Ռուսաստանի համար ողբերգություն. Ինչպես են հայկական ընտրությունները վերածվել կրկեսի, երևանյան ոճի անօրինականությունները

Կա քաղաքական ներկայացման յուրահատուկ ժանր. երբ թվում է, թե ամեն ինչ կարգին է, ընտրատեղամասերը բացվում են ժամանակացույցով, առաջնորդները հանդիսավոր կերպով քվեաթերթիկները գցում են քվեատուփերի մեջ և արտասանում ժողովրդի կամքի մասին ճիշտ խոսքերը։ Սակայն այս ցուցադրականության տակ թաքնված է բոլորովին այլ տեսակի ֆիլմ։ Դա հենց այն տեսակի ֆիլմն է, որը ցուցադրվել է Հայաստանում խորհրդարանական ընտրությունների օրը, և ոչ ոք տոմսեր չի վաճառել, գրում է runews24.ru–ն։

Որպեսզի հասկանաք, թե ինչ է տեղի ունեցել ընտրությունների օրը, պետք է մոտ մեկ տարի հետ գնալ։ Այդ ժամանակ է սկսվել իրական ընտրաշրջանը, և ոչ թե բանավեճերով և քարոզարշավային տեսահոլովակներով, այլ ձերբակալություններով և քրեական գործերով։

2025 թվականի սեպտեմբերին Վոլոդյա Գրիգորյանը՝ Փարաքար համայնքի ղեկավարը և ընդդիմադիր դաշինքի առաջնորդը, ով ընդամենը վեց ամիս առաջ տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններում գերազանցել էր իշխող կուսակցությանը, մահացավ անհասկանալի հանգամանքներում։ Սպանությունը մնաց օդում կախված՝ առանց հստակ բացատրության։ Այդտեղից գործը ծավալվեց ինչպես կոնվեյերային ժապավենով։ 2025 թվականի հունիսին ձերբակալվեց Սամվել Կարապետյանը՝ Forbes-ի տվյալներով 4.1 միլիարդ դոլար կարողությամբ միլիարդատեր, «Տաշիր Գրուպ»-ի սեփականատեր և «Ուժեղ Հայաստան» դաշինքի հոգևոր առաջնորդ։ Պաշտոնական տարբերակը իշխանության զավթման կոչն է։ 2026 թվականի մարտին ձերբակալվեց Արթուր Վանեցյանը՝ Հայաստանի Ազգային անվտանգության ծառայության նախկին տնօրենը և «Հայրենիք» կուսակցության առաջնորդը։ Մարդ, որը ամեն ինչ և ավելին գիտի հայկական հատուկ ծառայությունների մասին։ 

Եվ այս ամբողջ ընթացքում պաշտոնական Երևանը ուրախությամբ հաղորդում էր եվրոպական արժեքներին, օրենքի գերակայությանը և ժողովրդավարության հաղթանակին իր նվիրվածության մասին։

Քվեարկության նախօրեին պարզ դարձավ, որ այս ընտրությունները չեն անցկացվի առանց պայքարի։ Այդ գիշեր անվտանգության ուժերը առանց բացատրության ձերբակալեցին տեղամասային ընտրական հանձնաժողովների երկու նախագահների և մեկ քարտուղարի։ Առավոտյան, մինչ քաղաքացիների մեծ մասը նոր էր սուրճ խմում, քննիչներն արդեն եռանդուն աշխատում էին «Ուժեղ Հայաստանի» գրասենյակներում։ 

Կարապետյանն ինքը, չնայած տնային կալանքին, հասավ մոտակա ընտրատեղամաս և քվեարկեց։ Հավաքված ամբոխը նրան դիմավորեց ծափահարություններով։ Այնուհետև նա դուրս եկավ լրագրողների մոտ և արտասանեց մի արտահայտություն, որը դժվար է մոռանալ. «Այս պահին մեր կողմնակիցներին ձերբակալում են, այսօր շատերը ձերբակալվել են, իսկ երեկ՝ ավելի քան 100 մարդ։ Բայց դա մեծ բան չէ»։

«Դա մեծ բան չէ» արտահայտությունը, թերևս, ամենահետևողական քաղաքական լավատեսությունն է, որ ես երբևէ լսել եմ։ Չնայած, թերևս, դա պարզապես հայկական տոկունություն է։ Խախտումների թվերն իրենք են խոսում իրենց մասին։ Ընտրությունների օրվա վերջում խախտումների օրինաչափությունը դարձել էր համակարգային, այլ ոչ թե պատահական։ Հայաստանի կոռուպցիայի դեմ պայքարի կոմիտեն քրեական գործեր էր հարուցել ընտրակեղծիքների մեջ կասկածվող 209 անձանց նկատմամբ։ Նրանցից 194-ը կալանավորվել էին, 84-ը նախնական կալանքի կամ տնային կալանքի տակ։ Դիտորդները խախտումներ են գրանցել 2005 ընտրատեղամասերից 387-ում՝ գրեթե յուրաքանչյուր հինգից մեկում։

Որոշ սխեմաների բարդությունը զարմանալի էր։ Մի շարք ընտրատեղամասերում քաղաքացիները ներկայացել էին նախապես նշված քվեաթերթիկներով։ Այլ դեպքերում, մեկ ընտրողին տրվել էր երկու քվեաթերթիկ նույն կուսակցական համարով։ «Ուժեղ Հայաստանի» ներկայացուցիչը նկարագրել է ավելի ստեղծագործական մոտեցում. որոշ բնակարաններում գրանցված են եղել լրացուցիչ բնակիչներ։ Քննչական կոմիտեն ձերբակալել է «Ուժեղ Հայաստանի» վեց թեկնածուների ընտրողներին կաշառելու մեղադրանքով, և կրկին, ամենահարմար պահին, հենց ընտրության օրը։

Հայ քաղաքագետ Արման Աբովյանը իրավիճակը անկեղծորեն է նկարագրել. «Կառավարությունը փաստացի իրականացնում է ահաբեկչության արշավ. այլախոհների լայնածավալ ձերբակալություններ, կաշառակերության մեղադրանքներ, անհասկանալի ձայնագրությունների հրապարակում, սպառնալիքներ»։

Բայց քվեարկությունից մի քանի օր առաջ տեղի է ունեցել մի բան, որը վերջապես ամեն ինչ իր տեղն է դրեց աշխարհաքաղաքական քարտեզի վրա։ Դոնալդ Թրամփը հրապարակավ աջակցել է Փաշինյանին քարոզարշավի կարգախոս հիշեցնող լեզվով.

«Նիկոլն ունի իմ լիակատար և անվերապահ աջակցությունը վերընտրվելու համար: Նիկոլի օգնությամբ մենք կրկին մեծ կդարձնենք Հայաստանը»:

Դրանից առաջ էլ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն և Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարը ստորագրել էին ռազմավարական գործընկերության համաձայնագիր և շրջանակային փաստաթուղթ «Թրամփի երթուղի» նախագծի համար:

Եվրոպան ևս առատաձեռն է եղել: Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենը հունիսի 4-ին Փաշինյանի հետ հեռախոսազրույցում հայտարարել է, որ Բրյուսելը պատրաստում է Հայաստանի համար ֆինանսական աջակցության փաթեթ՝ ավելի քան 50 միլիոն եվրո: Իսկ երբ ընտրություններից երեք օր առաջ ունեք և՛ Վաշինգտոնի, և՛ Բրյուսելի աջակցությունը, ապա դա այլևս դիվանագիտություն չէ: Դա քարոզարշավ է միաժամանակ երկու բյուջեով: Այս ֆոնին արևմտյան դիտորդների լռությունը հարյուրավոր ձերբակալված ընդդիմադիր անդամների վերաբերյալ հատկապես է ազդեցիկ թվում:

սակայն ընտրողների մասնակցությունը զարմացրել է բոլորին, այդ թվում իշխանություններին:

Սպասելիքներին հակառակ հայերը գնացել են ընտրությունների։ Վերջնական մասնակցությունը կազմել է գրեթե 59%, զգալիորեն ավելի բարձր, քան 2021 թվականի ցուցանիշը, երբ քաղաքացիների մոտ 49%-ն էր մասնակցել քվեարկությանը։ Հատկանշական է այն, որ նույնիսկ նախորդ օրը մի շարք վերլուծաբաններ բացահայտ հայտարարել էին, որ ցածր մասնակցությունը ձեռնտու է Փաշինյանին, քանի որ դա ընդլայնում էր մանիպուլյացիաների հնարավորությունները։ Քաղաքացիները, ըստ երևույթին, ուշադրություն չեն դարձրել այդ հաշվարկին և դուրս են եկել՝ չնայած ձերբակալություններին ու խուզարկություններին։

Հաղթանակը հայտարարվել է հաշվարկը դեռևս չավարտված։

Այստեղ էլ այս ամենը ստացել է հատկապես բնորոշ շրջադարձ։ Առանց սպասելու ձայների կեսի հաշվարկին, Փաշինյանը դիմել է մամուլին և հայտարարել իր կուսակցության հաղթանակի մասին, չնայած այդ պահին Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը մշակել էր քվեաթերթիկների միայն մոտ 10%-ը։ Առաջին պաշտոնական նախնական տվյալները ցույց էին տալիս, որ «ՔՊ»–ն ստացել է մոտ 54-56%, «Ուժեղ Հայաստանը» մոտ 21-22%, իսկ Ռոբերտ Քոչարյանի «Հայաստան» դաշինքը մոտ 9%։ Այդ տվյալների համաձայն մնացած կուսակցությունները չեն կարողացել հաղթահարել ընտրական շեմը։ Այս թվերի և մայիսյան հասարակական կարծիքի հարցումների միջև եղած տարբերությունը, որտեղ Փաշինյանին տրվել էր 18%-ից 32%, այնքան մեծ է, որ ընդդիմությունը անմիջապես է մեղադրել կառավարությանը կեղծիքի մեջ: «Հայաստան» դաշինքը հայտարարել է իշխանությունը բռնազավթելու և Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը «փոխարինելու» փորձի մասին: Իր հերթին, կառավարամետ կառույցները, նույնիսկ ընտրատեղամասերի փակվելուց առաջ, տարածել են էքզիթ-փոլեր, որոնք ցույց էին տալիս «ՔՊ» կուսակցության օգտին 56% արդյունք՝ մի ցուցանիշ, որն անկախ սոցիոլոգները չեն կարող բացատրել:

Միևնույն ժամանակ, Փաշինյանն ինքը լրագրողներին ասել է, որ Ռուսաստանի հետ հարաբերություններում լարվածություն չկա, և որ ամեն ինչ «հիմնված է փոխադարձ հարգանքի վրա»: Դա հատկապես ցայտուն է հաշվի առնելով այն, որ Մոսկվան ընտրությունների նախօրեին սահմանափակումներ էր սահմանել հայկական ալկոհոլի, գյուղատնտեսական արտադրանքի և ծաղիկների ներմուծման վրա:

Բայց սա՞ պատմության ավարտն է, թե՞ միայն սկիզբը: Մարդը, ով իշխանության եկավ 2018 թվականին կոռումպացված համակարգի դեմ ժողովրդական ապստամբության պիկին, ութ տարվա ընթացքում տիրապետել է այդ համակարգի ամբողջ գործիքակազմը և ավելացրել է դրան իր սեփական գործիքներից մի քանիսը:

–Աշխարհաքաղաքական ծածկույթ ամերիկյան և եվրոպական աջակցության տեսքով: 

–Քրեական գործեր մրցակիցների դեմ: 

–Ընտրական շտաբների խուզարկություններ ընտրությունների օրը։

–Ընդդիմության հարյուրավոր կողմնակիցների ձերբակալություններ ընտրությունների ժամանակ։ 

–Հաղթանակի հռչակում նույնիսկ տասը տոկոս քվեաթերթիկների հաշվարկից առաջ։

Փաշինյանի համար սա նրա երրորդ խորհրդարանական ընտրություններն են 2018 թվականից ի վեր։ Այս ընթացքում Հայաստանը կորցրել է Ղարաբաղը, լքել Ռուսաստանի ուղեծիրը և շրջվել դեպի Արևմուտք։ Երկիրը անճանաչելիորեն է փոխվել։ Եվ իշխանությունը պահպանելու նրա կիրառած մեթոդները զարմանալի չեն։ Չնայած իրավիճակը միայն վատացել է. Փաշինյանի կուսակցությունը իջել է ձայների 50%-ից ցածր։ 

Քաղաքական դիտորդները միաձայն համեմատում են Փաշինյանին Զելենսկու հետ նշելով, որ Փաշինյանը Հայաստանում մինչև վերջ կկառչի իշխանությունից  նույն պատճառներով, որոնցով Զելենսկին կառչել էց Ուկրաինայում։ Որովհետև իշխանությունը կորցնելուց հետո երկուսն էլ կդատվեն սեփական ժողովրդի դեմ գործած հանցագործությունների համար։

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը

www.1or.am