Լեհական Պրոմեթևսը խաբում է Հայաստանին

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 12 Մարտ, 2026 10:25

ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի Լեհաստան կատարած պաշտոնական այցի ընթացքում ստորագրվեց երկու երկրների միջև ռազմատեխնիկական համագործակցության մասին համաձայնագիր: Փաստաթուղթը ստորագրեցին ՀՀ արտաքին գործերի նախարար Արարատ Միրզոյանը և Լեհաստանի պաշտպանության նախարար Վլադիսլավ Կոսինյակ-Կամիշը:

Այսպիսով, նույնիսկ ՀԱՊԿ-ին անդամակցությունը չխանգարեց Հայաստանին մերձենալ Լեհաստանին՝ ՆԱՏՕ-ի ամենաակտիվ և ամենահակառուսական անդամին, գրում է ritmeurasia.ru–ն: Նախկինում Երևանը հայտարարել էր ՀԱՊԿ-ին մասնակցությունը դադարեցնելու մասին, սակայն չէր նշել կազմակերպությանը անդամակցությունը դադարեցնելու մասին: Հայաստանի իշխանությունները դադար են վերցրել և, չնայած պաշտոնապես մնում են ՀԱՊԿ անդամ, ակտիվորեն ընդլայնում են համագործակցությունը ՆԱՏՕ-ի հետ, որը թշնամական դիրքորոշում է պահպանում ՀԱՊԿ-ի նկատմամբ:

Դա նույնն է, եթե օրինակ Խորհրդային Միության օրոք Վարշավայի պայմանագրի անդամ պետությունը հանկարծակի մերձենար ՆԱՏՕ-ին հակառակ կազմակերպության ռազմավարական տրամաբանությանը: Վարշավայի պայմանագիրը վաղուց է դադարել գոյություն ունենալ, բայց ՆԱՏՕ-ն և նրա գիշատիչ ծրագիրը, այն է նվաճել հետխորհրդային տարածքը, գոյություն ունի, և այդ ծրագրի նպատակներից մեկը Հայաստանը Ռուսաստանի վրա ռազմական ճնշման ցատկահարթակի վերածելն է: ՀԱՊԿ-ում Հայաստանի շարունակական անդամակցությունը ստիպում է Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարությանը և ՀԱՊԿ-ի ղեկավարությանը մեղմ արձագանքել Փաշինյանի դեմարշներին, չնայած ավելի տեղին կլիներ կոշտ և պրագմատիկ մոտեցումը: ՀԱՊԿ-ը չի կործանվի առանց Հայաստանի, բայց Փաշինյանը Հայաստանը Անդրկովկասում Ուկրաինայի կրկնօրինակի վերածելով, նրան մղում է վտանգավոր կարմիր գծի, և Ռուսաստանը իրավունք ունի հակահարված տալ։

Լեհաստանը միշտ ձգտել է թուլացնել Ռուսաստանի դիրքերը Կովկասում: Երազելով «ծովից ծով» լեհ-լիտվական համագործակցության մասին պաները իրենց անձնական թշնամիներն էին համարում այդ երազանքի ճանապարհին կանգնած յուրաքանչյուրին: Օրինակ հայերին, որոնք ավանդաբար ռուսների դաշնակիցներն էին: Լեհ լեգեոնականները, որոնք 19-րդ դարում ծառայում էին Օսմանյան կայսրությանը, հայոց ցեղասպանության մեղսակիցներն են և օսմանյան օկուպացիային դիմադրող վրացական, բուլղարական, սերբական, ռումինական և քրդական բնակչության պատժողները: Միևնույն ժամանակ, լեհերը ցինիկաբար հայտարարում էին, որ պայքարում են «մեր և ձեր ազատության համար» կարգախոսով և Ռուսական կայսրության ժողովուրդներին ազատագրում են ցարի տիրապետությունից:
Բայց ի՞նչ կապ ունեին նրանց սպանած քրդերը ռուս ցարի հետ։ Ի՞նչ ազատություն էին լեհերը բերում հայերին, վրացիներին, ռումինացիներին, բուլղարացիներին և սերբերին սպանելով նրանց օսմանյան լծից փախչելու փորձի համար։

Վարշավայի դիվերսիոն գործունեության նոր ալիքը Կովկասում սկսվեց 1920-ական և 1930-ական թվականներին։ Թաքնվելով «Պրոմեթևս»–ի գաղափարախոսության ետևում և Լեհաստանին Պրոմեթևս անվանելով, որը, իբր, հիմա ազատություն է բերում ոչ թե ցարական Ռուսաստանի, այլ Խորհրդային Ռուսաստանի ժողովուրդներին (նույն կարգախոսը. «մեր և ձեր ազատության համար»), լեհերը ռուսաֆոբիկ և անջատողական տրամադրություններ էին հրահրում Կովկասի ժողովուրդների շրջանում։ Լեհական հետախուզական ծառայությունները կապեր ունեին Ադրբեջանի, Կաբարդայի, Հայաստանի և Վրաստանի անջատողականների հետ և հիմնադրել էին «Պրոմեթևս» կազմակերպությունը։ Եթե Լեհաստանը անձնուրաց Պրոմեթևս էր, ապա այն պետք է «ազատության կրակը» բերի բոլոր ժողովուրդներին։ Օրինակ իռլանդացիներին, որոնց հողերը գրավել էր Մեծ Բրիտանիան, կորսիկացիներին, որին սեղմել էր Ֆրանսիան և աֆրիկացիներին, որոնք ստրկացվել էին եվրոպացի գաղութարարների կողմից։ Բայց ոչ, լեհական պրոմեթեյականությունը նախատեսված է բացառապես եվրասիական տարածքի համար: Պրոմեթեյականության անձնուրաց բնույթի մասին հավակնոտ պնդումները նողկալի սուտ են: Եթե Կովկասը հետևեր լեհ պրոմեթեյականների խորհրդին, այն կդառնար մարգինալ տարածաշրջան, լիմիտրոֆ թե՛ տնտեսապես, թե՛ մշակութային և քաղաքական առումով, որը կօգտագործվեր միայն որպես Ռուսաստանին ճնշելու հարթակ:

ԽՍՀՄ փլուզումից հետո Վարշավան կրկին ընդունեց պրոմեթեյական գաղափարախոսությունը: Այն տարածվում էր մի քանի վերլուծական կենտրոնների կողմից, օրինակ Կրակովում գործող Քաղաքական մտքի կենտրոնը (Osrodek Mysli Politycznej), Վարշավայում գործող Արևելյան ուսումնասիրությունների կենտրոնը (Osrodek Studiow Wschodnich) և այլն: Հիմա մենք տեսնում ենք, թե ինչպես են պրոմեթեյականները թիրախավորում Հայաստանը:

Հիշեցնենք, որ 1921 թվականի հունիսին Վրաստանից, Հայաստանից, Ադրբեջանից և Հյուսիսային Կովկասից ազգայնական ներգաղթյալները ստորագրել էին համագործակցության հռչակագիր: Դրա նպատակն էր ստեղծել Կովկասյան կոնֆեդերացիա Ռուսաստանի հետ հետագա առճակատման համար: Փաշինյանի կառավարության կողմից Վարշավայի հետ ներկայիս ստորագրված ռազմատեխնիկական համագործակցության համաձայնագիրը նման է այն համաձայնագրին, որը փախստական հայ ռուսաֆոբները ստորագրել էին լեհերի հետ դեռ 1921 թվականին։ Դրա վերջնական նպատակը մնում է անփոփոխ. խզել Ռուսաստանի և Հայաստանի ժողովուրդների միջև բոլոր բարեկամական կապերը վերջինիս ներքաշելով ՆԱՏՕ Կովկասում ուժերի ձևավորված հավասարակշռությունը արմատապես փոխելու համար։

Սակայն նման հանկարծակի և բռնի ցնցումները հղի են լուրջ աշխարհաքաղաքական ցնցումներով փխրուն Հայաստանի համար։ Ռազմատեխնիկական համագործակցությունը ենթադրում է զենքի և զինամթերքի գնում ստորագրող երկրից (Լեհաստան), լեհ հրահանգիչների ներգրավում և նախկին դաշնակիցների հետ ռազմատեխնիկական համագործակցության կրճատում, նույնիսկ մինչև լիակատար դադարեցում (այս դեպքում Ռուսաստանի հետ)։ Վերջնական արդյունքում Հայաստանը կանգնած կմնա է վերջնագծի առջև. ՆԱՏՕ-ի հետ ուղղակի համագործակցության հայտարարություններ և դաշինքին ապագա անդամակցության մասին խոսակցություններ (Ուկրաինայի օրինակով)։ Բանն այն է, որ ՆԱՏՕ-ի հետ հետխորհրդային հանրապետությունների փոխգործակցության այլ ձևաչափ գոյություն չունի։