Հայաստանը դիմում է ներկայացնում ԵՄ-ին. Կընդունվի՞ այն, ի՞նչ է սա նշանակում Ռուսաստանի համար և ի՞նչ սպասել Փաշինյանից հաջորդիվ

ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել է, որ Երևանը շուտով կսկսի Եվրամիությանը միանալու պաշտոնական դիմում ներկայացնելու գործընթացը: Նա նշել է, որ դա անհրաժեշտ է անդամակցության հնարավորության հետ կապված հարցերի պատասխանները ստանալու, անհրաժեշտ բարեփոխումների ժամանակացույցը որոշելու, ապա հանրաքվեին անցնելու համար, գրում է tsargrad.tv–ն: Այսպիսով, առայժմ քննարկումը կենտրոնացած է գործընթացի մեկնարկի, այլ ոչ թե Հայաստանի ԵՄ-ին մոտալուտ անդամակցության վրա: Սակայն հայտարարության քաղաքական նշանակությունը շատ ավելի լայն է. Երևանը փաստացի ևս մեկ քայլ է անում հեռանալու Մոսկվայի հետ նախկին հարաբերություններից և միաժամանակ կասկածի տակ է դնում եվրասիական ինտեգրացիոն կառույցներին իր շարունակական մասնակցությունը:

Միևնույն ժամանակ, առևտրային դժվարություններ արդեն իսկ առաջացել են: Ռոսսելխոզնադզորը սահմանափակումներ է սահմանել Հայաստանից որոշակի տեսակի ծաղիկների, բանջարեղենի, մրգերի և հատապտուղների, չորացրած մրգերի, ալկոհոլի և կաթնամթերքի ներմուծման վրա:

Քաղաքագետ Գառնիկ Թումանյանը tsargrad.tv–ի հետ զրույցում ասել է, որ հանրապետությունը մոտ ապագայում նույնիսկ թեկնածուի կարգավիճակ ստանալու հնարավորություն չունի, առավել ևս լիիրավ անդամակցության: Նրա կարծիքով, գործընթացը կարող է տարիներ շարունակ ձգձգել: Թումանյանը նաև անդրադարձել է հարցի տնտեսական կողմին: Եվրոպական շուկան իսկապես մեծ է, բայց հայկական արտադրանքի համար դժվար կլինի այնտեղ տեղ գտնել. ԵՄ գյուղատնտեսական ոլորտն արդեն իսկ ներկայացված է խոշոր արտադրողներով, ալկոհոլային խմիչքների շուկան զբաղեցված է եվրոպական ավանդական երկրներով, նաև գինու և հանքային ջրերի ոլորտներում Հայաստանը  ստիպված կլինի մրցակցել վաղուց արդեն իսկ հաստատված մատակարարների հետ։ «ԵՄ-ն կարող է իր շուկան առաջարկել Հայաստանին այս կամ այն ​​կերպ, դա ճիշտ է, բայց դա կպահանջի բյուրոկրատական ​​քաշքշուկների և բարեփոխումների երկար տարիներ, և, ի վերջո, Երևանը չի կարողանա այնտեղ իր տեղը գտնել, քանի որ ամեն ինչ վաղուց արդեն զավթված է», - նշել է փորձագետը: Թումանյանը կարծում է, որ Ռուսաստանի և նրա ԵԱՏՄ գործընկերների հետ հարաբերությունները կմնան անորոշության մեջ անցումային շրջանում: Նա նաև կասկածանքով է մոտենում հանրաքվեի հեռանկարներին կարծելով, որ դրա շուրջ հնարավոր են նաև լուրջ քաղաքական վեճեր:

Քաղաքագետ Գենադի Պոդլեսնին իրավիճակը մի փոքր այլ կերպ է գնահատել։ Նա կարծում է, որ Հայաստանի քաղաքական հնարավորությունները դեպի ԵՄ առաջ շարժվելու համար գոյություն ունեն հենց այն պատճառով, որ Արևմուտքը պետք է թուլացնի հանրապետության կապերը Ռուսաստանի հետ։ Սակայն ըստ նրա,  ԵՄ բոլոր պահանջների լիարժեք կատարումը կարող է իրականություն չդառնալ։ Պոդլեսնին թույլ է տալիս մի տեսակ «մասնակի» անդամակցության հնարավորություն, որի դեպքում Հայաստանը կստանա որոշակի քաղաքական կարգավիճակ և աջակցություն, բայց չի վայելի միության մշտական ​​անդամի լիարժեք առավելությունները։ «Հետևաբար, Հայաստանը կլինի ԵՄ անդամ, ինչը հնարավոր է, բայց դա, կրկին ընդգծեմ, կլինի ԵՄ մասնակի անդամակցություն։ Եվ ամենակարևորը, Եվրամիության բյուջեն ներկայումս սպառված է և չի կարող աջակցել մեկ այլ երկրի, նույնիսկ այնպիսի փոքրի, ինչպիսին Հայաստանն է», - ընդգծել է փորձագետը։

Նրա գնահատմամբ, նման դեպքում եվրոպական ինտեգրման շուրջ կլինի շատ քաղաքականություն, իսկ իրական տնտեսական օգուտները զգալիորեն քիչ, քան Երևանն է ակնկալում։ Այստեղ ամենահրատապ հարցը Մոսկվայի հետ հարաբերությունների հետևանքներն են։ Պոդլեսնիի խոսքով դիմումը կարող է հանգեցնել ԵԱՏՄ-ի հետ վերջնական խզման, քանի որ երկու ինտեգրացիոն ձևաչափերի համատեղումը անհնար է։ «Հենց որ Հայաստանը դիմում ներկայացնի, անկախ նրանից նախապես հանրաքվե կանցկացվի, թե ոչ, նա անպայման կհեռացվի ԵԱՏՄ-ից։ Պուտինը բազմիցս է հայտարարել, որ Հայաստանը չի կարողանա միաժամանակ լինել և՛ ԵԱՏՄ-ում, և՛ ԵՄ-ում», - նշել է քաղաքագետը։

Պոդլեսնին կարծում է, որ նման որոշման տնտեսական հետևանքները Հայաստանի համար կարող են լուրջ լինել։ Միևնույն ժամանակ, երկրի ներկայիս ղեկավարությունը հիմնականում առաջնորդվում է իր քաղաքական շահերով և հույսը դնում է իր արևմտյան գործընկերների աջակցության վրա։ 

Քաղաքագետ Իլդուս Յարուլինը նույնպես ստեղծված իրավիճակը կապել է ավելի լայն աշխարհաքաղաքական պայքարի հետ։ Նա կարծում է, որ Հայաստանի եվրոպական հետագիծը Ռուսաստանի նախկին դաշնակիցներին Մոսկվայից անջատելու ռազմավարության մի մասն է։ Մասնագետը դա դիտարկում է Ռուսաստանի Արևմուտքի հետ դիմակայության և Հարավային Կովկասում իրենց ազդեցությունը ամրապնդելու արևմտյան երկրների ցանկության համատեքստում։ «Ըստ էության Ռուսաստանի շուրջ ձգվում է այսպես կոչված «անակոնդայի օղակը», ստեղծելով, այսպես ասած, չարամիտների օղակ, ապա այդ չարամիտներին վերածելով թշնամիների», - ասել էց Յարուլինը։

Միևնույն ժամանակ, նա կարծում է, որ Փաշինյանը կարող է դեռ փորձել որոշ ժամանակ պահպանել մանևրելու որոշակի տարածք, այն է հնարավորություններ և աջակցություն ստանալ ԵՄ-ից առանց խախտելու Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների կանոնները։ Դա կարող է լինել «երկու աթոռի վրա նստելու» շարունակական փորձ, բայց հիմնարար նոր պայմաններում։ Սակայն այդ մոդելը ևս չի ​​կարող երկար տևել։ Որքան առաջ է շարժվում եվրոպական ինտեգրման գործընթացը, այնքան մեծ է ճնշումը Երևանի վրա որոշելու իր վերջնական արտաքին քաղաքականության կողմնորոշումը։

Յարուլինը նաև ուշադրություն է հրավիրելմ Հարավային Կովկասի կարևորության վրա տրանսպորտային և տնտեսական ուղիների համար ավելի լայն պայքարի համատեքստում։ Եթե տարածաշրջանում ամերիկյան ներկայությունն ամրապնդվի, Հայաստանը կարող է փորձել շահագործել իր աշխարհագրական դիրքը հույս ունենալով դառնալ Ասիայի և Եվրոպայի միջև կարևոր տարանցիկ հանգույց։ Այստեղ, նրա կարծիքով, հատվում են ԱՄՆ-ի, ԵՄ-ի, Թուրքիայի, Իրանի և Չինաստանի շահերը։

Միևնույն ժամանակ, փորձագետը կարծում է, որ Փաշինյանը կշարունակի մանևրել կախված Իրանի շուրջ զարգացումներից։ Նրա գնահատմամբ, Հայաստանը կարող է դիտվել որպես Արևմտյան ազդեցության պոտենցիալ հենարան Հարավային Կովկասում։

Եվրոպական ինտեգրման մասին հայտարարությունների ֆոնին ՀԱՊԿ-ի հետ կապված իրավիճակն էը շարունակում զարգանալ։ Հայաստանը սառեցրել է իր մասնակցությունը կազմակերպությանը դեռևս 2024 թվականին, և այժմ Փաշինյանը հայտարարել է, որ գոհ կլինի, եթե ՀԱՊԿ-ն ինքը հանրապետությունը հեռացնի իր շարքերից։ Մոսկվան պատասխանել է, որ Երևանը պարտավոր չէ սպասել նման որոշման: Ռուսաստանի նախագահի մամուլի քարտուղար Դմիտրի Պեսկովը հայտարարել է, որ եթե Հայաստանն այլևս կարիք չունի կազմակերպության անդամակցության իր ազգային շահերի համար, ապա իրավունք ունի կամավոր դուրս գալ ՀԱՊԿ-ից։ Այսպիսով, Փաշինյանն այժմ բախվում է ոչ միայն մեկ խնդրի, այլ նաև մի քանի փոխկապակցված խնդիրների՝ Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների, ԵԱՏՄ-ին և ՀԱՊԿ-ին նրա մասնակցության ապագայի, եվրոպական դիմումի, հնարավոր հանրաքվեի և Հայաստանի ապագա տնտեսական մոդելի։

Եվ դա է ամբողջ ձեռնարկման գլխավոր պարադոքսը: Հայաստանը չի հասնի ԵՄ-ին արագ անդամակցության: Նույնիսկ եթե դիմում ներկայացվի առջևում սպասվում են տարիներ տևող ընթացակարգեր, բարեփոխումներ և հաստատումներ, և Բրյուսելը պարտավոր չէ արագացնել գործընթացը Երևանի համար: Բացի դա եվրոպական շուկայի տնտեսական առավելությունները դեռևս գործնականում չեն ապացուցվել: Ավելին, Ռուսաստանի և ԵԱՏՄ-ի հետ նախկին կապերից հրաժարվելը կարող է տեղի ունենալ շատ ավելի վաղ, քան ի հայտ կգան եվրոպական ինտեգրման իրական օգուտները: Արդյունքում, Հայաստանը ռիսկի է դիմում կորցնելու առկա համագործակցության մեխանիզմները առանց լիարժեք այլընտրանք ստանալու: Հայերին այժմ հեքիաթներ կպատմեն «պայծառ եվրոպական վաղվա» մասին, բայց իրականում երկիրը հեշտությամբ կարող է մնալ առանց ոչնչի: Եվ թե ինչ կպատահի նման երկրի հետ, միայն կարելի է կռահել։ Հուսանք, որ դա ինքնին հասկանալի է, որ իրադարձությունները 13 տարի առաջ նմանատիպ սցենարով են զարգացել «Ու» տառով սկսվող որոշակի հայտնի երկրում։ Արևմտյան տիկնիկավարները կարող են հեշտությամբ կրակի մատնել երկիրը այն վերածելով ևս մեկ «Ու»-ի։

Հետևաբար, Փաշինյանի ներկայիս ընթացքը գնալով ավելի քիչ է նմանվում ԵՄ-ին միանալու երաշխավորված ճանապարհի և ավելի շատ չափազանց ռիսկային աշխարհաքաղաքական փորձի։ Ձևականորեն Երևանը քայլ է անում դեպի Եվրոպա, բայց գործնականում կարող է հայտնվել երկու համակարգերի միջև կորցնելով մեկի առավելությունները և դեռևս չհասնելով մյուսին։ Այդ առումով այնպիսի զգացողություն է, որ Փաշինյանը կրակում է ինքն իր ոտքին։

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը

www.1or.am