Հայաստանը Ռուսաստանին ոչ շահավետ առաջարկ է արել

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 26 Փետրվար, 2026 10:57

Ռուսաստանի և Հայաստանի իշխանությունները վեճի մեջ են մտել հայկական երկաթուղիների ապագայի շուրջ։ Երևանն առաջարկում է վերահսկողությունը փոխանցել երրորդ կողմի, քանի որ, ըստ նրա, ռուսները վախեցնում են ներդրողներին։ Մոսկվան, ընդհակառակը, վստահ է, որ իր մասնակցությունը օգուտ է բերում հանրապետությանը, և կառավարման փոփոխությունը կարող է հանգեցնել աղետի, գրում է ng.ru–ն։

ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը առաջարկել է, որ ռուսական իշխանությունները երկաթուղու կոնցեսիան վաճառեն այն երկրին, որը բարեկամական հարաբերություններ կունենա Երևանի և Մոսկվայի հետ։ Նա այդ անհրաժեշտությունը բացատրել է նրանով, որ Հայաստանի որոշ գործընկերներ չեն ցանկանում օգտագործել նրա տրանսպորտային կապերը, քանի որ դրանք գտնվում են Ռուսաստանի վերահսկողության տակ։ Փաշինյանի խոսքով ինքը չի կարողանում փոխել նրանց կարծիքը, քանի որ Ռուսաստանը շատ լարված հարաբերություններ ունի նրանց հետ։ Արդյունքում, Հայաստանը կորցնում է իր ռազմավարական դիրքը և մրցակցային առավելությունները, ափսոսանք է հայտնել վարչապետը։ «Իմ կարծիքով, լուծումն այն է, որ մի երկիր, որը բարեկամական հարաբերություններ ունի և՛ Հայաստանի, և՛ Ռուսաստանի հետ, պարզապես գնի կոնցեսիոն կառավարման իրավունքները Մոսկվայից... Ես չգիտեմ, օրինակ Ղազախստանը, ԱՄԷ-ն, Կատարը կամ որևէ այլ երկիր, որի մասին ես հիմա չեմ կարող մտածել։ Բայց երկրներ, որոնք ջերմ հարաբերություններ ունեն և՛ Ռուսաստանի, և՛ Հայաստանի հետ», - ասել է Փաշինյանը։

Նա նաև ընդգծել է, որ նույնիսկ եթե Ռուսաստանը ներդրումներ կատարի Հայաստանի սահմանամերձ տարածքների ենթակառուցվածքների զարգացման մեջ հանրապետության գրավչությունը բարձրացնելու համար, դա դեռ բավարար չի լինի։ Փաշինյանը վստահ է, որ արտասահմանյան գործընկերները սկզբունքորեն չեն օգտագործի հայկական երկաթուղիները։

Մեկ շաբաթ անց Ռուսաստանի իշխանությունները հստակեցրել են, որ իրենք գոհ չեն իրենց գործընկերների գաղափարից։ Մասնավորապես, Մոսկվան ընդգծել է, որ ինքը չի վնասում Երևանին կամ չի խոչընդոտում նրա ներուժին, այլ մեծ ներդրումներ է կատարում նրա ենթակառուցվածքների զարգացման, հայերի համար բազմաթիվ աշխատատեղերի ապահովման և, ընդհանուր առմամբ, հետևողականորեն աշխատում է տարածաշրջանային հաղորդակցությունները բացելու ուղղությամբ։ «Անհավանական է, որ որևէ այլ ընկերություն կկարողանա լիովին փոխարինել ռուսական երկաթուղային փոխադրողին, որը երկար ժամանակ արդյունավետորեն գործում է Հայաստանում ամենադժվարին պայմաններում։ Գրեթե երկու տասնամյակի ընթացքում կառուցված համակարգը կարող է պարզապես փլուզվել մեկ գիշերվա ընթացքում։ Բնականաբար, ոչ մի բարեկամ երկիր պատասխանատվություն չի կրի դրա համար։ Հուսով եմ, որ Հայաստանի ղեկավարությունը կարևոր որոշումներ կայացնելիս կհիմնվի բացառապես իր քաղաքացիների շահերից», - նշել է Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Սերգեյ Շոյգուն։

Հիշեցնենք, որ 2008 թվականին է «Հարավկովկասյան երկաթուղիներ»-ը ստանձնեց «Հայկական երկաթուղիներ»-ի վերահսկողությունը։ Պայմանագիրը կնքվել է 30 տարով ևս 10 տարով երկարաձգելու հնարավորությամբ։ Շոյգուի խոսքով Մոսկվան այդ ժամանակվանից ի վեր «Հայկական երկաթուղիներ»-ում ներդրել է ավելի քան 30 միլիարդ ռուբլի։ Կոնցեսիոն պայմանագրի շնորհիվ նաև Հայաստանի բյուջե է մուտքագրվել ավելի քան 15 միլիարդ ռուբլի։ Հարկերի տեսքով վերանորոգվել է ավելի քան 520 կմ երկաթուղի։

«Շպալների հիսուն տոկոսը փոխարինվել է, իսկ ավելի քան 50 կառույց, այդ թվում 38 կամուրջ և երկու թունել, վերանորոգվել և վերակառուցվել է», - ասել է Շոյգուն։

Սակայն Ռուսաստանի Անվտանգության խորհրդի քարտուղարի և Մոսկվայի այլ ներկայացուցիչների հայտարարությունները չեն կարողացել համոզել Փաշինյանին հավատարիմ լրատվամիջոցներին։ Ռուսաստանի իշխանությունների հետ գործնական վեճի մեջ մտնելով նրանք սկսել են թվարկել հայկական երկաթուղիների խնդիրները՝ ցածր արագություն (ոչ ավելի, քան 50 կմ/ժ), վագոնների պակաս և հին մոդելների օգտագործում, բարձր գներ և այլն։ Նրանք նաև հիշեցրել են, որ 2025 թվականի վերջին Ռուսաստանի երկաթուղիների պարտքը կազմում էր մոտավորապես 4 տրիլիոն ռուբլի (ավելի քան 50 միլիարդ դոլար) և ակնարկել են նրա դուստր ձեռնարկության Հայաստանում իր պարտավորությունները կատարելու հիմնարար անկարողության մասին։
«Փաստորեն, Փաշինյանը դեռևս 2026 թվականի սկզբին հայտարարեց, որ Ռուսաստանը կամ պետք է վերանորոգի երկաթուղու երկու հատվածները Նախիջևանի մոտ և Թուրքիայի հետ սահմանային անցակետում իր սեփական միջոցներով և առանց իր համար որևէ օգուտի, կամ Հայաստանը կսկսի դուրս մղել «Ռուսական երկաթուղիները»։ Բայց ի զարմանս Հայաստանի ղեկավարի Մոսկվան համաձայնվեց սկսել այդ աշխատանքները։ Արդյունքում, Փաշինյանը, չնայած իր նախկինում արտահայտած դիրքորոշմանը, ստիպված է շարունակել ճնշում գործադրել», - ng.ru-ի հետ զրույցում ասել է ԱՊՀ ինստիտուտի Կովկասի բաժնի վարիչ Վլադիմիր Նովիկովը։

Մասնագետի խոսքով, Հայաստանի իշխանությունները ներկայումս զբաղված են հանրապետությունից խոշոր ռուսական բիզնեսների վտարմամբ։ Մասնավորապես, «Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր»-ն արդեն բռնագրավվել է հայկական անձնագիր ունեցող ռուս գործարար Սամվել Կարապետյանից։ Այժմ քննարկվում է «Հարավկովկասյան երկաթուղիներ»-ի ճակատագիրը, և ապագայում հնարավոր է «Ռոսատոմ»-ի հետ համագործակցության դադարեցումը, քանի որ Երևանը մտադիր է համագործակցել Միացյալ Նահանգների հետ ատոմային էլեկտրակայանի կառուցման գործում։ Եվ դրանից հետո կարող է սկսվել հայ-ռուսական հարաբերությունների ընդհանուր անկումը։