34 միլիոն եվրո՝ ձախողումները քողարկելու համար. ո՞ւր հասցրին հայկական արտահանումը
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Հայաստանի իշխանությունները հերթական անգամ փորձում են ֆինանսական օգնությունը ներկայացնել որպես տնտեսական հաջողություն։ Մինչդեռ իրականությունը շատ ավելի պարզ և անհարմար է. երկիրը կորցնում է իր հիմնական արտահանման շուկաները, գյուղացիներն ու արտադրողները կրում են վնասներ, իսկ կառավարությունը հերթական անգամ խոսում է ոչ թե խնդրի պատճառների, այլ դրա հետևանքները մեղմելու մասին։
Ռուսաստանի կողմից հայկական մի շարք ապրանքների ներմուծման սահմանափակումները բացահայտեցին մի փաստ, որի մասին տնտեսագետները տարիներ շարունակ զգուշացնում էին։ Հայաստանը չունի արտահանման դիվերսիֆիկացման իրական ռազմավարություն։ Տարիներ շարունակ իշխանությունները հայտարարում էին նոր շուկաների նվաճման, տնտեսական հեղափոխության և արտահանման աննախադեպ աճի մասին, սակայն առաջին լուրջ փորձությունը ցույց տվեց, որ այդ հայտարարությունների զգալի մասը գոյություն ուներ միայն պաշտոնական ելույթներում։
Երբ սահմանափակումների հետևանքով դժվարությունների առաջ կանգնեցին գյուղացիներն ու արտահանողները, իշխանությունները սկսեցին վստահեցնել, թե հայկական արտադրանքի համար արագորեն նոր շուկաներ են գտնում։ Սակայն ժամանակը ցույց տվեց, որ բարձրաձայնված խոստումների և իրականության միջև մեծ տարբերություն կա։ Արտադրանքի մի մասը պարզապես չկարողացավ հասնել նոր սպառողների, մի մասը վերադարձվեց, իսկ բազմաթիվ տնտեսվարողներ մնացին չիրացված բերքի և ֆինանսական կորուստների առաջ։
Այս ամենի ֆոնին հայտարարվեց, որ Եվրոպական հանձնաժողովը Հայաստանին տրամադրում է 34 միլիոն եվրո՝ Ռուսաստանի սահմանափակումներից տուժած ոլորտներին աջակցելու նպատակով։ Իշխանությունները դա ներկայացնում են որպես կարևոր ձեռքբերում, սակայն իրականում այդ հայտարարությունը մեկ այլ հարց է առաջացնում. եթե տնտեսությունը ճիշտ էր կառավարվում, եթե նոր շուկաները վաղուց գտնված էին, եթե արտահանման քաղաքականությունն արդյունավետ էր, ապա ինչո՞ւ են այսօր անհրաժեշտ միլիոնավոր եվրոների փոխհատուցումներ։
Փաստորեն ստացվում է, որ իշխանությունները նախ ձախողում են տնտեսական քաղաքականությունը, հետո նույն ձախողումների հետևանքները մեղմելու համար արտաքին աջակցություն են ներգրավում և դա ներկայացնում որպես հաջողություն։ Սակայն օգնությունը չի վերադարձնում կորցրած շուկաները, չի վերականգնում խզված առևտրային կապերը և չի փոխհատուցում տարիներով կառուցված արտահանման համակարգի թուլացումը։
Առավել մտահոգիչն այն է, որ կառավարությունը շարունակում է խուսափել պատասխանատվությունից։ Ոչ ոք չի բացատրում, թե ինչու տարիներ շարունակ չի ստեղծվել արտահանման անվտանգության համակարգ, ինչու տնտեսվարողները մնացին մեկ շուկայից չափազանց կախված, և ինչու հերթական ճգնաժամի ժամանակ պետության հիմնական առաջարկը կրկին արտաքին դրամաշնորհների սպասումն է։
Տնտեսական քաղաքականության արդյունավետությունը չափվում է ոչ թե ստացված օգնության չափով, այլ նրանով, թե որքան կայուն է տնտեսությունը ճգնաժամի պայմաններում։ Իսկ եթե յուրաքանչյուր արտաքին սահմանափակումից հետո տնտեսվարողներին փրկելու համար անհրաժեշտ են նոր ֆինանսական ներարկումներ, դա արդեն ոչ թե հաջողության, այլ կառավարման լուրջ խնդիրների մասին է խոսում։
Այսօր իշխանությունները խոսում են 34 միլիոն եվրոյի մասին։ Սակայն գյուղացիներին, արտահանողներին և արտադրողներին ավելի շատ հետաքրքրում է մեկ այլ հարց՝ ինչպե՞ս է պատահել, որ տարիներ շարունակ խոստացված տնտեսական վերափոխումների արդյունքում Հայաստանը կրկին հայտնվել է այն իրավիճակում, երբ սեփական արտադրանքը վաճառելու համար ստիպված է ոչ թե նոր շուկաներ ցուցադրել, այլ հերթական օգնության ծրագրի հույսին մնալ։
