Փարիզ - Երևան. Վրաստանի տարածքով ֆրանսիական ռազմական տարանցումը լիովին գործարկվել է

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ 23 Հուլիս, 2026 10:54

Հուլիսի 20-ին պաշտպանության նախարար Սուրեն Պապիկյանը հրապարակել է ֆրանսիական Caesar, որը Հայաստանում անվանվել է «Արամազդ» 155 մմ–ոց ինքնագնաց հրետանային համակարգի կիրառմամբ վարժանքների տեսանյութ, գրում է vpoanalytics.com–ը: Telegram մեսենջերում տեղադրված տեսանյութում հրետանային անձնակազմի հրամանատարը խոսում է իր ծառայության և պարտականությունների մասին:

Այսպիսով, Ֆրանսիայի և Հայաստանի միջև համապարփակ գործընկերությունը, ավելի է հաստատվել և կայուն զարգանում է Վրաստանի մասնակցությամբ (գոնե տարանցման հարցում): Փարիզը այլևս պարզապես Երևանի քաղաքական դաշնակիցը չէ, այն դարձել է Նիկոլ Փաշինյանի կառավարության հիմնական արտաքին դաշնակիցներից մեկը, ինչը դրսևորվում է ոչ միայն խորհրդանշական, այլ նաև գործնական հարցերում: 2023 թվականին Վրաստանի միջոցով մատակարարվել է ACMAT Bastion զրահատեխնիկայի առաջին խմբաքանակը: Այդ տարվա հոկտեմբերի վերջին Ֆրանսիայի այն ժամանակվա պաշտպանության նախարար Սեբաստիեն Լեկորնյուն հայտարարել էրց, որ Փարիզը մտադիր է Հայաստանին վաճառել երեք Ground Master 200 (GM200) ռադարային համակարգ, ինչպես նաև նախատեսվում է ստորագրել փոխըմբռնման հուշագիր հրթիռային համակարգերի արտադրող MBDA ընկերության հետ Mistral MANPADS-ների վերաբերյալ: Այդ առումով, չնայած հնարավոր կողմնակալությանը, Բաքվի AnewZ հեռուստաալիքի կողմից ռազմական և հետախուզական աղբյուրներից ստացված բացառիկ տվյալներն են բնութագրական, որոնք պաշտոնապես չեն հերքվել ո՛չ Երևանի, ո՛չ Թբիլիսիի, ո՛չ էլ Փարիզի կողմից: ADS-B թռիչքի հետևման տվյալների համաձայն մայիսի 4-ին Ֆրանսիայի ավիատիեզերական ուժերի խոշոր ֆրանսիական ռազմական տրանսպորտային Airbus A330-200–ը (կոչման նշանը F-UJCS) առաջին անգամ ժամանել է Երևան հենց Էմանուել Մակրոնի այնտեղ գտնվելու ընթացքում: Հաջորդ օրը ինքնաթիռը «պաշտոնապես» վերադարձել է Փարիզ, որտեղից մի քանի ժամ անց մեկնել է Ֆրանսիայի հարավում գտնվող Մարսելի մոտ գտնվող Իստր-լե-Տյուբի մեծ ռազմաօդային բազա։ Նույն չվերթը՝ F-UJCS (կոչման նշանը CTM021), նախկինում հայտնվել էր Մակրոնի Արևելյան Ասիայի շրջագայության հետ կապված թռիչքների հետևման մեջ. մարտի 28-ին այն ուղևորվել էր Եվրոպայից դեպի արևելք, իսկ մարտի 29-ին, ապրիլի 2-ին և 3-ին այն նկատվել էր Հարավային Կորեայի և Ճապոնիայի մոտակայքում։ Հենց այդ օրերին՝ ապրիլի 1-ին Ճապոնիայում և ապրիլի 3-ին Հարավային Կորեայում, Մակրոնը ստորագրել էր փաստաթղթեր Ֆրանսիայի պաշտպանական համագործակցությունը Տոկիոյի և Սեուլի հետ խորացնելու վերաբերյալ։ Սա համապատասխանում է պաշտոնական Փարիզի քաղաքականությանը, այն է ամրապնդել Ֆրանսիայի ռազմական և քաղաքական ներկայությունը Ասիա-խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանում, հատկապես այն պատճառով, որ այնտեղ են գտնվում Ֆրանսիայի հսկայական կղզային դեպարտամենտները, որտեղ Խաղաղօվկիանոսյան ֆրանկը մնում է մասնակի շրջանառության մեջ։ Միևնույն ժամանակ, նմանատիպ ավիացիոն տվյալներ են հայտնվել A400M ինքնաթիռի վերաբերյալ. մայիսի 11-ին այդ ֆրանսիական ռազմական ծանր բեռնատար տրանսպորտային ինքնաթիռը՝ CTM2025 կոչման նշանով, նկատվել է հարավային ֆրանսիական ռազմական բազայից դեպի արևելք թռչելիս՝ ուղղվելով դեպի հարավային Անդրկովկաս: AnewZ-ի կողմից վերանայված տեղեկատվության համաձայն, Վրաստանի միջոցով Հայաստան տարանցման համար պաշտոնապես հայտարարված բեռը ներառել էր գազի բալոններ, լիթիումային մարտկոցներ և քիմիական նյութեր:

Բայց արդյո՞ք իրական բեռը համապատասխանել է հայտարարագրված բեռին: Կամ արդյո՞ք վերոնշյալ և այլ «քաղաքացիական» բեռի «քողի» տակ տեղափոխվում են արդեն Հայաստանին մատակարարված ժամանակակից ֆրանսիական Caesar հեռահար հաուբիցների բաղադրիչներ, հավաքույթներ և օժանդակ սարքավորումներ:

Հիշեցնենք, որ քաղաքացիական և ռազմական ինքնաթիռներով զենքի և ռազմական բաղադրիչների տեղափոխումը խստորեն կարգավորվում է 1944 թվականի Միջազգային քաղաքացիական ավիացիայի մասին Չիկագոյի մշտական կոնվենցիայով և ICAO վտանգավոր ապրանքների կանոնակարգերով (հավելված 17 «Ավիացիոն անվտանգություն» իր հավելվածներով): Նման բեռնափոխադրումները պահանջում են արտահանման լիցենզիաներ, ներմուծման թույլտվություններ, երրորդ երկրների միջով տարանցման հաստատում, հատուկ փաթեթավորում, պիտակավորում և խիստ վերահսկողություն: Ըստ երևույթին, այդ պահանջները բավարարվել են, կամ առնվազն համաձայնեցվել է համապատասխան տարանցիկ փոխադրումը համապատասխան վճարով։

Իրավիճակն ավելի ակնհայտ է դարձել այն բանից հետո, երբ այս տարվա մայիսի 28-ին Հայաստանում Հանրապետության օրվա շքերթի նախօրեին հեռուստատեսությամբ հայտնվեցին տեսանյութեր Երևանից, որոնցում պատկերված էին նույն այդ Caesar հաուբիցները։ 36 նման համակարգերի մատակարարման պայմանագիրը ստորագրվել էր 2024 թվականի հունիսին Փարիզում։ Այդ համակարգերն այժմ հրապարակայնորեն ցուցադրվում են Հայաստանում որպես ռազմատեխնիկական «դիվերսիֆիկացիայի» հստակ ցուցադրություն։

Այսպիսով, հիմքեր չկան կարծելու, որ Ֆրանսիայի ռազմատեխնիկական տարանցումը Վրաստանի տարածքով դեպի Հայաստան դադարեցված է։ Ավելին, վարչապետ Ն. Փաշինյանը Բաստիլի օրվա կապակցությամբ Մակրոնին ուղղված վերջերս հղած շնորհավորական ուղերձում նշել է, որ երկկողմ հարաբերությունները աննախադեպ մակարդակի վրա են. «...Վերջին տարիներին հարաբերությունները հասել են աննախադեպ մակարդակի ձեռք բերելով նոր որակ և ռազմավարական բովանդակություն: Հայաստանի և Ֆրանսիայի միջև ռազմավարական գործընկերությունն այժմ վստահորեն զարգանում է բոլոր հիմնական ոլորտներում՝ քաղաքական երկխոսությունից և պաշտպանությունից մինչև տնտեսություն, ներդրումներ, ենթակառուցվածքներ, էներգետիկա, կրթություն, գիտություն, մշակույթ և ապակենտրոնացված համագործակցություն»:

Հիշենք նաև վերջերս Հնդկական օվկիանոսի ավազանում համատեղ ռազմական հրամանատարության ստեղծումը, որը ներառում է մի քանի ֆրանսիական կղզի-դեպարտամենտներ և ռազմական բազաներ 1980-ականների առաջին կեսին Փարիզի կողմից ստեղծված Հնդկական օվկիանոսի հանձնաժողովի անդամ երկրների շրջանում: Համապատասխանաբար, Հայաստանին ռազմական մատակարարումները և, ավելի ընդհանուր առմամբ, Երևանի հետ ներկայիս կապերը ֆրանսիական իշխանությունների ներկայիս աշխարհաքաղաքական ռազմավարության անբաժանելի մասն են կազմում: