TRIPP միջանցքում միասնական էներգետիկ համակարգի գերակա նպատակը դրա մեկուսացումն է Ռուսաստանից

Ինչպես և սպասվում էր, Դոնալդ Թրամփի «Tripp միջազգային խաղաղության և բարգավաճման համար» (TRIPP) Հարավային Կովկասի երթուղու նախագիծը, որն իրականացվում է Երևանի և Բաքվի կողմից ԱՄՆ-ի արտատարածքային մասնակցությամբ, ունի ավելի լայն ռազմավարական նպատակներ, քան պարզապես հարավարևմտյան Ադրբեջանից Թուրքիա տանող հարավային Հայաստանի տարանցիկ միջանցքի շահագործումը և միջանցքային տարածաշրջանում ռազմավարական մետաղական պաշարների յուրացումը, գրում է tehnowar.ru–ն։ Սա պարզ է դառնում Հայաստանի վերջերս հրապարակված պաշտոնական պարզաբանումից, որ նույն նախագիծը նախատեսում է ինտեգրել Հայաստանի և Ադրբեջանի էներգետիկ համակարգերը։ Հիմնական նպատակը Թուրքիայի միջոցով էներգետիկ արտադրանքի արտահանում/տարանցումն է դեպի Եվրոպա և Միացյալ Նահանգներ, ինչպես նաև տարածաշրջանում ռուսական էներգետիկ արտադրանքի ներկայության նվազեցումը։

Հիշեցնենք, որ վերջերս վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը  հայտարարեց, որ «նախատեսվում է ինտեգրել Հայաստանի և Ադրբեջանի էներգետիկ համակարգերը։ Կողմերը կկարողանան հավասար հիմունքներով օգտագործել էլեկտրաէներգիայի ինչպես արտահանումը, այնպես էլ ներմուծումը»։ Բայց արդյո՞ք խոսքը միայն էլեկտրաէներգիայի մասին է։

Արտասահմանյան լրատվամիջոցները կրկին՝ գրեթե 15 տարվա ընդմիջումից հետո, հաղորդում են, որ մի քանի օտարերկրյա նավթային ընկերություններ խորհրդակցում են Հայաստանի հետ Բաքու-Թբիլիսի-Էրզրում-Ջեյհան նավթատարի Վրաստանի հարավում գտնվող Ջեյհան տանող ճյուղի կառուցման վերաբերյալ՝ Այրում-Գյումրու-Ախուրյանի, այսինքն Վրաստանի հարավի միջոցով։ Դրան նպաստում է նաև վերջերս Թուրքիայի հետ վերսկսված «հաշտեցման» գործընթացը, որը նախաձեռնել է Երևանը, և որը ներառում է ուղիղ տրանսպորտային կապերի վերականգնում։

Սակայն այս տարանցիկ խողովակաշարի նախագիծը դիտվում է որպես էներգետիկ համակարգերի, այդ թվում Ադրբեջանի և Հայաստանի նավթագազատարների միավորման, կամ առնվազն համաժամանակյա գործունեություն։ Ավելին, այս նախագծի կողմնակիցների կարծիքով, դրա իրականացումը կարագացնի նավթամթերքի, և, ի վերջո, բնական գազի մատակարարումը ոչ թե Ռուսաստանից Հայաստան, այլ Ադրբեջանից։ Այս առումով պետք է պարզաբանել, որ առևտրային վիճակագրության համաձայն 2024-25 թվականներին Հայաստանը նավթամթերք է ներմուծել Ռուսաստանից (61.2%), Իրանից (6%), Մալթայից (5.9%), Բուլղարիայից (4.9%), Հունաստանից (4.6%), Ռումինիայից (3.2%), Թուրքիայից (2.7%), Եգիպտոսից (2.3%) և Լիբանանից (1.7%): Մալթայից և որոշ չափով Լիբանանից մատակարարումները նավթամթերքի վերաարտահանում են Իտալիայից, Լիբիայից և Հունաստանից, Մալթան ինքնին նավթավերամշակման գործարաններ չունի: 2026 թվականին նախատեսվում է նաև մատակարարումներ Ադրբեջանից, ինչպես նաև Ղազախստանից և Թուրքմենստանից, հիմնականում Ադրբեջանի միջոցով:

Միևնույն ժամանակ, նավթամթերքի ներմուծումն է Ադրբեջանից երկաթուղով զարգանում, մասնավորապես նույն «Թրամփ» նախագծի շրջանակներում: 2025 թվականի դեկտեմբերի 19-ին 34 տարվա ընթացքում առաջին անգամ Հայաստան են ժամանել 22 վագոններ, որոնք տեղափոխում էին 1218 տոննա ադրբեջանական AI-95 բենզին: Այս տարվա հունվարի 7-ին հայտարարվեց, որ Ադրբեջանը երկաթուղով Հայաստան է ուղարկում նավթամթերքի ավելի մեծ խմբաքանակ՝ ավելի քան 4600 տոննա բենզին և դիզելային վառելիք:

Մատակարարումները շարունակվում են: Բաքուն պաշտոնապես նշում է, որ «Ադրբեջանի նավթամթերքի արտահանումը Հայաստան արտացոլում է խաղաղության գործընթացում տնտեսական դիվիդենտների հայեցակարգը և կարևոր քայլ է երկու երկրների միջև տնտեսական և առևտրային կապեր հաստատելու գործում»:

Ավելին, դատելով Հայաստանում նավթամթերքի մեծ մասի գների առնվազն 12% անկումից, այս մատակարարումները կատարվում են սուբսիդավորված գներով. ամենայն հավանականությամբ, սա չբացահայտված գնային սուբսիդիա է: Ի դեպ, Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարար Ջեյհուն Բայրամովի հետ հեռախոսազրույցի ժամանակ ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն աջակցել է այս մատակարարումներին կոչ անելով ընդլայնել դրանք նաև քաղաքական պատճառներով: Հիշեցնենք, որ Հայկական ԽՍՀ-ում նավթամթերքի տեսականու գերիշխող մասը երկար ժամանակ մատակարարվել էր Ադրբեջանական ԽՍՀ-ից՝ մինչև 1990 թվականը:

Ինչպես նշում են ադրբեջանցի փորձագետները, «Ադրբեջանական բենզինը արագորեն է դարձել գնային չափանիշ Հայաստանում: Դրա ներմուծումը ավտոմատ կերպով ստեղծել է վառելիքի գների ավելի ցածր սահման, որից ցածր սպառողները հասկանում են, որ գերավճարը ո՛չ անխուսափելի է, ո՛չ էլ արդարացված»: Համապատասխանաբար, Հայաստանի ներկայիս պայմաններում «նույնիսկ այն ընկերությունները, որոնք շարունակում են բենզին և այլ նավթամթերքներ գնել Եվրոպայից կամ Ռուսաստանից, ստիպված են ճշգրտել գները հաճախորդներին չկորցնելու համար: Հակառակ դեպքում, վարորդները պարզապես կգնան այն բենզալցակայաններ, որտեղ վառելիքն ավելի էժան է»:

Այլ կերպ ասած, այս մատակարարումները նպատակ ունեն նվազեցնելու Ռուսաստանից Հայաստան նավթամթերքի արտահանման բարձր բաժինը: Այստեղ նույնպես ակնհայտ է «խաղաղության և բարգավաճման ուղու» արտաքին քաղաքական, ոչ ռուսամետ բաղադրիչը: Որոշ արտասահմանյան աղբյուրներ հաղորդում են, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի էներգետիկ համակարգերը միացնելու նախագիծը ներառում է նաև նոր երկկողմանի գազատարի կառուցում. Օրդուբադ-Մեղրի-Ջաբրայիլ, գրեթե 400 կմ երկարությամբ: Սա կստեղծի լրացուցիչ ելք Հարավային Կովկասի գազատար համակարգի համար դեպի Թուրքիա և, Թուրքիայի միջոցով, ոչ միայն դեպի ԵՄ տարածաշրջան, այլ նաև Ռումինիայի միջոցով դեպի նախկին ԽՍՀՄ արևմտյան տարածաշրջան: Նմանատիպ իրավիճակ է հնարավոր նաև ապագայում հեղուկացված բնական գազի հետ կապված: Մինչև վերջերս Հայաստանը գազ էր ներմուծում բացառապես Ռուսաստանից, այժմ մասամբ նաև Իրանից։

Ինչպես վերջերս հայտարարել է ՀՀ ֆինանսների նախարար Վահե Հովհաննիսյանը, «դիզելային վառելիքի ներմուծումը Ադրբեջանից, ինչպես նաև հեղուկ բնական գազի հնարավոր ներմուծումը, արդեն իսկ դրական ազդեցություն ենունենում Հայաստանի տնտեսական միջավայրի վրա»։ Ասված է որոշ չափով խճճված, բայց արդյո՞ք դա հստակորեն վերաբերում է Ադրբեջանից հեղուկ բնական գազի հնարավոր մատակարարումներին։ Միևնույն ժամանակ, ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարության մամուլի քարտուղար Լիլիթ Շաբոյանը վերջերս տեղական լրատվամիջոցներին ասել է, որ «հեղուկ բնական գազի պակասի և գների աճի խնդիրը շատ շուտով կլուծվի, քանի որ կսկսվի ռուսական հեղուկ բնական գազի ներմուծումը Հայաստան՝ Ադրբեջանի միջոցով, երկաթուղով»։ Շատ խոսուն մանրամասնություն. Ռուսաստանից Հայաստան նավթամթերքներն ու հեղուկացված բնական գազը մատակարարվում են ոչ թե Զանգեզուրի երկաթուղով՝ հարավային Ադրբեջանին միացված «արտատարածքային խաղաղության և բարգավաճման միջանցքով», այլ Աղստաֆա-Ղազախ-Իջևան երկաթուղային գծով և մասամբ՝ Վրաստանի միջոցով։ Սա, գոնե անուղղակիորեն, հաստատում է TRIPP-ի նպատակը։

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը

www.1or.am