Ծանոթ ու միաժամանակ անհայտ … ռադիոհեռախոս

Ռադիոհեռախոսը հնուց կյանք մտած կապի միջոց է։ Չնայած այն հանգամանքին, որ վերջին տարիներին սմարթֆոններն ու բջջային հեռախոսները լայնորեն են կիրառվում բոլոր ոլորտներում, բայց ռադիոհեռախոսը ևս դեռևս արդիական է։ Նրա հիմնական տարբերությունն այլ սարքերից հեռախոսի և բազայի միջև ռադիոկապի օգտագործումն է, որի շնորհիվ նրանց միջև հեռավորությունը կարող է լինել մի քանի տասնյակ մետր: Դա հարմար է սարքը տանը, տարբեր կազմակերպություններում և գրասենյակներում օգտագործելիս։

Սարք ստեղծելու գաղափարը, որը հնարավորություն կտա հեռավորության վրա հաղորդակցվել, ի հայտ է եկել շատ վաղուց։ Երկար ժամանակ հաղորդակցության արագ և հուսալի մեթոդ էր մարդկանց միջոցով լուրեր փոխանցելը: 18-րդ դարի վերջում Ֆրանսիայում է կառուցվել առաջին օպտիկական հեռագիրը։ Դա բլուրների վրա կառուցված 22 աշտարակների համակարգ էր հագեցած հատուկ սյուներով (դրանց օգնությամբ փոխանցվում էին խորհրդանիշների պատկերներ) և հեռադիտակներով (նախորդ աշտարակից ստացված տեղեկատվությունը նույնականացնելու և հաջորդին փոխանցելու համար)։ Նման հեռագրի միջոցով հաղորդագրություն փոխանցելու ժամանակը 225 կմ հեռավորության վրա կազմում էր մոտ մեկ ժամ: Հետո 1840 թվականին հայտնվել է հանրահայտ Մորզեի հեռագիրը:

19-րդ դարի երկրորդ կեսին Գերմանիայում նախագծվել է մի սարք, որը կարող էր ձայնը փոխանցել հեռավորության վրա օգտագործելով գալվանական հոսանք։ 15 տարի անց՝ 1876 թվականին, Ալեքսանդր Բելը ներկայացրել է առաջին հեռախոսը, իսկ Էդիսոնի կատարելագործումից հետո այն դարձել է կենցաղային կապի միջոց։ Սկզբում հեռախոսն առավել լայն տարածում գտել է ռազմական և քաղաքական ոլորտում, սակայն աստիճանաբար սարքերը սկսել են հայտնվել սովորական քաղաքացիների բնակարաններում։
20-րդ դարի սկզբից հեռախոսները մշտապես կատարելագործվել են։ Եթե առաջին խոշոր սարքերում ցանկալի բաժանորդի հետ կապը տեղի է ունեցել հեռախոսային օպերատորների օգնությամբ, ապա 1930-ական թվականներին սկսվել է ավտոմատ հեռախոսակայանների համատարած կառուցումը, իսկ հեռախոսները ստացել են սկավառակներ, որոնցով կարելի էր ինքնուրույն հավաքել անհրաժեշտ համարը: 

1921 թվականին Ամերիկայի ոստիկանները սկսել են օգտագործել ռադիոհեռախոսային հաղորդակցություն՝ արտակարգ իրավիճակների մասին տեղեկությունները կառավարման սենյակից իրենց մեքենաներին փոխանցելու համար: Այնուամենայնիվ, կապի այս տեսակը միակողմանի էր: Առաջին ռադիոհեռախոսը, որի օգնությամբ հնարավոր էր և՛ ստանալ, և՛ ուղարկել ձայն (այն ժամանակ կոչվում էր ռադիոֆոն), հորինվել է ԽՍՀՄ-ում ինժիներ Կուպրիյանովիչի կողմից 1957 թվականին: Սարքի չափերն ավելի քան տպավորիչ էին` քաշը մոտ 3 կգ էր, հնարավոր էր անխափան խոսել մինչև 30 ժամ։ Մեկ տարի անց սարքը արդիականացվել է, նրա քաշը իջել է մինչև 500 գրամի, իսկ ևս 3 տարի անց մինչև 70 գրամի: 1970-ականներին նման հեռախոսակապը սկսվել է տարածվել ամենուր, և շուտով ռադիոհեռախոսները սկսել են ակտիվորեն օգտագործել առօրյա կյանքում:

Ռադիոհեռախոսի աշխատանքի սկզբունքը կայանում է նրանում, որ հեռախոսը միացված է սարքի հիմքին՝ օգտագործելով ռադիոհաղորդակցությունը որոշակի հաճախականությամբ, այլ ոչ թե հեռախոսային լարով: Այնուամենայնիվ, դա էլ այդ տեսակի հաղորդակցության որոշակի թերություն է: Փաստն այն է, որ տարբեր երկրներ ռադիոկապի տարբեր ստանդարտներ են ընդունել։ Հեռախոսը, որը ձեռք է բերվել, օրինակ, Ամերիկայում, կարող է չգործվել այլ երկրում: Ներկայումս լայն տարածում են գտել սարքերը, որոնք ունեն մի քանի հեռախոսներ և մեկ բազա, և որը բավականին հարմար է կորպորացիաներում հեռախոսակապ ապահովելու համար։
 
Կ. Խաչիկյան