնի կամ նույնիսկ կվերացնի ճանապարհային առևտրից ստացվող իրենց եկամուտը։

2022-2023 թվականներից ի վեր վրացական ընդդիմադիր լրատվամիջոցները լուրեր են տարածում Մոսկվայի և Թբիլիսիի միջև Ինգուշեթիայով երկաթուղային գիծ կառուցելու վերաբերյալ գաղտնի քննարկումների մասին։ Այդ լուրերը անհիմն չեն. նախագիծը քննարկվել էր դեռևս 1985-1988 թվականներին, և դեռ այն ժամանակ էր մշակվել կոնկրետ ինժեներական ծրագիր, որը սակայն չի իրականացվել։ Վրաստանում և Ինգուշեթիայում մշակութային ժառանգության պաշտպանների դիմադրության և ԽՍՀՄ փլուզման պատճառով նման մեգանախագիծը մոռացության մատնվեց։ Սակայն 2023 թվականի վերջին Ինգուշեթիայով անցնող երկաթուղու նախագիծը քննարկվել է Ռուս-վրացական գործարար խորհրդի նիստում, որը ոչ պաշտոնական, բայց ազդեցիկ կազմակերպություն է և ներկայացնում է երկու երկրների գործարար համայնքների շահերը։ Այդ կազմակերպության ազդեցության մասին է վկայում այն փաստը, որ նրա հրապարակային կոչից հետո Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը վերականգնեց երկու երկրների միջև ուղիղ չվերթները և չեղարկեց վիզաները Վրաստանի քաղաքացիների համար։ Վրացական իշխանությունները դեռևս չեն մասնակցել այդ նախագծի քննարկումներին։ Երկաթուղու կառուցումը դժվար լեռնային տեղանքով կպահանջի հսկայական կապիտալ ներդրումներ, բայց եթե այն իրականացվի, ապա դրա նշանակությունն ու օգուտները շատ ավելի մեծ կլինեն, քան Ռազմավիրական մայրուղունն է:

2018 թվականին Չեչնիայի ղեկավար Ռամզան Կադիրովը հանդես էր եկել Չեչնիայի Իտում-Կալեից մինչև Վրաստանի Շատիլի նոր մայրուղու կառուցման օգտին։ Ճանապարհն ինքնին գոյություն ունի դեռ 19-րդ դարից, սակայն այն ժամանակ երթևեկությունը լինում էր միայն ամռանը, իսկ ճանապարհորդությունը տևում էր մի քանի օր։ Տեխնիկապես, ժամանակակից բետոնե կամ ասֆալտապատ մայրուղու կառուցումը դժվար չի լինի, բայց ֆինանսական ծախսերը կլինեն հսկայական։ Այնուամենայնիվ, Չեչնիայի ղեկավարությունը, Մոսկվայի հավանությամբ, կարողացել է լայնացնել Գրոզնի-Իտում-Կալե ճանապարհը և նույնիսկ երկարացնել այն մինչև վրացական սահմանը։ Այս պահին վրացական կողմում որևէ աշխատանքներ չեն ընթանում։ Վրաստանի կառավարությունը, վախենալով ընդդիմության բռնի արձագանքից և վկայակոչելով անվտանգության հետ կապված մտահոգությունները, հերքում է այդ հարցի շուրջ բանակցություններ վարելը Մոսկվայի կամ Գրոզնիի հետ։

Երբ Կադիրովի նախաձեռնությունը հրապարակայնորեն հնչեց փոխարտգործնախարար (այժմ սենատոր) Գրիգորի Կարասինը այդ հարցը բարձրացրեց Պրահայում իր գործընկերոջ՝ դեսպան Զուրաբ Աբաշիձեի հետ հանդիպումների ժամանակ։ Սակայն վերջին տարիներին Պրահայի ձևաչափով հանդիպումները դադարեցվել են։

Հիմնական խնդիրը քաղաքական է, այլ ոչ թե տեխնիկական կամ ֆինանսական։ Բոլոր երեք նախագծերի իրականացումը կախված է վրաց-ռուսական հարաբերությունների մակարդակից և որակից, քանի որ ոչ ոք չի կասկածում նոր մայրուղիների հեռանկարներին և օգտակարությանը։