Հունիսյան ընտրությունները՝ յուրատեսակ հանրաքվե. արտաքին հետաքրքրություններն ուժգնանում են. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

inosmi.ru–ն «Հայաստանի դերը միավորելն է, այլ ոչ թե բաժանելը» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Եվրոպան բացահայտորեն հաստատել է իր մտադրությունը՝ ազդելու հայկական ընտրությունների վրա, գրել է Newsweek հրատարակությունը: Հոդվածում նշվում է, որ հունիսին, երբ նախատեսված են խորհրդարանական ընտրություններ, հայերը կգնան ընտրատեղամասեր: 2022 թվականից ի վեր Երևանը վերանայել է իր արտաքին քաղաքականությունը՝ հեռանալով Ռուսաստանի հետ պատմականորեն սերտ կապերից, առաջ մղելով (հաճախ անհավասար պայմաններով) Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կարգավորման բանակցությունները և վերագնահատելով հաստատված պատմական և մշակութային արժեքները: Ամառային քվեարկությունը, ըստ էության, կլինի հանրաքվե կառավարության վիճահարույց ուղու և նրա նոր՝ «խաղաղության դարաշրջանի» տեսլականի վերաբերյալ:

Այս ներքին լարված միջավայրում էլ բազմաթիվ արտաքին ուժեր փորձում են ազդել ընտրությունների արդյունքի և Հայաստանի ռազմավարական ապագայի վրա: «Ով մեզ հետ չէ, մեր դեմ է» կոշտ տրամաբանության փոխարեն այդ պետությունները պետք է հասկանան, որ Հայաստանը կարող է դառնալ շատ ավելի օգտակար կամուրջ, քան մարտադաշտ:

Ըստ ԵՄ արտաքին գործերի գերագույն ներկայացուցիչ Կայա Կալլասի, Հայաստանը Բրյուսելից խնդրել է «օգնություն չարամիտ ազդեցության դեմ պայքարում, նման այն բանին, ինչ տրամադրվել է Մոլդովային»։ Պարզ է, որ այդ «ազդեցությունը» վերաբերում է Ռուսաստանի սպասվող միջամտությանը։ Մոլդովական սցենարը որպես մոդել մեջբերելով՝ Կալլասը բացահայտորեն հաստատել է ԵՄ-ի մտադրությունը ազդելու Հայաստանի ընտրությունների վրա՝ ի պաշտպանություն իշխող կուսակցության։

Հիշեցնենք, որ անցյալ տարվա սեպտեմբերին խորհրդարանական ընտրություններում Մոլդովայի իշխող «Գործողություն և համերաշխություն» կուսակցությունը կարողացավ պահպանել իր մեծամասնությունը։ Քվեարկության նախօրեին նախագահ Մայա Սանդուն զգուշացրեց, որ իր պարտությունը հավասարազոր կլինի Ռուսաստանի հաղթանակի և կարող է հանգեցնել պատերազմի։ Քանի որ Մոլդովան եվրոպական ինտեգրման առաջատար երկիր է, Բրյուսելը չափազանց հետաքրքրված էր ընտրությունների արդյունքով և զգալի ջանքեր գործադրեց հրապարակայնորեն ցուցադրելու իր վճռականությունն ու աջակցությունը ԳՀԿ-ին։ Սակայն Բրյուսելի այդ աջակցությունը, որը պաշտոնապես ուղղված էր ժողովրդավարության պաշտպանությանը և ռուսական միջամտությանը հակազդելուն, գործնականում հանգեցրեց նրան, որ Քիշնևը «որակազրկեց» երկու կուսակցությունների ընտրություններից ընդամենը մի քանի օր առաջ։ Դրանց «ռուսամետ» պիտակավորումը թույլ տվեց ԵՄ-ին անտեսել այդ ակնհայտորեն ոչ ժողովրդավարական քայլը։ Հայաստանի ընտրություններում իշխող կուսակցությանը աջակցելով՝ Բրյուսելը հնարավորություն ունի ամրապնդել հասարակության մեջ եվրոպամետ տրամադրությունները, խրախուսել Երևանի հետագա հեռացումը Մոսկվայից և ամրապնդել ԵՄ ռազմավարական դիրքը տարածաշրջանում (դա հատկապես կարևոր է Վրաստանում ԵՄ ազդեցության թուլացման ֆոնին)։ Այնուամենայնիվ, ԵՄ-ն պետք է հասկանա, որ նման միակողմանի աջակցությունը սպառնում է վարկաբեկել իր արդեն իսկ փխրուն այն ուժը, որը հիմնված է նորմերի և արժեքների վրա։

Ռուսաստանի ազդեցությունը Հայաստանում մնում է զգալի, և Մոսկվան, անկասկած, շահագրգռված է ազդել առաջիկա ընտրությունների վրա։ Այնուամենայնիվ, 2020 թվականի Ղարաբաղյան պատերազմից և 2022 թվականին Ուկրաինայում ռազմական գործողությունների սկսվելուց հետո Հայաստանը հաջողությամբ խորացրել է հարաբերությունները ԱՄՆ–ի և ԵՄ երկրների հետ: Մոսկվան մտահոգությամբ հետևում է ամերիկյան, թուրքական և եվրոպական ազդեցության աճին մասնավորապես TRIPP նախագծի համատեքստում: Ուկրաինայի վրա կենտրոնանալով՝ Ռուսաստանը կորցրել է Հարավային Կովկասում իր ազդեցության մի մասը, ինչը նրան ստիպում է ակտիվացնել ջանքերը՝ վերականգնելու հայկական քաղաքականության մեջ իր ազդեցությունը։ Մոսկվայի ռազմավարությունը Հայաստանի հարցում այժմ վերահսկում է նախագահի աշխատակազմի ղեկավարի առաջին տեղակալ Սերգեյ Կիրիենկոն, և ըստ վերջին լուրերի, նաև քննարկվում է Կրեմլի «մեղմ ուժի» նոր մոտեցումը։ Բայց Երևանի կողմից Ռուսաստանի միջամտության վերաբերյալ հրապարակային մեղադրանքների աճող ֆոնին հիմնական հարցն այն է, թե ինչպե՞ս է այդ «մեղմ ուժը» զարգանալու, և արդյո՞ք Հայաստանի կառավարությունը կշարունակի կիրառել ընդդիմության վրա ճնշման «մոլդովական» մոդելը։

Ադրբեջանն ու Թուրքիան նույնպես հետաքրքրված են Նիկոլ Փաշինյանի իշխանության պահպանման հարցում։ Փաշինյանը հայ առաջնորդներից ամենաբացն է Բաքվի հետ երկխոսության համար։ Փորձելով ցույց տալ առաջընթաց՝ Թուրքիայի նախագահ Էրդողանը վերջերս հույս է հայտնել, որ Անկարան 2026 թվականին «որոշ խորհրդանշական քայլեր կձեռնարկի» Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորման ուղղությամբ: Իր հերթին՝ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը թույլատրել է Հայաստան ապրանքների (մեծամասամբ խորհրդանշական) տարանցումը իր տարածքով։

Երևանի` որպես ԱՄՆ–ի տարածաշրջանում ռազմավարական գործընկերոջ կարգավիճակը, բնականաբար, Վաշինգտոնին ևս դրդում է աջակցել Փաշինյանին: Լրացուցիչ խթան է TRIPP նախագիծը, որը լայնորեն մերժվել է հայկական ընդդիմության կողմից: ԱՄՆ–ի համար TRIPP-ը ավելին է, քան պարզապես Հայաստանի և նրա հարևանների միջև հարաբերությունների կարգավորումը միջնորդելու նախաձեռնություն: Հաջողության դեպքում այն կարող է ռազմավարական կարևորության հարցերում Վաշինգտոնի համար բացել մրցակցություն Եվրասիայի սրտում։

Եվ չնայած հունիսյան ընտրությունների որոշումը պատկանում է հայ ժողովրդին, բազմաթիվ արտաքին ուժեր ձգտում են ազդել դրանց արդյունքների վրա իրենց օգտին: Այս դինամիկան սպառնում է Հայաստանը (և ամբողջ Հարավային Կովկասը) վերածել բախման ասպարեզի, այլ ոչ թե կապող կամրջի, ինչպես պետք է լինի:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում