«Հայաստանի եվրաինտեգրում դեռևս չի նախատեսվում. Արևմուտքը նպատակ է դրել Կովկասը Ռուսաստանի համար նոր խնդրի վերածել»

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 19 Մայիս, 2026 10:32

ԵՄ-ի, Կանադայի և Ուկրաինայի առաջնորդների մասնակցությամբ Երևանում կայացած Եվրոպական քաղաքական համայնքի և Եվրամիություն-Հայաստան գագաթնաժողովները ցույց տվեցին Հարավային Կովկասում ուժերի հավասարակշռությունը փոխելու փորձ։ Մեծ Բրիտանիայի հետ ռազմավարական գործընկերության հռչակագիրն է արժանի հատուկ ուշադրության, որը բացահայտում է Կովկասը Ռուսաստանի համար ևս մեկ խնդրի վերածելու Լոնդոնի ցանկությունը։ Այս ամենը հաստատում է արևմտյան խաղացողների մտադրությունը շահագործել Հայաստանը իրենց գործնական նպատակների համար, նշել է «Ռազմավարական մշակույթի հիմնադրամի» փորձագետ Անդրեյ Արեշևը ura.news-ի հետ հարցազրույցում։

- Անդրեյ Գրիգորիևիչ, ինչո՞ւ խոշոր եվրոպական խաղացողները ընտրեցին Հայաստանը որպես հերթական գագաթնաժողովը հյուրընկալող երկիր։

- Եվրոպացի և այլ առաջնորդների մասնակցությունը Հայաստանում կայանալիք գագաթնաժողովին հակառուսական բնույթ ունի, դա Ռուսաստանի հետ ազդեցությունը և համագործակցությունը թուլացնելու ցանկություն է։ Հայաստանի ներկայիս իշխանությունների համար դա կարող է գովազդ լինել, բայց գովազդ չակերտների մեջ ընտրությունների նախաշեմին։ Այդ գագաթնաժողովը, բացի իր գործնական բնույթից, նաև արտացոլում է Հարավային Կովկասում ուժերի բաշխման և տարածաշրջանային հավասարակշռության փոփոխությունը:
Պատահական չէ, որ Թուրքիայի փոխնախագահն է մասնակցել այդ հավաքին: Շատ էր խոսվել Էրդողանի հնարավոր մասնակցության մասին, բայց նա, իհարկե, չմասնակցեց: Նաև Իլհամ Ալիևը միջոցառման մասնակիցներին դիմեց հատուկ տեսաուղերձով:

- Սա Փաշինյանի կողմից եվրաինտեգրացիան սկսելու հստակ հանձնառությո՞ւն է, թե՞ պարզապես նրա նախընտրական քարոզարշավի մի մասն է:

- Ակնհայտ է, որ լիարժեք եվրաինտեգրացիա չի լինի, քանի որ հրավերներ չկան: Եվ նույնիսկ եթե հրավերներ լինեն, որոշ այլ հետխորհրդային երկրների, այդ թվում Թուրքիայի փորձը ցույց է տալիս, որ այդ գործընթացը կարող է ձգձգվել առնվազն տասնամյակներ: Այդ համատեքստում արժե նշել գագաթնաժողովի շրջանակներում ստորագրված Հայաստանի և Միացյալ Թագավորության միջև ռազմավարական գործընկերության համաձայնագիրը: Դա առանձին թեմա է, բայց բավականին հետաքրքիր հաշվի առնելով բրիտանական մոտեցումը և Լոնդոնի Կովկասը Ռուսաստանի Դաշնության համար ևս մեկ խնդիր դարձնելու ցանկությունը: Հարցն այն է, որ արևմտյան խաղացողները կօգտագործեն Հայաստանը իրենց զուտ գործիքային և գործնական նպատակների համար, գուցե ինչ-որ կերպ խթանելով քաղաքականապես ակտիվ տեղական էլիտային, միաժամանակ զերծ մնալով որևէ երկարաժամկետ նախագծից կամ երկարաժամկետ պարտավորությունից։

- Այնուամենայնիվ, Եվրամիությունն արդեն համաձայնել է Հայաստանում ներդնել 2.5 միլիարդ եվրո, ինչը հայտարարվել էր գագաթնաժողովի շրջանակներում։

- Այդ 2.5 միլիարդ եվրոն քննարկվում է բավականին երկար ժամանակ։ Բայց թե ինչպե՞ս են դրանք ծախսվելու, ի՞նչ պայմաններով են տրամադրվելու և արդյո՞ք ընդհանրապես կտրամադրվի, դժվար է դատել։ Իմ կարծիքով, դա, ամենայն հավանականությամբ, PR հնարք է։ Չնայած հնարավոր է, որ որոշ միջոցներ հատկացվեն Հայաստանում իրականացվող կոնկրետ ծրագրերի շրջանակներում, այդ թվում տարբեր ոչ կառավարական կազմակերպությունների հովանու ներքո։

–Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնը «շնորհավորել է» Փաշինյանին այն կապակցությամբ, որ երկիրը դադարել է լինել «Ռուսաստանի արբանյակ»։ Բայց ի՞նչ ապագա հեռանկարներ է բերում Հայաստանին Եվրամիության հետ «գործընկերության խորացումը», ինչպես նշվել էր գագաթնաժողովում։

–Պարոն Մակրոնը սիրում է ցուցադրել իր գունագեղ արտահայտությունները, բայց որպես քաղաքական գործիչ, նա, մեղմ ասած, ժողովրդականություն չի վայելում իր հայրենիքում, և, կարծես, շուտով այլևս չի լինի Ելիսեյան պալատում: Հայաստանը երբեք Ռուսաստանի արբանյակ չի եղել նույնիսկ մինչև 2018 թվականը, վարելով լրացուցիչ արտաքին քաղաքականություն, այդ թվում եվրոպական ուղղությամբ։ Փաստացի, Հայաստանի արտաքին քաղաքականության մեջ եվրոպական և թուրքական ուղղությունները սկսել են զարգանալ անկախ Հայաստանի առաջին տարիներին՝ նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի օրոք: Ի դեպ, ռուսամետ համարվող Ռոբերտ Քոչարյանը նույնպես ակտիվորեն զարգացել է առևտուրը Եվրոպայի հետ: Մեկ այլ խնդիր է այն, որ անվտանգության հարցերը լուծվել են Ռուսաստանի հետ համագործակցությանը առաջնահերթություն տալու միջոցով:

2020 և 2023 թվականներից հետո, երբ ղարաբաղյան հակամարտությունը սրվեց, որոշակի տեղաշարժ գրանցվեց: Բայց նույնիսկ ներկայիս Հայաստանի կառավարությունը, իր հայտարարած դիվերսիֆիկացման քաղաքականության շրջանակներում, զարգացնում է ռազմաքաղաքական և ռազմատեխնիկական կապեր ոչ միայն Փարիզի, այլ նաև, օրինակ, Հնդկաստանի հետ, ինչպես նաև տնտեսական կապեր մասամբ արաբական երկրների և որոշ այլ պետությունների, այդ թվում Չինաստանի և այլնի հետ: Այսպիսով, իրավիճակը շատ ավելի բարդ և երկիմաստ է, քան պարոն Մակրոնը փորձում է պատկերել։

- Ինչպե՞ս կարող են գագաթնաժողովի արդյունքները ազդել Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների վրա։

- Ինձ թվում է, որ Մոսկվան կքննարկի Հայաստանի ներկայիս կառավարության կողմից ձեռնարկված գործնական, այլ ոչ թե հռչակագրային քայլերը, և կանի համապատասխան եզրակացություններ։ Օրինակ ինչ կորոշվի ատոմային էներգիայի ոլորտում և ընդհանրապես էներգետիկ ոլորտում։

- Արդյո՞ք գագաթնաժողովը կազդի Հայաստանի խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքի վրա։

- Դժվար է ասել, թե ինչպես կազդեն ներկայիս իրադարձությունները Փաշինյանի կուսակցության վրա։ Կարող են տեղի ունենալ բազմազան իրադարձություններ, որոնք, այս կամ այն կերպ, կազդեն Հայաստանի իրավիճակի և ընտրությունների արդյունքների վրա։