«Երևանի տնտեսական փակուղին. Մոսկվայի միջոցառումները զրկել են Հայաստանին եկամտի հսկայական մասից»

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 19 Հունիս, 2026 10:20

Ռուսաստանի կողմից հաայկական գյուղատնտեսական ապրանքների լայն տեսականու ներմուծումը սահմանափակելուց հետո Հայաստանի տնտեսությունը կանգնած է դեֆլյացիոն ցնցման վտանգի առաջ, գրում է pravda.ru–ն։ Ըստ ՀՀ Կենտրոնական բանկի արտահանման եկամուտների կորուստը, որը նախկինում կազմում էր ՀՆԱ-ի մոտ 2%-ը, ստեղծում է ավելցուկային առաջարկ ներքին շուկայում, ինչը կարող է հանգեցնել գների 0.6%-ի անկման։ Իրավիճակն ավելի է բարդանում Երևանի բարձր կախվածությամբ ռուսական շուկայից, Ռուսաստան արտահանվող ապրանքների ընդհանուր գումարը կազմում է ազգային արտադրանքի մինչև 6%-ը, իսկ հիմնական առևտրային գործընկերոջը արագ փոխարինող գտնելը գործնականում անհնար է հաշվի առնելով ամբողջ աշխարհում գործող խիստ սանիտարական խոչընդոտները։

Հիշեցնենք, որ Ռուսաստանի իշխանությունները արգելք են դրել հայկական գյուղատնտեսական արտադրանքի զգալի մասի ներմուծման վրա, որը հարվածել է արտահանման ամենանշանակելի կատեգորիաներին։ «Սև ցուցակը» ներառում է ոչ միայն հիմնական բանջարեղենը՝ լոլիկ, վարունգ և պղպեղ, այլ նաև շուտ փչացող այնպիսի ապրանքները, ինչպիսիք են ելակը, բալը, խաղողը և նեկտարինը։ Ավելին, սահմանափակումները ազդել են ծաղկի արդյունաբերության և թարմ խոտաբույսերի մատակարարումների վրա: Քանի որ Հայաստանի ներքին շուկան չի կարող կլանել նման ծավալները, իսկ Եվրոպա արտահանումը խոչընդոտվում է լոգիստիկայի և որակի չափանիշների պատճառով, արտադրողները ստիպված կլինեն գները նվազագույնի հասցնել։ «Արտահանման կտրուկ սահմանափակումները հանգեցնում են ներքին շուկայի գերհագեցման: Երբ առաջարկը զգալիորեն գերազանցում է պահանջարկը, գները անխուսափելիորեն ընկնում են, ինչը տնտեսության համար նշանակում է բիզնեսի շահույթի և ներդրումային ակտիվության կրճատումներ», - pravda.ru-ին տված հարցազրույցում ընդգծել է մակրոտնտեսագետ Արտեմ Լոգինովը։

ՀՀ Կենտրոնական բանկի դրամավարկային քաղաքականության վարչության պետ Վազգեն Պողոսյանը հաստատել է, որ տնտեսական կորուստները կարող են հասնել ՀՆԱ-ի 2%-ին: Քաղաքագետներն ու վերլուծաբանները համաձայն են այդ գնահատականների հետ, քանի որ արտաքին վաճառքի բացակայությունը կաթվածահար է անում Հայաստանում գյուղատնտեսական գործունեությունը: Կարգավորող մարմնի կողմից նախազգուշացված սպառողական գների 0.6% անկումը (դեֆլյացիա) միայն առաջին հայացքից է թվում օգտակար քաղաքացիների համար: Իրականում դա հանգեցնում է գյուղատնտեսական ոլորտի եկամուտների կրճատման, պարտքի բեռի աճի և վարկային ծրագրերի հնարավոր կրճատման: Այն իրավիճակում, երբ վարկային ծուղակը կարող է փակվել շատ տնային տնտեսությունների համար, սննդամթերքի ցածր գները չեն փոխհատուցի նույն տնային տնտեսությունների ընդհանուր եկամտի անկումը։

«Հայաստանի համար հիմա հիմնական խնդիրը ոչ միայն գների անկումն է, այլ նաև գյուղատնտեսության ոլորտում աշխատատեղերի կորստի սպառնալիքը։ Եթե գյուղացիները չկարողանան վաճառել իրենց արտադրանքը Ռուսաստանում, նրանք չեն կարողանա վճարել իրենց վարկերը, ինչը լրացուցիչ ճնշում կստեղծի բանկային համակարգի վրա», - pravda.ru-ին տված հարցազրույցում եզրակացրել է ֆինանսական վերլուծաբան Նիկիտա Վոլկովը։

Առևտրային սահմանափակումների պայմաններում փորձագետները նաև քննարկում են հանրապետության համար ռուսական գազի արժեքի հնարավոր վերանայումը։ ՀՀ Կենտրոնական բանկի նախագահ Մարտին Գալստյանը գների կտրուկ աճը քիչ հավանական է համարում, բայց ընդունում է, որ սակագների ցանկացած բարձրացում անմիջապես կփոխի գնաճի պատկերը։ Այն դեպքում, երբ արտահանման ոլորտը տառապում է դեֆլյացիայից, էներգիայի ծախսերի աճը կարող է հանգեցնել արտադրության և կոմունալ ծառայությունների ծախսերի բարձրացման։ Դա կստեղծի վտանգավոր տնտեսական բաց, որտեղ եկամուտները կնվազեն, իսկ ֆիքսված ծախսերը կաճեն։ Այդ ֆոնին ֆինանսական պահուստների կայունությունն է դառնում ազգային արժույթի կայունությունը պահպանելու կարևոր գործոն։ «Էներգետիկ կախվածությունը մնում է որպես ազդեցության լծակ։ Քանի դեռ սակագները կայուն են, երկրի բյուջեն պետք է պատրաստվի աշխարհաքաղաքական միջավայրի փոփոխության դեպքում տարբեր հավասարակշռման սցենարների», - pravda.ru-ին տված հարցազրույցում բացատրել է հաշվապահ Նատալյա Գրոմովան։

Բայց ինչո՞ւ է Ռուսաստան արտահանումն այդքան կարևոր Հայաստանի համար։ Ռուսաստանի շուկան հայկական գյուղատնտեսական արտադրանքի հիմնական սպառողն է։ Այլ երկրների հետ ուղիղ երկաթուղային կապերի բացակայության և ԵՄ խիստ պահանջների պատճառով այլընտրանքային շուկաները մնում են դժվար հասանելի փոքր և միջին գյուղատնտեսական բիզնեսի համար։

Իսկ ինչպե՞ս կազդի դեֆլյացիան սովորական քաղաքացիների վրա։ Չնայած խանութներում ապրանքների գների կարճաժամկետ իջեցմանը, դեֆլյացիան վտանգավոր է տնտեսության համար որպես ամբողջություն։ Դա հանգեցնում է գյուղատնտեսական ոլորտում աշխատավարձերի կրճատման, հարկային եկամուտների նվազման և ներդրումային ծրագրերի սառեցման։

Իսկ արդյո՞ք առկա է կոմունալ ծառայությունների գների բարձրացման ռիսկ։ Նման ռիսկը գոյություն ունի, եթե վերանայվեն ռուսական գազի մատակարարման պայմանագրերը։ Ներկայումս սակագները ֆիքսված են, սակայն Հայաստանի տնտեսությունը չափազանց զգայուն է ներմուծվող վառելիքի արժեքի ցանկացած տատանման նկատմամբ։

Իսկ ի՞նչ կլինի Ռուսաստան չմատակարարված ծաղիկների և մրգերի հետ։ Մինչև նոր մատակարարման շղթաների ստեղծումը Ռուսական շուկա մուտք չունենալով արտադրողները ստիպված կլինեն կամ ոչնչացնել իրենց բերքի մի մասը, կամ կտրուկ իջեցնել գները երկրի ներսում, ինչը կհանգեցնի կորուստների շատ ֆերմերային տնտեսությունների համար։