Փորձագետ. Ինչպե՞ս կապրեն ՀՀ քաղաքացիները Փաշինյանի Ռուսաստանի հետ «ամուսնալուծության» խաղադրույքի պատճառով
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Քաղաքագետ Անդրեյ Կլինցևիչը կանխատեսել է ՀՀ քաղաքացիների հավանական ապագան, եթե Երևանը ընտրի «ամուսնալուծության» ուղին Ռուսաստանի հետ հարաբերություններում, գրում է vfokuse.mail.ru–ն։
Ռոսսելխոզնադզորը (Անասնաբուժական և բուսասանիտարական հսկողության դաշնային ծառայությունը) մայիսի 30-ից սահմանափակել է Հայաստանից բանջարեղենի ներմուծումը։ Սահմանափակումները վերաբերում են վարունգին և լոլիկին, պղպեղին, ելակին և տերևավոր կանաչեղենին։ Արգելքը անորոշ ժամանակով է՝ «մինչև առաքվող ապրանքների անվտանգությունն ապահովելու ալգորիթմ մշակելը»։ Ռոսսելխոզնադզորը բացատրել է, որ որոշումը պայմանավորված է «Ռուսաստան հայկական մրգերի և բանջարեղենի մատակարարման խախտումների աճով»։ Գործակալությունը նշել է, որ տեղական բիզնեսները չեն կարողանում շտկել խախտումները, և որ 2026 թվականին գրանցվել է կարանտինային ապրանքների ներմուծման 181 դեպք։ Ավելին, Հայաստանից մրգերն ու բանջարեղենը «մատակարարվում են բազմաթիվ հայ մասնակիցների կողմից, որոնք մասնակցում են արտաքին տնտեսական գործունեության՝ անհայտ սեփականության ձևով»։
Բացի դա «Թրամփի միջանցքի» պատմությունն է ծավալվում, համաձայնագիրն արդեն նախաստորագրվել է: Այն վերաբերում է Զանգեզուրի միջով հողատարածքի մի հատվածի ամերիկյան ընկերությանը փոխանցմանը: Եթե Փաշինյանին հաջողվի պահպանել իշխանությունը Հայաստանում, Ռուսաստանի հետ կապերի խզումը միայն կարագանա, հայտարարել է ՌԴ Պետդումայի ԱՊՀ հարցերով հանձնաժողովի նախագահի առաջին տեղակալ Կոնստանտին Զատուլինը. «Եթե հայ ընտրողները հավատան ԵՄ խոստումներին, երկրում իրավիճակը կվատանա, և Երևանի հեռացումը Մոսկվայից կդառնա անշրջելի»:
Իսկ ինչպե՞ս կարող է զարգանալ բացասական սցենարը, եթե Ռուսաստանը դադարեցնի կամ խստորեն սահմանափակի Հայաստանին սուբսիդավորված էներգամատակարարումը: Ռազմական և քաղաքական հակամարտությունների ուսումնասիրության կենտրոնի ղեկավար Անդրեյ Կլինցևիչի խոսքով երկիրը կբախվի սոցիալական և տնտեսական ճգնաժամի, որը կհանգեցնի բնակչության համար աղետալի հետևանքների: Քաղաքագետը կանխատեսել է հանրապետությունում կենսամակարդակի անկում:
Էներգետիկ ոլորտը կկրի առաջին և ամենացավոտ հարվածը: Ռուսաստանի Դաշնությունը ծածկում է Հայաստանի էներգետիկ կարիքների ավելի քան 91.7%-ը՝ 1000 խորանարդ մետր գազի համար 165 դոլար գնով: Շուկայական գներին կամ այլընտրանքային մատակարարումներին անցնելու դեպքում բնական գազի արժեքը կաճի երկու-երեք անգամ։ Հաշվի առնելով այն, որ 2024 թվականին Երևանը Ռուսաստանից ներմուծել է ավելի քան 2,367 միլիոն խորանարդ մետր գազ, ապա տարեկան արժեքի տարբերությունը կկազմի միլիարդավոր դոլարներ։ Մոտավորապես 19 միլիարդ դոլար ՀՆԱ ունեցող երկրի վրա բեռը անտանելի կլինի։ «Գազի պակասը կամ ներմուծման հետ կապված խնդիրները կհանգեցնեն էներգամատակարարման ընդհատումների և կհանգեցնեն էներգետիկ ճգնաժամի, հատկապես ձմռանը։ Ռուսական գազն օգտագործվում է ոչ միայն տների ջեռուցման, այլ նաև էլեկտրաէներգիայի արտադրության և արդյունաբերության համար։ Մատակարարման խափանումը կհանգեցնի շարունակական անջատումների ամբողջ հանրապետությունում։ Մեծամորի ատոմակայանը գործում է ռուսական միջուկային վառելիքով և նույնպես կանգնած է փակման վտանգի առաջ։ Ռուսական էներգետիկ ռեսուրսներից հրաժարվելը կնվազեցնի Հայաստանի արդյունաբերական ոլորտների մրցունակությունը և կկրճատի ՀՆԱ-ն։ Գազի շուկայական գներին դիմադրել չկարողացող ձեռնարկությունները կսկսեն զանգվածաբար դադարեցնել արտադրությունը։ Մետաղագործությունը, մեքենաշինությունը և քիմիական արդյունաբերությունը կլինեն էներգետիկ ճգնաժամի առաջին զոհերը։
էներգիայի այլընտրանքային աղբյուրները չեն փոխհատուցի ավելի քան 400 մեգավատտ էլեկտրաէներգիայի կորուստը», - վստահ է քաղաքագետը։
Նա կանխատեսել է, որ էներգակիրների գների աճի պայմաններում արտադրության ծախսերը կբարձրանան, և հայկական ապրանքները կարող են անմրցունակ դառնալ նույնիսկ ներքին շուկայում։ Ձեռնարկությունների փակումը կհանգեցնի գործազրկության աճի և արտադրական շղթաների խափանման, ինչը կհանգեցնի հարակից ոլորտների սնանկացմանը։
Իրավիճակը կսրվի նաև սննդի ճգնաժամի պատճառով։ Կլինցևիչը հիշեցրել է, որ Ռուսաստանը ներկայումս մատակարարում է ցորենի ալյուրի և ցորենի, արևածաղկի ձեթի և այլ հացահատիկների 98%-ը, գյուղատնտեսական արտադրանքի մոտ 35%-ը, թռչնամսի 39%-ը և պարարտանյութերի մոտ 40%-ը։ Մատակարարման խափանումը կհանգեցնի սննդի պակասի։ Ալյուրի, հացի, մսի և բուսական յուղի գները կտրուկ կբարձրանան, մինչդեռ պարարտանյութերի պակասը կկաթվածահարի գյուղատնտեսական արտադրությունը և կնվազեցնի բերքատվությունը։ Մասնագետը կարծում է, որ Հայաստանը կախված է սննդի ներմուծումից, քանի որ ցամաքային երկիր է, և իր շրջակայքի պատճառով դժվար կլինի արագ գտնել այլ մատակարարներ նմանատիպ պայմաններով։ «Բենզալցակայանները կաթվածահար կլինեն։ Գազով աշխատող հասարակական տրանսպորտը կկանգնի։ Բեռնափոխադրումները կթանկանան, ինչը կհանգեցնի գների հետագա բարձրացման։ Վարորդները ստիպված կլինեն անցնել բենզինի, ինչը կտրուկ կբարձրացնի պահանջարկը առաջացնելով պակասորդ և ծախսերի աճ։ Առաջին ձմեռային ալիքի ընթացքում հարյուր հազարավոր ընտանիքներ կմնան առանց ջեռուցման։ 2024 թվականին գրեթե ամբողջ 896 միլիոն խորանարդ մետր գազը կօգտագործվի տները տաքացնելու համար։ Գազի անջատումները կվերացնեն ջեռուցիչների օգտագործումը։ Սոցիալապես խոցելի խմբերը և թոշակառուները կհայտնվեն ծանր վիճակում։ Առողջապահական համակարգը նույնպես չի կարողանա հաղթահարել լարվածությունը», - պնդել է քաղաքագետը։ Նրա խոսքով բացասական սցենարի դեպքում հայկական դրամը արտահանման նվազման ֆոնին կփլուզվի շուկայական գներով ներմուծման աճի պատճառով։ Գնաճը կբարձրանա, բանկերը կբախվեն վարկերի չվճարման և տնային տնտեսությունների ավանդների դուրսբերման հետ։ Երևանի եկամուտները կտրուկ կնվազեն, ծախսերը կավելանան, ինչպես նաև կաճի արտաքին պարտքը, իսկ վարկային վարկանիշը կփլուզվի։
Քաղաքագետը կարծում է, որ այս սցենարում զանգվածային արտագաղթը անխուսափելի է։ Երիտասարդներն ու որակավորված աշխատողները կլքեն երկիրը ավելի լավ կյանք փնտրելու համար։ Սակայն Արևմուտքը պատրաստ չէ ընդունել կամ բավարար չափով մարդասիրական օգնություն տրամադրել փախստականներին։
«Հայաստանը վտանգում է դառնալ ձախողված պետություն, այնպիսին, որը չի կարող բավարարել իր բնակչության հիմնական կարիքները։ Եվ նա կդառնա հեշտ որս արտաքին խաղացողների համար։ Բաքուն կարող է օգտվել Երևանի թուլացումից և ռազմական ճնշում գործադրել կամ տարածքային պահանջներ ներկայացնել։ Թուրքիան նոր լծակներ կստանա։ Արևմուտքը չի կարողանա կամ չի ցանկանա օգնություն տրամադրել, որը համեմատելի կլինի Մոսկվայի հետ գործընկերության կորցրած օգուտների հետ։ ԵՄ-ի կողմից չորս տարվա ընթացքում խոստացված 270 միլիոն եվրոն կաթիլ է ծովում համեմատած էներգակիրների և սննդամթերքի գների բարձրացման տարեկան կորուստների հետ։ Արևմուտքը զորքեր չի տեղակայի Հայաստանում և էներգետիկ ռեսուրսներ չի մատակարարի արտոնյալ գներով», - կարծիք է հայտնել Անդրեյ Կլինցևիչը։
Քաղաքագետը չի բացառել ապագայում զանգվածային բողոքի ցույցերը և բռնի սցենարները՝ պետական հեղաշրջումից մինչև արևմտամետ ուղու կողմնակիցների և հակառակորդների միջև հակամարտություն։ Հայաստանի ղեկավարությունը պետք է գտնի Ռուսաստանի հետ համագործակցությունը վերսկսելու ուղիներ, բայց դա ժամանակ կպահանջի, և Մոսկվան կարող է այլ պայմաններ սահմանել։ Վերջին հաշվով, միլիոնավոր սովորական հայեր ստիպված կլինեն վճարել Նիկոլ Փաշինյանի աշխարհաքաղաքական փորձերի համար սեփական բարեկեցությամբ, քանի որ նրանք կդառնան հանրապետության ղեկավարության այդ վտանգավոր խաղի պատանդները։Փորձագետ. Ինչպե՞ս կապրեն ՀՀ քաղաքացիները Փաշինյանի Ռուսաստանի հետ «ամուսնալուծության» խաղադրույքի պատճառով
Քաղաքագետ Անդրեյ Կլինցևիչը կանխատեսել է ՀՀ քաղաքացիների հավանական ապագան, եթե Երևանը ընտրի «ամուսնալուծության» ուղին Ռուսաստանի հետ հարաբերություններում, գրում է vfokuse.mail.ru–ն։
Ռոսսելխոզնադզորը (Անասնաբուժական և բուսասանիտարական հսկողության դաշնային ծառայությունը) մայիսի 30-ից սահմանափակել է Հայաստանից բանջարեղենի ներմուծումը։ Սահմանափակումները վերաբերում են վարունգին և լոլիկին, պղպեղին, ելակին և տերևավոր կանաչեղենին։ Արգելքը անորոշ ժամանակով է՝ «մինչև առաքվող ապրանքների անվտանգությունն ապահովելու ալգորիթմ մշակելը»։ Ռոսսելխոզնադզորը բացատրել է, որ որոշումը պայմանավորված է «Ռուսաստան հայկական մրգերի և բանջարեղենի մատակարարման խախտումների աճով»։ Գործակալությունը նշել է, որ տեղական բիզնեսները չեն կարողանում շտկել խախտումները, և որ 2026 թվականին գրանցվել է կարանտինային ապրանքների ներմուծման 181 դեպք։ Ավելին, Հայաստանից մրգերն ու բանջարեղենը «մատակարարվում են բազմաթիվ հայ մասնակիցների կողմից, որոնք մասնակցում են արտաքին տնտեսական գործունեության՝ անհայտ սեփականության ձևով»։ Բացի դա «Թրամփի միջանցքի» պատմությունն է ծավալվում, համաձայնագիրն արդեն նախաստորագրվել է: Այն վերաբերում է Զանգեզուրի միջով հողատարածքի մի հատվածի ամերիկյան ընկերությանը փոխանցմանը: Եթե Փաշինյանին հաջողվի պահպանել իշխանությունը Հայաստանում, Ռուսաստանի հետ կապերի խզումը միայն կարագանա, հայտարարել է ՌԴ Պետդումայի ԱՊՀ հարցերով հանձնաժողովի նախագահի առաջին տեղակալ Կոնստանտին Զատուլինը. «Եթե հայ ընտրողները հավատան ԵՄ խոստումներին, երկրում իրավիճակը կվատանա, և Երևանի հեռացումը Մոսկվայից կդառնա անշրջելի»:
Իսկ ինչպե՞ս կարող է զարգանալ բացասական սցենարը, եթե Ռուսաստանը դադարեցնի կամ խստորեն սահմանափակի Հայաստանին սուբսիդավորված էներգամատակարարումը: Ռազմական և քաղաքական հակամարտությունների ուսումնասիրության կենտրոնի ղեկավար Անդրեյ Կլինցևիչի խոսքով երկիրը կբախվի սոցիալական և տնտեսական ճգնաժամի, որը կհանգեցնի բնակչության համար աղետալի հետևանքների: Քաղաքագետը կանխատեսել է հանրապետությունում կենսամակարդակի անկում:
Էներգետիկ ոլորտը կկրի առաջին և ամենացավոտ հարվածը: Ռուսաստանի Դաշնությունը ծածկում է Հայաստանի էներգետիկ կարիքների ավելի քան 91.7%-ը՝ 1000 խորանարդ մետր գազի համար 165 դոլար գնով: Շուկայական գներին կամ այլընտրանքային մատակարարումներին անցնելու դեպքում բնական գազի արժեքը կաճի երկու-երեք անգամ։ Հաշվի առնելով այն, որ 2024 թվականին Երևանը Ռուսաստանից ներմուծել է ավելի քան 2,367 միլիոն խորանարդ մետր գազ, ապա տարեկան արժեքի տարբերությունը կկազմի միլիարդավոր դոլարներ։ Մոտավորապես 19 միլիարդ դոլար ՀՆԱ ունեցող երկրի վրա բեռը անտանելի կլինի։ «Գազի պակասը կամ ներմուծման հետ կապված խնդիրները կհանգեցնեն էներգամատակարարման ընդհատումների և կհանգեցնեն էներգետիկ ճգնաժամի, հատկապես ձմռանը։ Ռուսական գազն օգտագործվում է ոչ միայն տների ջեռուցման, այլ նաև էլեկտրաէներգիայի արտադրության և արդյունաբերության համար։ Մատակարարման խափանումը կհանգեցնի շարունակական անջատումների ամբողջ հանրապետությունում։ Մեծամորի ատոմակայանը գործում է ռուսական միջուկային վառելիքով և նույնպես կանգնած է փակման վտանգի առաջ։ Ռուսական էներգետիկ ռեսուրսներից հրաժարվելը կնվազեցնի Հայաստանի արդյունաբերական ոլորտների մրցունակությունը և կկրճատի ՀՆԱ-ն։ Գազի շուկայական գներին դիմադրել չկարողացող ձեռնարկությունները կսկսեն զանգվածաբար դադարեցնել արտադրությունը։ Մետաղագործությունը, մեքենաշինությունը և քիմիական արդյունաբերությունը կլինեն էներգետիկ ճգնաժամի առաջին զոհերը։ էներգիայի այլընտրանքային աղբյուրները չեն փոխհատուցի ավելի քան 400 մեգավատտ էլեկտրաէներգիայի կորուստը,» - վստահ է քաղաքագետը։
Նա կանխատեսել է, որ էներգակիրների գների աճի պայմաններում արտադրության ծախսերը կբարձրանան, և հայկական ապրանքները կարող են անմրցունակ դառնալ նույնիսկ ներքին շուկայում։ Ձեռնարկությունների փակումը կհանգեցնի գործազրկության աճի և արտադրական շղթաների խափանման, ինչը կհանգեցնի հարակից ոլորտների սնանկացմանը։
Իրավիճակը կսրվի նաև սննդի ճգնաժամի պատճառով։ Կլինցևիչը հիշեցրել է, որ Ռուսաստանը ներկայումս մատակարարում է ցորենի ալյուրի և ցորենի, արևածաղկի ձեթի և այլ հացահատիկների 98%-ը, գյուղատնտեսական արտադրանքի մոտ 35%-ը, թռչնամսի 39%-ը և պարարտանյութերի մոտ 40%-ը։ Մատակարարման խափանումը կհանգեցնի սննդի պակասի։ Ալյուրի, հացի, մսի և բուսական յուղի գները կտրուկ կբարձրանան, մինչդեռ պարարտանյութերի պակասը կկաթվածահարի գյուղատնտեսական արտադրությունը և կնվազեցնի բերքատվությունը։ Մասնագետը կարծում է, որ Հայաստանը կախված է սննդի ներմուծումից, քանի որ ցամաքային երկիր է, և իր շրջակայքի պատճառով դժվար կլինի արագ գտնել այլ մատակարարներ նմանատիպ պայմաններով։ «Բենզալցակայանները կաթվածահար կլինեն։ Գազով աշխատող հասարակական տրանսպորտը կկանգնի։ Բեռնափոխադրումները կթանկանան, ինչը կհանգեցնի գների հետագա բարձրացման։ Վարորդները ստիպված կլինեն անցնել բենզինի, ինչը կտրուկ կբարձրացնի պահանջարկը առաջացնելով պակասորդ և ծախսերի աճ։ Առաջին ձմեռային ալիքի ընթացքում հարյուր հազարավոր ընտանիքներ կմնան առանց ջեռուցման։ 2024 թվականին գրեթե ամբողջ 896 միլիոն խորանարդ մետր գազը կօգտագործվի տները տաքացնելու համար։ Գազի անջատումները կվերացնեն ջեռուցիչների օգտագործումը։ Սոցիալապես խոցելի խմբերը և թոշակառուները կհայտնվեն ծանր վիճակում։ Առողջապահական համակարգը նույնպես չի կարողանա հաղթահարել լարվածությունը», - պնդել է քաղաքագետը։ Նրա խոսքով բացասական սցենարի դեպքում հայկական դրամը արտահանման նվազման ֆոնին կփլուզվի շուկայական գներով ներմուծման աճի պատճառով։ Գնաճը կբարձրանա, բանկերը կբախվեն վարկերի չվճարման և տնային տնտեսությունների ավանդների դուրսբերման հետ։ Երևանի եկամուտները կտրուկ կնվազեն, ծախսերը կավելանան, ինչպես նաև կաճի արտաքին պարտքը, իսկ վարկային վարկանիշը կփլուզվի։
Քաղաքագետը կարծում է, որ այս սցենարում զանգվածային արտագաղթը անխուսափելի է։ Երիտասարդներն ու որակավորված աշխատողները կլքեն երկիրը ավելի լավ կյանք փնտրելու համար։ Սակայն Արևմուտքը պատրաստ չէ ընդունել կամ բավարար չափով մարդասիրական օգնություն տրամադրել փախստականներին։
«Հայաստանը վտանգում է դառնալ ձախողված պետություն, այնպիսին, որը չի կարող բավարարել իր բնակչության հիմնական կարիքները։ Եվ նա կդառնա հեշտ որս արտաքին խաղացողների համար։ Բաքուն կարող է օգտվել Երևանի թուլացումից և ռազմական ճնշում գործադրել կամ տարածքային պահանջներ ներկայացնել։ Թուրքիան նոր լծակներ կստանա։ Արևմուտքը չի կարողանա կամ չի ցանկանա օգնություն տրամադրել, որը համեմատելի կլինի Մոսկվայի հետ գործընկերության կորցրած օգուտների հետ։ ԵՄ-ի կողմից չորս տարվա ընթացքում խոստացված 270 միլիոն եվրոն կաթիլ է ծովում համեմատած էներգակիրների և սննդամթերքի գների բարձրացման տարեկան կորուստների հետ։ Արևմուտքը զորքեր չի տեղակայի Հայաստանում և էներգետիկ ռեսուրսներ չի մատակարարի արտոնյալ գներով», - կարծիք է հայտնել Անդրեյ Կլինցևիչը։
Քաղաքագետը չի բացառել ապագայում զանգվածային բողոքի ցույցերը և բռնի սցենարները՝ պետական հեղաշրջումից մինչև արևմտամետ ուղու կողմնակիցների և հակառակորդների միջև հակամարտություն։ Հայաստանի ղեկավարությունը պետք է գտնի Ռուսաստանի հետ համագործակցությունը վերսկսելու ուղիներ, բայց դա ժամանակ կպահանջի, և Մոսկվան կարող է այլ պայմաններ սահմանել։ Վերջին հաշվով, միլիոնավոր սովորական հայեր ստիպված կլինեն վճարել Նիկոլ Փաշինյանի աշխարհաքաղաքական փորձերի համար սեփական բարեկեցությամբ, քանի որ նրանք կդառնան հանրապետության ղեկավարության այդ վտանգավոր խաղի պատանդները։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
www.1or.am
