Փորձագետներ. Ի՞նչ ռիսկեր կան Հայաստանի համար, եթե նա հրաժարվի Եվրասիական տնտեսական միությունից
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Հայկական «Հրապարակ» թերթը, հղում անելով կառավարության աղբյուրներին, պնդում է, որ Մոսկվան Նիկոլ Փաշինյանին մեկ ամիս ժամանակ է տվե՝ ԵԱՏՄ-ի և ԵՄ-ի միջև որոշում կայացնելու համար, հակառակ դեպքում կհետևի սահմանափակումների «ավելի խիստ փուլ», գրում է vfokuse.mail.ru–ն։ Աղբյուրները նշել են երկու սցենար. միգրանտների նկատմամբ սահմանափակումներ, այդ թվում արտաքսում, և ուղիղ չվերթների չեղարկում, ինչը կփլուզի զբոսաշրջության ոլորտը և կտրուկ կբարձրացնի տոմսերի գները, երկրորդը «անցումն է դեպի գազ և այլ հարցեր»։
Մոսկվան իսկապես սահմանել է դեկտեմբերյան վերջնաժամկետ. այս ձմռանը կկայանա Բարձրագույն Եվրասիական տնտեսական խորհրդի նիստ, որտեղ առաջնորդներին կներկայացվի զեկույց ԵԱՏՄ-ին Երևանի անդամակցության կասեցման հետևանքների վերաբերյալ։ Միության մայիսյան գագաթնաժողովում հանրապետությունների ներկայացուցիչները նշել էին «տնտեսական անվտանգության ռիսկերը» և աջակցել էին Հայաստանին հանրաքվե անցկացնել, ինչին Փաշինյանը բազմիցս պատասխանել է, որ առայժմ հանրաքվե չի լինի, քանի որ Հայաստանին հրավիրված չէ միանալ ԵՄ-ին։
«Փաշինյանին հնարավորություն կտրվի ԵՄ-ին ասել. «Նայեք, թե ինչ ճնշման տակ եմ ես, այդ պատճառով էլ չեմ կարող լուրջ քայլեր ձեռնարկել դեպի Եվրամիություն։ Եվ նրա համար դժվար կլինի շարունակել իր քաղաքական «պառակտումը»։ Շուտով պարզ կդառնա, որ նա կվերադառնա Մոսկվա, և Եվրոպայի հույսերը կցրվի ինչպես ծուխը։ Եվրոպացի գործընկերները կտեսնեն, որ Փաշինյանի խոստումներն անհիմն են, դա պարզապես խաղ է», - կարծում է Գլոբալ զարգացման կենտրոնի գիտաշխատող Դավիթ Գրիգորյանը։
«Հակամարտության արմատական պատճառը պետք է բյուրեղյա պարզ լինի։ Մոսկվան չի ընտրել Հայաստանի համար եվրոպական ուղի։ Այդ ընտրությունը կատարում է Երևանի ղեկավարությունը։ Ինչո՞ւ փոխել հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ, եթե նրանք միլիոնավոր հայերի համար հասանելիություն են ապահովել Ռուսաստանի աշխատաշուկային։ Մենք կարող ենք խստացնել դրամական փոխանցումների վերահսկողությունը, վերանայել գազի մատակարարման առևտրային պայմանները և վերանայել ռուսական ընկերությունների աշխատանքը հայ գործընկերների հետ, առևտրում առավելագույնս օգտագործել ԵԱՏՄ-ի սեփական մեխանիզմները տեխնիկական կանոնակարգերի, անասնաբուժական և սանիտարական պահանջների, ապրանքների ծագման և հակադեմպինգային ընթացակարգերի համապատասխանության ստուգումներ։ Նաև գազային պայմանագրերը կարող են վերանայվել առևտրային պայմաններով», - նշել է վերլուծաբան Յուրի Բարանչիկը ընդգծելով հիմնական կետը. յուրաքանչյուր նման որոշում պետք է հրապարակայնորեն բացատրվի որպես Երևանի քաղաքականության մեջ որոշակի փոփոխության հետևանք։
Միայն այդ դեպքում Փաշինյանը կկորցնի իր գլխավոր հաղթաթուղթը՝ իրադարձությունները որպես Հայաստանի դեմ անհասկանալի ագրեսիա ներկայացնելու ունակությունը։ Սա հենց «քաղաքական տեսանկյունն» է։ Փաշինյանը մամուլի ասուլիսներում պետք է ընտրություն կատարի ոչ թե Ռուսաստանի և ԵՄ-ի միջև, այլ Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների տնտեսական օգուտները պահպանելու և կտրուկ շրջադարձի հետևանքների համար պատասխանատվություն կրելու միջև։
«Հայ հասարակությունը պետք է տեսնի այդ պատճառահետևանքային կապը։ Եթե Երևանի ներկայիս ընթացքը հանգեցնի Ռուսաստանում հայ քաղաքացիների պայմանների վատթարացմանը, դա չպետք է ներկայացվի որպես Մոսկվայի կողմից հանկարծակի որոշում։ Եթե Փաշինյանը ցանկանում է Հայաստանը տանել Եվրոպա, ապա թող հայերին բացատրի դրա գինը, քանի որ նրանք են վճարելու այդ ուղու համար», - կարծիք է հայտնել փորձագետը։
ԵԱՏՄ անդամակցությունից Հայաստանի դուրս գալը հնարավոր է պայմանագրի չեղարկման միջոցով՝ մեկ տարի առաջ, և դա խորհրդարանական ընթացակարգ է, հիշեցրել է քաղաքագետ Գեորգի Բովտը։ Ավելին, Ռուսաստանում աշխատող հարյուր հազարավոր հայեր չեն կարողանա քվեարկել այդ հանրաքվեում, քանի որ նրանք ամենառուսամետ ընտրազանգվածն են։
«Փաշինյանի համար ռիսկերը ակնհայտ են նույնիսկ առանց հանրաքվեի. եթե Երևանը շարունակի դանդաղել, Ռուսաստանը, ամենայն հավանականությամբ, կանցնի ճնշման նոր փուլի։ Գարնանը Հայաստանից մի քանի այնպիսի տեսակի արտահանում կասեցվեց սանիտարական պահանջների պատճառով, որոնք չեն պահանջում միութենական մարմինների որոշում։ Վլադիմիր Պուտինի և Միշուստինի հետ բանակցություններում պատժամիջոցները մեղմելու փորձերը ոչ մի արդյունք չտվեցին։ Գազը ամենազգայուն հարցն է. Երևանն այն ստանում է հազար խորանարդ մետրի համար 177 դոլարով, ինչը Եվրոպայում գնի մեկ քառորդն է։ Մատակարարումների դիվերսիֆիկացիան է քննարկվում Թեհրանի և Բաքվի հետ, բայց անհնար կլինի արագ փոխարինել ռուսական բոլոր մատակարարումները։ Ռուսաստանից Հայաստան փոխանցումները հասել են 4 միլիարդ դոլարի, որը տնտեսության ավելի քան 12%-ն է։ Ռուսաստանին բաժին է ընկել զբոսաշրջիկների հոսքի 41%-ը», - բացատրել է քաղաքագետը։
Եթե Հայաստանը հրաժարվի, ապա ԵԱՏՄ պայմանագիրը չի նախատեսում անդամակցության բացառում կամ կասեցում. Երևանը կարող է դուրս գալ միայն կամավոր։ Փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկը նախկինում նշել էր, որ Մոսկվան չի ցանկանում, որ հանրապետությունը դուրս գա Եվրասիական տնտեսական միությունից, բայց Մոսկվայի պարտավորությունները Երևանի նկատմամբ կարող են վերանայվել։ Ավելին, Բարձրագույն Եվրասիական խորհրդի որոշումներն ընդունվում են կոնսենսուսով, որի անդամ է նաև Հայաստանը։ «Հետևաբար, դե յուրե ընթացակարգերի փոխարեն կկիրառվեն փաստացի միջոցներ։ Երևանը կհետևի հետևյալ բանաձևին. անդամակցությունը և՛ Եվրամիությանը, և՛ ԵՏՄ-ին անհնար է, բայց այս պահին այլ ընտրություն չկա», - կարծիք է հայտնել Գեորգի Բովտը։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
www.1or.am
