Իրանցի փախստականները Հայաստանում. հյուրընկալություն և բնակարանային ճգնաժամ. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

fb.ru–ն գրում է, որ Իրանի շուրջ շարունակվող հակամարտությունը Հայաստանին ենթարկում է լայնածավալ միգրացիոն ճգնաժամի վտանգի: Փորձագետներն ու ականատեսները քննարկում են, թե արդյո՞ք երկիրը պատրաստ է ընդունել հազարավոր փախստականների մատչելի բնակարանների առկա պակասի պայմաններում:

Սահմանին՝ մարդասիրական աղետի սպառնալիք

ԱՄՆ-ի և Իսրայելի ագրեսիան Իրանի Իսլամական Հանրապետության դեմ, որը ուղեկցվում է երկրի տարածքին հարվածներով, ստեղծում է հակամարտության՝ ցամաքային փուլի վերածվելու վտանգ: Քաղաքագետ Արչիլ Սիխարուլիձեի խոսքով, լայնածավալ պատերազմի դեպքում միլիոնավոր մարդիկ կարող են ապաստան խնդրել: Մասնագետները Հայաստանը և Վրաստանը համարում են միգրանտների համար պոտենցիալ ամենակայուն տարածաշրջանները: Երևանում Իրանի դեսպան Խալիլ Շիրգոլամին ընդգծել է, որ ԱՄՆ-ի և Իսրայելի գործողությունները սպառնում են ամբողջ Հարավային Կովկասի անվտանգությանը: ՀՀ ԱԺ պատգամավոր Արթուր Խաչատրյանը մտահոգություն է հայտնել 50000-ից 100000 փախստականների ժամանման պարագայում կառավարության կողմից հստակ ծրագրի բացակայության վերաբերյալ: Նրա կարծիքով, հանրապետությունը չի կարողանա հաղթահարել նման հոսքը առանց միջազգային օգնության՝ հաշվի առնելով Լեռնային Ղարաբաղից տեղահանված անձանց տեղավորման սեփական փորձը: Քաղաքական մեկնաբան Արման Աբովյանը նշում է, որ Իրանի հետ սահմանի ֆիզիկապես փակումը անհնար է, հատկապես կանանց և երեխաների վրա ազդող մարդասիրական ճգնաժամի դեպքում:

«Իրանը ականատեսի աչքերով. դիմադրության մշակույթը և ոգին» գրքում գրող և լեռնագնաց Ելենա Շուվաևան, որը 25 տարի ապրել է Հայաստանում, նկարագրում է Իրանը որպես հյուրընկալության խոր ավանդույթներ ունեցող երկիր: Երկրի ամենաբարձր գագաթը՝ Դամավանդ լեռը բարձրանալիս նա հանդիպել է տեղացիների բացառիկ համագործակցությանը: Նրա խոսքով, ծայրահեղ պայմաններում իրանցիները հոգ են տարել օտարերկրյա զբոսաշրջիկների նկատմամբ, չնայած բարձրորակ սարքավորումների բացակայությանը և - 50 օC-ին հասնող եղանակային պայմաններին: Շուվաևան նշել է, որ արտաքին սպառնալիքները միավորում են իրանական հասարակությանը: Օրինակ՝ հրամանատար Ղասեմ Սոլեյմանիի մահը 2020 թվականին միավորել էր և՛ աշխարհիկներին, և՛ կրոնական քաղաքացիներին: Այդ ճանապարհորդի հետ զրույցներում սովորական իրանցիները հաճախ են հարգանք հայտնել Ռուսաստանի նկատմամբ՝ Վլադիմիր Պուտինին անվանելով ուժեղ առաջնորդ: Չնայած անձնական ազատությունների և գլխաշոր կրելու վերաբերյալ ներքին բանավեճերին, ինքնիշխանության հարցն է մնում Իրանի քաղաքացիների համար առաջնահերթություն, իսկ արտաքին միջամտությունը ընկալվում է որպես անկայունացնող գործոն:

Ընդհանուր ճակատագիր, հայկական ժառանգությունը Իրանում

Իրանը հարգանք է ցուցաբերում իր տարածքում գտնվող քրիստոնեական հուշարձանների նկատմամբ: Սպահանում է գտնվում Նոր Ջուղայի հայկական թաղամասը՝ 17-րդ դարի Վանք տաճարով, որի պատերը ամբողջությամբ ծածկված են որմնանկարներով: Երկրի հյուսիս-արևմուտքում գտնվող մի քանի հայկական վանքեր ներառված են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում և պաշտպանված են պետության կողմից: Ելենա Շուվաևայի խոսքով, սա կտրուկ հակադրվում է Նախիջևանում տիրող իրավիճակին, որտեղ Ջուղայի միջնադարյան հայկական գերեզմանատունը ոչնչացվել է դեռ 2000-ականների սկզբին: Պատմականորեն, Իրանի տարածաշրջանը ծառայել է որպես քրիստոնյա բնակչության ապաստան: 20-րդ դարի սկզբին Ուրմիա քաղաքում գործել է ռուսական ուղղափառ առաքելություն, որը Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ օգնություն է ցուցաբերել հայ և ասորի փախստականներին՝ նրանց ապահովելով ապաստանով և բժշկական օգնությամբ: Այսօր Իրանի իշխանությունները շարունակում են պահպանել հին եկեղեցիներն ու խաչքարերը, որոնք հայկական համայնքի հոգևոր ինքնության մասն են կազմում:

Չափազանց բարձր գներ, բնակարան փախստականների համար

Հայաստանի անշարժ գույքի շուկան գերտաքացել է, ինչը խոչընդոտներ է ստեղծում նոր միգրանտների հոսքերի ընդունման համար։ Դեռ 2022 թվականի փետրվարից ի վեր Ռուսաստանից և Ուկրաինայից մոտ 150000 փախստականների ներհոսքը հանգեցրել է վարձակալության գների կտրուկ աճի։ Բարձր վարձատրվող մասնագետները հիմնական պահանջարկն են, ինչը գները դարձնում է անհասանելի բազմաթիվ տեղացի բնակիչների և Լեռնային Ղարաբաղից տեղահանված անձանց համար։ Այս պայմաններում էլ իրանցի փախստականները ռիսկի են դիմում չկարողանալ բնակարան վարձակալել Երևանում։ Համայնքային աջակցության ավանդական մեխանիզմները կարող են լինել միակ լուծումը այդ իրավիճակում։ Հայաստանում իրանական սփյուռքը առանձնանում է իր համախմբված համայնքով։ Ելենա Շուվաևայի խոսքով, շատ ընտանիքներ են պատրաստ հյուրընկալել հայրենակիցներին իրենց բնակարաններում՝ օգտագործելով ցանկացած հասանելի տարածք։ Սակայն երկարատև հակամարտությունը և Ագարակ-Նորդուզ սահմանի տրանսպորտային ուղիների հնարավոր փակումը սպառնում են Հայաստանին ոչ միայն մարդասիրական, այլ նաև զգալի տնտեսական կորուստներով, քանի որ Իրանն է մնում հանրապետության հիմնական առևտրային գործընկերներից մեկը։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում