«Ռուսաստանը մեր գործընկերը չէ». Փաշինյանն իր հայտարարությամբ լրջորեն վնասել է իր երկու միլիոն հայրենակից հայերին
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Ռուսաստանն ու Հայաստանը այլևս ռազմավարական դաշնակիցներ չեն, հայտարարել է Նիկոլ Փաշինյանը, հանրապետությունը փոփոխել է երկկողմ հարաբերությունների վերաբերյալ ձևակերպումը կառավարության հնգամյա ծրագրում։
Նրա խոսքով Ադրբեջանի հետ պատերազմի սկսվելուց հետո (2022 թվականի սեպտեմբերին) Հայաստանը դիմել է ՀԱՊԿ-ին համաձայն կազմակերպության կանոնադրության 4-րդ հոդվածի, որը մեկ երկրի դեմ ագրեսիան համարում է դաշինքի բոլոր անդամների վրա հարձակում։ Սակայն կազմակերպությունը սահմանափակվել է իրավիճակի սրման վերաբերյալ «մտահոգություն» արտահայտող և Երևանին «ցավակցություն» հայտնելու հայտարարությամբ։
Նա նաև պնդել է, որ ռուս-հայաստանյան հարաբերությունների փոփոխությունները «ոչ թե ինչ-որ մեկի քմահաճույքն են, այլ բնական գործընթաց»։ Նրա խոսքով պատմականորեն Մոսկվայի և Երևանի միջև հարաբերությունները կառուցվել են պաշտպանության և Ռուսաստանի՝ որպես անվտանգության երաշխավորի կարգավիճակի շուրջ, բայց հիմա «Ռուսաստանի հետ համագործակցությունը կվերափոխվի հավասարակշռված արտաքին քաղաքականության նոր պայմաններում»: «Առաջին հերթին, Հայաստանը պետք է պաշտոնական դիմում ներկայացնի ԵՄ-ին անդամակցության համար։ Դա նույնպես պահանջում է լայնածավալ աշխատանք», - հայտարարել է Փաշինյանը։ Եվ սա, բնականաբար, հարցեր է առաջացնում. արդյո՞ք ԵՄ-ն արդեն սկսել է պայմաններ թելադրել Երևանին, այն է ինչպե՞ս վարվել Ռուսաստանի հետ, և ի՞նչ կլինի Շիրակի ռազմաբազայի հետ։ svpressa.ru–ն խնդրել է քաղաքագետ Լեոնիդ Կրուտակովին արտահայտել իր տեսակետը։
svpressa.ru.– Ինչո՞ւ Փաշինյանը հայտարարեց Ռուսաստանի հետ գործընկերային հարաբերությունների ավարտի մասին հիմա, այլ ոչ թե 2022 թվականին՝ Ղարաբաղյան պատերազմից հետո։ –Պատճառը Լեռնային Ղարաբաղը չէ, այլ այն, որ Ռուսաստանը բարձրացրել է գազի գինը Հայաստանի համար, որը հայտարարել է ԵՄ-ին միանալու իր մտադրության մասին։ Առևտրային պատերազմը նույնպես դեր է խաղացել։ Փաշինյանը երկար ժամանակ տատանվում էր՝ փորձելով վարել «երկուսի համար էլ լավ» քաղաքականություն, բայց նրա տերերը Արևմուտքում հստակորեն բավականին կոշտ պայմաններ են սահմանել։
Ինչ վերաբերում է Ռուսաստանի և ՀԱՊԿ-ի՝ ղարաբաղյան պատերազմին ենթադրյալ չմասնակցելու վերաբերյալ դժգոհություններին, բավական է հիշել, որ Փաշինյանն ինքն է հանձնել Լեռնային Ղարաբաղը ԵՄ անդամակցության և ամերիկյան հովանավորության խոստումների դիմաց։
svpressa.ru.– Այս ամենը ձեզ չի՞ հիշեցնում Ուկրաինայի հետ ստեղծված իրավիճակը, որը մի ժամանակ նույնպես տատանվում էր ԵԱՏՄ-ին, Մաքսային միությանը և ԵՄ-ին միանալու միջև։
–Իրավիճակը կրկնվում է պարադոքսալ ճշգրտությամբ։ Ուկրաինան նույնպես փորձեց անցնել սահմանը և վայելել ԵԱՏՄ-ի առավելությունները, բայց միաժամանակ ստորագրեց Եվրոպական ինտեգրման համաձայնագիրը։ Արդյունքում, Կիևը սկսեց գնել եվրոպական ապրանքներ և վաճառել դրանք մեզ ԵԱՏՄ զեղչերով։ 2013-2014 թվականների քաղաքական ճգնաժամից հետո Ուկրաինայի՝ ԵԱՏՄ Մաքսային միությանը միանալու հարցը կորցրեց իր արդիականությունը։ Նույն իրավիճակն է տեղի ունենում նաև Հայաստանի հետ։ Կարծում եմ, որ նրա դուրս գալը ԵԱՏՄ-ից և ՀԱՊԿ-ից ընդամենը ժամանակի հարց է։
svpressa.ru.–Արդյո՞ք ԵՄ անդամակցությունը Հայաստանին ավելի շատ օգուտներ կբերի, քան ԵԱՏՄ-ն։ Եվ ինչպե՞ս է լուծվելու գազի մատակարարման հարցը։
— Ադրբեջանը գազ կմատակարարի Հայաստանին։ Բայց թե որտեղ է Հայաստանը վաճառելու իր ապրանքները, բաց հարց է։ ԵՄ-ն արդեն իսկ ունի մեծ քանակությամբ մրգեր և բանջարեղեն, և այնտեղ սանիտարական չափանիշները շատ ավելի խիստ են, քան ԵԱՏՄ-ում։ բացի դա Հայաստանի անդամակցությունը ԵՄ-ին դժվարհասանելի է թվում։ ՆԱՏՕ-ի անդամ Թուրքիան ԵՄ-ին միանալու դիմում է ներկայացրել դեռևս 1987 թվականին, բայց թեկնածուի կարգավիճակ ստանալու համար պահանջվել է 12 տարի։ Ակնհայտ է, որ մեր եվրոպացի գործընկերները չեն ցանկանում մրցակիցներ ունենալ իրենց մրգերի և բանջարեղենի արտադրության համար, որն արդեն իսկ առատ է Եվրոպայում։ Այսպիսով, Հայաստանի անդամակցությունը ԵՄ-ին կարող է դառնալ անիրական երազանք։
svpressa.ru.–Ձեր կարծիքով, ինչպիսի՞ն կլինի Շիրակի ռազմաբազայի կարգավիճակը։
— Կարծում եմ ժամանակի ընթացքում այն կհեռացվի, կփոխարինվի ՆԱՏՕ-ի բազայով։ Ակնհայտ է, որ մենք աստիճանաբար կորցնում ենք մեր ազդեցությունը Կովկասում, և Հայաստանը ընդամենը ևս մեկ օղակ է։ Պատճառները միայն արտաքին չեն։ Ռուսաստանը վաղուց է իներցիայի քաղաքականություն վարում հետխորհրդային տարածքում։ Դեռ հնուց նախկին խորհրդային հանրապետություններում դպրոցներն օգտագործվել են Սորոսի հիմնադրամի կողմից ֆինանսավորվող դասագրքերը, մինչդեռ մենք ձևացրել ենք, թե «մենք մաքուր ենք», որ մեր սեփական խնդիրներն արդեն բավարար են, և որ մեր հարևանները մեզ կսիրեն նույնքան, որքան նախկինում։
Ցավոք, ամեն ինչ այլ կերպ է դասավորվել։ Արդյունքում, նախկին Խորհրդային Միության ծայրամասերում մենք ունենք ռեժիմներ, որոնք ոչ միայն ազգայնական են, այլ նաև հակառուսական։ Եվ մեր ռուսներին, որոնք ինչ-ինչ պատճառներով հայտնվել են Հայաստանում, այժմ վերաբերվում են որպես «երկրորդ կարգի քաղաքացիների», նրանք գտնվում են սոցիալական սանդուղքի ամենացածր աստիճաններին։
svpressa.ru.– Ռուսաստանի նախագահի խոսքով Ռուսաստանում ապրում է ավելի քան երկու միլիոն հայ, և նրանցից յուրաքանչյուրը ինտեգրված է մեր հասարակությանը և տնտեսությանը։ Երկրում հայկական սփյուռքը ամենաազդեցիկներից մեկն է։ Հնարավոր է։ Մենք էլ պե՞տք է վերանայենք մեր նպատակները։
— Ես ուզում եմ հիշեցնել, որ երբ սկսվեց Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը, Ռուսաստանում ապրող շատ հայեր սկսեցին թափահարել իրենց հայկական անձնագրերը հրաժարվելով Ռուսաստանի քաղաքացիությունից։ Ես կարծում եմ, որ նման բաները չեն կարող մոռացվել։ Վաղուց ժամանակն է գործողություններ ձեռնարկել, քաղաքական քայլեր ձեռնարկել սահմանափակելու հայկական սփյուռքի իրավունքներն ու հնարավորությունները, և նույնիսկ դրա չափը։ Օրինակ որոշելով, որ միայն բնիկ ռուսները կարող են շուկաներում և խանութներում վաճառել հայկական արտադրանք։
Արդյունքում, շուկայի տերը ստիպված կլինի աշխատանքից ազատել իր մի քանի տասնյակ հայրենակիցների, քանի որ նրանց այնտեղ պահելը չափազանց թանկ կլինի։ Ի դեպ, նմանատիպ բան արդեն սկսել է իրականացվել Իրկուտսկում. նրանք կանոն են դարձրել, որ բոլոր վաճառողները պետք է լինեն ռուսներ։ Սա աստիճանաբար դուրս կմղի հայկական բիզնեսը Ռուսաստանից։
Ժամանակն է վերջապես մտածել բնիկ բնակչության մասին և ռուսներին հնարավորություն տալ ապրուստ վաստակելու։ Նաև պետությունը ավելի շատ հարկեր կհավաքի ի տարբերություն ներկայի, երբ միլիարդներ են հայտնվում հայ օլիգարխների գրպանում շրջանցելով Ռուսաստանի բյուջեն։
Իսկ ի՞նչ կշահի Հայաստանը հրաժարվելով Ռուսաստանի հետ գործընկերությունից։ Եկեք լսենք քաղաքագետ և Ռուսաստանի քաղաքական խորհրդատուների ասոցիացիայի անդամ Ալեքսանդր Ասաֆովին։
— Փաշինյանի հայտարարություններից հետո Ռուսաստանը բացարձակապես ոչինչ չի կորցնի, բայց Հայաստանը խնդիրների կբախվի։ Նրա անդամակցությունը ԵՄ-ին դեռևս միայն հայտարարության հարց է։ ԵՄ նոր անդամները առաջին հերթին բախվում են ոչ թե սուբսիդիաներին, այլ իրենց գյուղատնտեսության ոչնչացմանը։ Նրանք նաև բախվում են իրենց տնտեսությունների վերակառուցմանը եվրոպական շուկայի մնացած մասնաբաժինը տեղավորելու համար, որը կարող են ի վերջո ժառանգվել։ Նրանց ստանդարտ ապրանքների լայնածավալ առևտրի մասին խոսք չկա։ Եվրոպան մրգերի, ծաղիկների կամ գյուղատնտեսական արտադրանքի կարիք չունի։ Նրանք այդ ամենը առատորեն ունեն։ Հայաստանը երկար ճանապարհ ունի առջևում, որը կհանգեցնի տնտեսական փակուղու, այլ ոչ թե բարգավաճման,– բացատրել է Ալեքսանդր Ասաֆովը։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
www.1or.am
