Կորցրել են ավելի քան 5 միլիարդ դոլար. Մոսկվան Երևանին վերջին չինական զգուշացրել է արել

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 11 Ապրիլ, 2026 10:35

Ռուսաստանը և Հայաստանը 2025 թվականին կկորցնեն 5.1 միլիարդ դոլար փոխադարձ առևտրում Երևանի կողմից Եվրոպական Միության հետ մերձեցման մասին խոսակցությունների պատճառով, հայտարարել է ՌԴ փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկը։
Ապրիլի 1-ին Ռուսաստանի նախագահը ուղղակիորեն է վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին ասել, որ անհնար է միաժամանակ լինել կամ՛ ԵԱՏՄ-ում, կամ ԵՄ-ում։ Ավելին, Վլադիմիր Պուտինը հիշատակել է քաղբանտարկյալներին և ափսոսանք հայտնել, որ ռուսամետ ուժերին թույլ չեն տալիս մտնել Հայաստանի քաղաքական կյանք, գրում է svpressa.ru–ն։

Արդյո՞ք լսել է Փաշինյանը Պուտինին։ Ի վերջո, նա վճռականորեն է հանձնառու Արևմուտքի հետ մերձեցմանը և քիչ հավանական է, որ հրաժարվի այդ ճանապարհից։ Կամ արդյո՞ք Հայաստանի վարչապետը դեռ ուսումնասիրում է տարբերակները։ Նա թռել էր Մոսկվա, ինչը նշանակում է, որ ուզում էր ինչ-որ բան քննարկել։ «Փաշինյանի համար այցը նախընտրական ծես էր, - պնդել է Ռուսաստանի Դաշնության կառավարությանը կից Ֆինանսական համալսարանի դոցենտ Վլադիմիր Բլինովը,– ի վերջո, Ռուսաստանը այն երկիրն է, որի շնորհիվ հայ ժողովուրդը ստացել է պետականության իրավունք»։

Պուտինի համար այս իրադարձությունը որոշ չափով ձևական էր, բայց այսօրվա աշխարհում, հատկապես Պարսից ծոցի պատերազմի համատեքստում, ամեն ինչ շատ արագ է փոխվում։ Հայաստանը Մերձավոր Արևելքի գործընթացների մասնակից է. վերջերս Իրանը սպառնացել է Ադրբեջանին պատերազմով հայկական պետության տարածքի հաշվին ընդլայնելու փորձի համար։ Ներկայիս իրավիճակում ամենափոքր կայծը կարող է արմատապես փոխել ուժերի հավասարակշռությունը Հարավային Կովկասում, և Ռուսաստանը կրկին ստիպված կլինի հանդես գալ որպես հրշեջ։

Այո, Փաշինյանը սպասարկում է եվրոպական շահերը անգամ Հայաստանի հաշվին, այո, այս կարգավիճակում նա Ռուսաստանի հակառակորդն է, բայց օբյեկտիվորեն, Մոսկվայից և Թեհրանից բացի ոչ ոք չի օգնի Հայաստանին։

Մինչև վերջերս Իրանը իրական կողմնակից էր, իսկ Ուկրաինայում խրված Ռուսաստանը ձևական, բայց միևնույն է, դաշնակից էր։ Ամեն դեպքում, Ռուսաստանը միշտ պատրաստ է օգնել հայ ժողովրդին, և Մոսկվա այցելող այդ ժողովրդի ներկայացուցիչը ոչ պատահական առաջնորդ է, և որի հետ հարաբերությունները, այնուամենայնիվ, պետք է պահպանվեն։
«Փաշինյանը, ի թիվս այլ բաների, չի ցանկանում օտարել Հայաստանի այն անորոշ ընտրողներին, ովքեր կնախընտրեին չտեսնել Մոսկվայի հետ լարվածության սրումը, - ասել է քաղաքական վերլուծաբան Միխայիլ Նեյժմակովը,– ավելին, գործող վարչապետի համար օբյեկտիվորեն ձեռնտու է գոնե փորձել ստեղծել մի իրավիճակ, որի դեպքում Ռուսաստանը, առնվազն, կսահմանափակի հայկական ընդդիմությանը աջակցության ցանկացած ձևից»։

Այնուամենայնիվ, Ռուսաստանի նախագահի Հայաստանի ներքաղաքական իրավիճակի մասին արված դիտողությունները, անգամ «մենք չենք միջամտում» պայմանով, հավանաբար, Երևանում կմեկնաբանվեն որպես այն բանի նշան, որ Մոսկվայից այդ հարցում լուրջ զիջումներ դեռևս չեն ձեռք բերվել։

Եթե Նիկոլ Փաշինյանը պահպանի վարչապետի պաշտոնը հունիսին կայանալիք խորհրդարանական ընտրություններից հետո, նա, հավանաբար, չի «այրի կամուրջները» Ռուսաստանի հետ։ Այնուամենայնիվ, շատ հավանական է, որ Մոսկվայի և Երևանի միջև հարաբերությունները պարբերաբար «սառեցման» շրջաններ կունենան։ Պետք է նշել, որ Նիկոլ Փաշինյանի հետ զրույցի ժամանակ Վլադիմիր Պուտինը հստակորեն նշել է, որ նա Մոսկվա է եկել ռուսական կողմի հրավերով։ Մարտին, ինչպես հայտնի է, հեռախոսազրույցներ են տեղի ունեցել Ռուսաստանի նախագահի և Հայաստանի վարչապետի միջև։ Ռուսաստանի կողմից սա, հավանաբար, փորձ է ցույց տալու, որ Մոսկվան շարունակում է ուսումնասիրել Երևանի հետ աշխատելու տարբեր մոտեցումներ, հաշվի առնելով, որ Բաքվի հետ հարաբերություններն են մնում բարդ։

Մոսկվան, հավանաբար, նաև առաջնորդվում է Հարավային Կովկասի պետությունների հետ իր աշխատանքում հավասարակշռությունը պահպանելու սկզբունքով։ 2026 թվականի մարտի վերջին, Դաղստանի Դերբենտ քաղաքում ադրբեջանական թատրոնի բացման արարողության ժամանակ, Վլադիմիր Պուտինը խոսել էր Բաքվի հետ հարաբերությունները «ամուր հիմքի վրա» զարգացնելու մասին։ Սա կարող է լինել այն ցուցիչներից մեկը, որ Մոսկվայի բանակցությունները ադրբեջանական կողմի հետ կարող են ակտիվանալ, չնայած դա կարող է ունենալ իր թերությունները։ Այս ֆոնին Ռուսաստանը նաև ձգտում է ցույց տալ իր կարողությունները Երևանի հետ աշխատելու հարցում։ Բայց, վերջին հաշվով, Վլադիմիր Պուտինի և Նիկոլ Փաշինյանի միջև երկխոսության առնվազն հրապարակային մասը ենթադրում է, որ կողմերը կրկին հիշել են «սուր կետերը»՝ սպասելով Հայաստանում խորհրդարանական քարոզարշավի արդյունքին։ Ի դեպ, դրա արդյունքը կարող է էապես ազդել Մոսկվայի և Բաքվի միջև հետագա երկխոսության ընթացքի վրա։

svpressa.ru.– Պուտինը նախկինում Փաշինյանին հստակեցրել է, որ Հայաստանը չի կարողանա մնալ և՛ ԵՄ-ում, և՛ ԵԱՏՄ-ում։ Ի՞նչ իմաստ ունի նրան կրկին հիշեցնել դա։

— Սա կարելի է հասկանալ որպես Ռուսաստանի կողմից Հայաստանի այն ընդդիմադիր գործիչներին աջակցության ևս մեկ մեղմ ժեստ, ովքեր կասկածանքով են վերաբերվում Երևանի և Եվրամիության միջև մերձեցմանը։ Միևնույն ժամանակ, Հայաստանը, անշուշտ, մոտ ապագայում չի միանա ԵՄ-ին։ Այնուամենայնիվ, Բրյուսելը կարող է նոր քայլեր ձեռնարկել մերձեցման ուղղությամբ։ Մայիսին նախատեսված է Հայաստան-ԵՄ գագաթնաժողովը, որտեղ կարող են հայտարարվել Երևանի համար որոշակի նախապատվություններ՝ սկսած վիզային ռեժիմի ազատականացումից մինչև ներդրումների տարբեր ձևեր։ Հայաստանի անդամակցությունը ԵՄ-ին կարող է իրականացվել ավելի հեռավոր ապագայում, բայց դա կախված է բազմաթիվ գործոններից սկսած նրանից, թե ո՞վ է այդ պահին իշխանության գլուխ Հայաստանում։

svpressa.ru.– Պուտինը հատուկ անդրադարձել է ներքաղաքական հարցերին և ընտրություններինընդգծելով բարեկամների շարքից առկա քաղբանտարկյալների առկայությունը Հայաստանում։ Արդյո՞ք կարող է Մոսկվան ինչ-որ կերպ ճնշում գործադրել Երևանի վրա այդ հարցում։

— Այն փաստը, որ այդ հարցը այդքան մանրամասն բարձրացվել է բանակցությունների հրապարակային մասում, ցույց է տալիս, որ Մոսկվայի և Երևանի միջև տարաձայնությունները բավականին սուր են։ Մոսկվան, սկզբունքորեն, ունի ազդեցության լծակներ Երևանի նկատմամբ։ Հիշենք, օրինակ, որ Ռոսսելխոզնադզորը վերջերս հայտարարել է, որ կպահպանի իր պահանջները Հայաստանից ներմուծվող ապրանքների նկատմամբ։ Սակայն որոշիչ կլինի նաև Հայաստանի ներքաղաքական իրավիճակը։
Հարցն այն է, թե ինչպիսի՞ն կլինեն ընտրությունների արդյունքները այդ երկրում և որքա՞ն մեծ կլինի փողոցային բողոքի արշավը, երբ արդյունքները ամփոփվեն։ Եթե այն շատ մեծ չլինի, Նիկոլ Փաշինյանի ներքին քաղաքական հակառակորդների դեմ քրեական դատավարությունները կշարունակվեն, չնայած, հնարավոր է, որ դրանցից ոչ բոլորը կհանգեցնեն խիստ դատավճիռների։

Եթե ընդդիմությունը կարողանա փողոցային բողոքի ցույցերի համար մոբիլիզացնել զգալի թվով կողմնակիցների, քրեական գործերով մի շարք բարձրաստիճան մեղադրյալների ճակատագիրը կարող է դառնալ կառավարության պաշտոնյաների և ընդդիմության առաջնորդների միջև փակ բանակցությունների առարկա։ 2025 թվականին և 2026 թվականի սկզբին բողոքի ցույցերի մասշտաբները ակնհայտորեն զգալի լծակներ չտվեցին Հայաստանի իշխանությունների դեմ, սակայն ընդդիմության կողմնակիցների ակտիվությունը կարող է աճել ընտրարշավների ֆոնին։

svpressa.ru.– Ալեքսեյ Օվերչուկը պնդում է, որ ԵՄ-ի մասին Հայաստանի խոսակցությունները Ռուսաստանի հետ առևտրի վրա արժեցել են 5.1 միլիարդ դոլար։ Ի՞նչ է կորցնում Հայաստանը տնտեսապես, եթե հրաժարվի ԵՏՄ-ից։

— Եթե, ենթադրաբար, Հայաստանը դուրս գա ԵԱՏՄ-ից, ակնհայտորեն կառաջանան լրացուցիչ խոչընդոտներ երկրի արտադրանքի համար անդամ պետությունների, առաջին հերթին Ռուսաստանի շուկաներ մուտք գործելու համար։ Հայաստանի դերը որպես Ռուսաստան «զուգահեռ ներմուծման» ուղի, նույնպես, հավանաբար, կնվազի, չնայած այն, հավանաբար, լիովին չի վերանա, քանի դեռ արևմտյան պատժամիջոցները ուժի մեջ են։
Այնուամենայնիվ, Երևանն այժմ չի հայտարարում ԵԱՏՄ-ից դուրս գալու մասին, Նիկոլ Փաշինյանի քաղաքականությունն այստեղ բավականին զգուշավոր է։ Երկրի դուրս գալը ԵԱՏՄ-ից հնարավոր կլիներ, եթե Հայաստանի անդամակցությունը ԵՄ-ին մոտ ապագայի հարց լիներ, բայց առայժմ դա այդպես չէ։ Ալեքսեյ Օվերչուկի հայտարարությունն ինքնին ևս մեկ նշան է, որ Մոսկվայի և Երևանի միջև «սառեցումը» խորանում է։