«Անդարձելիության կետը». Երևանի վերադարձը հետաձգվել է, այլ ոչ թե չեղարկվել

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ 3 Մայիս, 2026 9:51

Երևանի և Մոսկվայի միջև հարաբերությունները հասել են «անդարձի որոշակի կետի», կարծում է Հայաստանի վարչապետի թեկնածու և հանրապետության երկրորդ նախագահ (1998-2008) Ռոբերտ Քոչարյանը, գրում է svpressa.ru–ն։ «Ամեն ինչ սահման ունի։ Ես զգում եմ, որ մենք հասել ենք անդարձելիության որոշակի կետի։ Եվ այս առումով, այստեղ Հայաստանում, մարդիկ պարզապես պետք է ուշքի գան», - ասել է նա RTVI-ին տված հարցազրույցում։

Ըստ նրա, Երևանը աշխարհաքաղաքական շրջադարձ է կատարել դեպի ԵՄ, «մինչդեռ այս միությանը միանալու հեռանկարները լիովին անորոշ են»։ Եվրոպացիները «խրախուսում են Հայաստանին բոլոր այն քայլերում, որոնք կարող են գրգռել Ռուսաստանին, և Հայաստանը, ըստ էության, գնում է ադ ճանապարհով», - համոզված է քաղաքական գործիչը։

Եվ ինչո՞ւ է «անդարձելիության կետը» վերաբերում հատկապես եվրոպական ձգտումներին։ Փաշինյանի իշխանության մնա՞լը։ Արդյո՞ք դա ՀԱՊԿ անդամակցության կասեցումն է։ Արդյո՞ք դա Զանգեզուրի միջանցքի փոխանցումն է Թրամփի վերահսկողությանը, որը պետք է վերահսկեր Ռուսաստանը։

«Քոչարյանի փաստարկները, ըստ էության, հանգում են նրան, որ Հայաստանը, փորձելով նստել երկու աթոռի վրա, բարդացնում է հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ, որից կախված է տնտեսապես, և ձգտում է միանալ այսպես կոչված եվրոպական ընտանիքին, որտեղ նրան չեն ողջունում», - ասել է Ռուսաստանի Դաշնության կառավարությանը կից Ֆինանսական համալսարանի դոցենտ Դմիտրի Եժովը,– նշանակալից է այն փաստը, որ Հայաստանը ԵՄ-ի կողմից դիտվում է որպես գործիք Ռուսաստանի դիրքերը հետխորհրդային տարածքում թուլացնելու համար։ Միևնույն ժամանակ, ԵՄ-ին անդամակցությունը պարզապես ծխածածկութ է, և որը ոչ ոք դա չի երաշխավորում։ Ռուս-հայկական հարաբերություններում «անդարձելիության կետի» մասին հայտարարությունը ոչ այլ ինչ է, քան նախընտրական հռետորաբանություն»։

svpressa.ru.– Հնարավո՞ր է, որ Ռուսաստանը վերջապես լուրջ վեճ ունենա Հայաստանի հետ, կոշտ պահանջներ ներկայացնի և տնտեսական ճնշում գործադրի «անբարյացակամ վարքագծի համար»։

— Ռուսաստանին չարժե վիճել Հայաստանի հետ. ավելի իմաստուն է հավատարիմ մնալ պրագմատիկ տեսակետներին, հատկապես այն պատճառով, որ երկկողմ շփումներն արդեն իսկ առկա են։

Իրական անդարձելիության կետը կարող է լինել Հայաստանի իշխանությունների Ռուսաստանի նկատմամբ դիրքորոշման ծայրահեղ արմատականացումը։ Այս փուլում տեղի են ունենում քաղաքական խաղեր։

«Դատելով համատեքստից Ռոբերտ Քոչարյանը, խոսելով «անդարձելիության կետի» մասին, նկատի ուներ վերջին տարիներին Մոսկվայի և Երևանի միջև հարաբերություններում տեղի ունեցած բոլոր փոփոխությունները,– կարծում է քաղաքական վերլուծաբան Միխայիլ Նեյժմակովը,– ավելի շուտ, նա ակնարկում է, որ Հայաստանում կայանալիք խորհրդարանական ընտրությունները կարող են դառնալ նման պոտենցիալ ջրբաժան։ Անկասկած, դրանք կլինեն «անդարձելիության կետ» բառի իրական իմաստով, քանի որ նույնիսկ եթե ընդդիմությունը պարտվի Հայաստանում ընթացող ներկայիս ընտրություններում, Մոսկվայի հետ մերձեցմանը կողմնորոշված ուժերը կմնան և կարող են մրցել հաղթանակի համար մի քանի տարի անց։ Նիկոլ Փաշինյանը նաև բավականաչափ զգույշ է, որպեսզի խուսափի Ռուսաստանի հետ կտրուկ խզումից այն հարցերում, որոնք կարող են չափազանց մեծ ծախսեր պահանջել։

Օրինակ, առնվազն մոտ ապագայում նա պատրաստ չէ պարտադրել երկրի դուրս գալը ԵԱՏՄ–ից։ Միևնույն ժամանակ, որքան շատ նախաձեռնություններ իրականացվեն Արևմուտքի մասնակցությամբ Հայաստանում, այդ թվում ԵՄ-ի կողմից աջակցվող տարբեր նախագծեր կամ «Թրամփի երթուղին», այնքան մեծ է հավանականությունը, որ արևմտյան արտաքին քաղաքականության վեկտորով հետաքրքրված էլիտաները ավելի ամուր դիրք կգրավեն երկրում։ Եթե Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ տրանսպորտային կապերը վերջապես ապաշրջափակվեն, ապա Հայաստանի քաղաքացիների մի հատված կարող է գործնական օգուտներ ստանալ նման տնտեսական կապերից և հետաքրքրված լինել, առնվազն, այդ երկրների հետ լարվածությունից խուսափելու մեջ։

Այնուամենայնիվ, կհայտնվեն նաև նրանք, ովքեր դժգոհ կլինեն այն փաստից, որ թուրքական ապրանքները խոչընդոտում են տեղական բիզնեսին։ Դա նշանակում է, որ եթե Նիկոլ Փաշինյանի կառավարությունը մնա իշխանության առնվազն հաջորդ մի քանի տարիների ընթացքում, դա կարող է էականորեն ազդել երկրի սոցիալ-քաղաքական լանդշաֆտի վրա։ ԵՄ-ի հետ մերձեցումը այստեղ միայն մեկ գործոն է»։

svpressa.ru.–Քոչարյանը ակնհայտորեն PR է անում ընտրություններից առաջ։ Որքանո՞վ կօգնի նրան այդ թեման։ Արդյո՞ք շատերը կընտրեն նրա կուսակցությունը Փաշինյանի փոխարեն։

— GALLUP International Association-ի հայկական գրասենյակի տվյալներով՝ 2026 թվականի ապրիլի սկզբին «Հայաստան» դաշինքի վարկանիշը կազմել է ձայների 5.5%-ը, ինչը նշանակում է, որ այդ քաղաքական ուժը ոչ միայն զիջում է իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունից (24.3%), այլ նաև ընդդիմադիր թևի երկու մրցակիցներին՝ գործարար Սամվել Կարապետյանի գլխավորած «Հզոր Հայաստան»-ին (13.4%) և Գագիկ Ծառուկյանի գլխավորած «Բարգավաճ Հայաստան»-ին (7.9%)։ Եթե ընտրությունների արդյունքները նման լինեին, ապա Ռոբերտ Քոչարյանը չի մտնի խորհրդարան, քանի որ ոչ ավելի, քան երեք կուսակցություններից բաղկացած դաշինքների համար սահմանված շեմը այժմ բարձրացվել է մինչև 8%։ «Հայաստան» դաշինքի արդյունքները կարող են լուրջ ազդեցություն ունենալ ամբողջ քարոզարշավի արդյունքի վրա։ Եթե նա իսկապես չանցնի Ազգային ժողով, ընդդիմության խորհրդարանական մեծամասնություն ապահովելու հնարավորությունները կնվազեն, չնայած դրանք ամբողջությամբ չեն վերանա։ Այնուամենայնիվ, եթե Քոչարյանը մտնի խորհրդարան, և ընդդիմադիր խաղացողները միասին ավելի շատ տեղեր ստանան, քան «Քաղաքացիական պայմանագիր» դաշինքը, ընդդիմությունը չի կարողանա կառավարություն ձևավորել առանց «Հայաստան» դաշինքի։

svpressa.ru.– Ո՞րն է Փաշինյանի համար իդեալական եվրո–իրավիճակը (ինչպե՞ս է նա տեսնում այն, քանի որ նա դժվար թե հավատում է ԵՄ անդամակցությանը)։

— Հայաստանի անդամակցությունը ԵՄ-ին ապագայում չի կարելի բացառել, բայց, իհարկե, ոչ մոտ ապագայում։ Նիկոլ Փաշինյանի շահերին համապատասխան, ԵՄ-ի և Հայաստանի մերձեցման ամենանպաստավոր սցենարն այն է, որ ԵՄ-ում լինի ուժեղ լոբբի, որը կձգտի մեծացնել Բրյուսելի ազդեցությունը հետխորհրդային տարածքում, և միևնույն ժամանակ, բավականաչափ դրական տնտեսական ազդակ դրանում ռեսուրսներ ներդնելու համար։

svpressa.ru.– Մի՞թե ժամանակը չէ, որ Ռուսաստանը կոշտանա։

–Մոսկվայի կոշտ ճնշումը Երևանի վրա, իհարկե, կարող է մեծացնել այն հայ քաղաքացիների անհանգստությունը, ովքեր չեն ցանկանում նման սցենար, այդպիսով մոբիլիզացնելով նրանց ընդդիմության շուրջ։ Այնուամենայնիվ, կլինեն նաև շատ տատանվող մարդիկ, որոնց Ռուսաստանի կողմից նման ենթադրական կոշտ գիծը կարող է ավելի ուժեղ կերպով մոտիվացնել Նիկոլ Փաշինյանին աջակցելու համար։ Հետևաբար, Մոսկվայի համար սա այն հարցն է, որտեղ զգուշությունը հասկանալի է։

svpressa.ru.–Ի՞նչը կարող է դառնալ Ռուսաստանի և Հայաստանի միջև իրական «անդարձելիության կետ»։

–Մոսկվան, անշուշտ, դեռ հնարավորություններ կունենա մեծացնելու իր ազդեցությունը Հայաստանում։ Սակայն կան խնդիրներ, որոնք ավելի դժվար է վերացնել, հատկապես, եթե համապատասխան որոշումների կայացումից անցել է զգալի ժամանակ։ Օրինակ, Ռուսաստանի ռազմաբազան Հայաստանից դուրս բերելու հարցը դեռևս լրջորեն չի բարձրացվել։ Բայց եթե ինչ-ինչ պատճառներով դա տեղի ունենա ապագայում, դրա վերադարձն ապահովելը չափազանց դժվար կլինի։ Ավելին, նման երկրներում սերնդափոխությունը՝ թե՛ ընդհանուր բնակչության, թե՛ էլիտաների շրջանում, մնում է մարտահրավեր Ռուսաստանի համար հետխորհրդային տարածքի հետ իր աշխատանքում։