Հայկական ժայռապատկերների գաղտնիքները․ ի՞նչ են փորձել փոխանցել նախնիները

Հայաստանի լեռներում և բարձրավանդակներում պահպանվել են հազարավոր ժայռապատկերներ, որոնք գիտնականները համարում են մեր նախնիների թողած ամենահին «պատմական գրառումները»։ Դրանք ստեղծվել են հազարավոր տարիներ առաջ և մինչ օրս շարունակում են մնալ բազմաթիվ հարցերի ու վարկածների առարկա։

Ժայռապատկերների մեծ մասը գտնվում է Գեղամա լեռնաշղթայում, Ուխտասարում, Սյունիքի և Վայոց ձորի լեռնային շրջաններում։ Քարերի վրա կարելի է տեսնել մարդկանց, վայրի կենդանիների, որսի տեսարանների, արևի խորհրդանիշների, աստղային պատկերների և առեղծվածային նշանների պատկերումներ։

Գիտնականների կարծիքով՝ այս պատկերները պարզապես նկարներ չեն եղել։ Դրանք, հավանաբար, ծառայել են որպես տեղեկատվություն փոխանցելու միջոց, կրոնական կամ ծիսական խորհրդանիշներ, ինչպես նաև պատմություններ պատմելու յուրահատուկ ձև։ Որոշ հետազոտողներ նույնիսկ ենթադրում են, որ որոշ ժայռապատկերներ կարող են արտացոլել երկնային մարմինների շարժը կամ հին աստղագիտական գիտելիքները։

Հատկապես հետաքրքիր են այն պատկերները, որտեղ հանդիպում են արևի նմանվող շրջաններ, խաչաձև նշաններ և աստղ հիշեցնող խորհրդանիշներ։ Դրանց նշանակության շուրջ մինչ օրս միասնական կարծիք չկա։ Մի մասը դրանք կապում է պաշտամունքային արարողությունների հետ, մյուսները՝ բնության ուժերի կամ ժամանակի հաշվարկի փորձերի։

Past.am-ի ուսումնասիրած մասնագիտական հրապարակումները ցույց են տալիս, որ հայկական ժայռապատկերները կարևոր արժեք ունեն ոչ միայն Հայաստանի, այլև ամբողջ տարածաշրջանի հնագիտական ուսումնասիրությունների համար։ Դրանք օգնում են պատկերացնել, թե ինչպես էին ապրում, որս անում, մտածում և շրջապատող աշխարհն ընկալում հազարավոր տարիներ առաջ ապրած մարդիկ։

Ժայռապատկերներում հաճախ հանդիպում են այծերի, եղջերուների, ցուլերի, ձիերի և այլ կենդանիների պատկերներ։ Սա վկայում է, որ կենդանիները մեծ դեր են ունեցել մարդկանց կենցաղում, հավատալիքներում և առօրյա կյանքում։ Որսի տեսարանները պատմում են այն ժամանակվա գոյատևման հիմնական միջոցների մասին, իսկ պարային կամ ծիսական տեսարանները՝ համայնքային կյանքի կարևոր դրվագների մասին։

Չնայած դրանց մեծ արժեքին՝ բազմաթիվ ժայռապատկերներ այսօր վտանգված են։ Բնական քայքայումը, կլիմայական ազդեցությունները և մարդկային անզգույշ վերաբերմունքը կարող են վնասել հազարամյակների պատմություն ունեցող այս եզակի հուշարձանները։ Մասնագետները տարիներ շարունակ շեշտում են, որ դրանց պահպանությունը ոչ միայն գիտական, այլև ազգային նշանակության խնդիր է։

Հայկական ժայռապատկերները լուռ պատմում են մի ժամանակաշրջանի մասին, երբ գրավոր լեզուն դեռ չէր ձևավորվել, բայց մարդիկ արդեն փորձում էին քարերի վրա թողնել իրենց պատմությունը, հավատալիքներն ու աշխարհընկալումը։ Հնարավոր է՝ այդ պատկերների բոլոր գաղտնիքները երբեք ամբողջությամբ չբացահայտվեն, սակայն հենց այդ առեղծվածն էլ դրանք դարձնում է ավելի հետաքրքիր և արժեքավոր։

Past.am-ը շարունակելու է ներկայացնել Հայաստանի պատմամշակութային ժառանգության այն էջերը, որոնք արժանի են ավելի մեծ ուշադրության և ճանաչման։