Արդյո՞ք Հայաստանն ունի բավարար էներգիա. էլեկտրաէներգետիկ արդյունաբերության վիճակը և հեռանկարները

ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ 5 Փետրվար, 2026 10:50

Ջ.Դ. Վենսին սպասելով Հայաստանում խոսակցությունները վերածվել են էլեկտրաէներգիայի արտադրության առաջիկա հեղափոխության։ Քննարկենք Հայաստանի արտադրական հզորությունների ներկայիս վիճակը և այն, թե ինչո՞ւ Հայաստանում ամերիկյան փոքր մոդուլային էլեկտրակայաններ կառուցելու մասին խոսակցությունները կարող են մնալ պարզապես որպես խոսակցություններ, գրում է checheninfo.ru–ն։

Որտեղի՞ց է գալիս Հայաստանի էլեկտրաէներգիան։

Հայաստանի էլեկտրաէներգիայի ներուժը ներառում է ջերմաէլեկտրակայաններ, հիդրոէլեկտրակայաններ, բազմաթիվ փոքր հիդրոէլեկտրակայաններ, արևային էներգիա, երկրի միակ ատոմակայանից ստացված ատոմային էներգիան և մեկ գործող քամու էլեկտրակայան՝ Լոռի-1-ը։ Հայաստանի էներգետիկ ոլորտի միջուկը նրա երեք գործող ջերմաէլեկտրակայաններն են (Երևան, Հրազդան և Հրազդան-5), որոնք կազմում են երկրում արտադրվող ամբողջ էլեկտրաէներգիայի ավելի քան 40%-ը։ Հրազդան-5-ը (Հրազդանի ՋԷԿ-ի հինգերորդ էներգաբլոկը) պատկանում է «Գազպրոմ-Արմենիային»։ Երևանի ՋԷԿ-ը նախատեսված է ներքին սպառման համար։ Հրազդանի հիդրոէլեկտրակայանի հզորությունը բավարար է Իրան և Վրաստան արտահանելու համար։

Քամու, արևային և հիդրոէլեկտրակայանների բաժինը Հայաստանում կազմում է մոտ 30%: Սակայն դրա ներուժը մեծանում է փոքր հիդրոէլեկտրակայանների և արևային էլեկտրակայանների կառուցման շնորհիվ: Մասնագետները նշում են, որ արևային էլեկտրակայաններում, որոնք ներկայումս ավելի քան 1500 միավոր են, տարեցտարի կրկնապատկվում են էլեկտրաէներգիայի արտադրության աճը, որը հնարավոր է դարձել մասնավոր ձեռնարկատերերի կողմից սեփական սպառման համար էներգիա արտադրող և ավելցուկային էներգիան ցանցին փոխանցող ներդրումների շնորհիվ: Գործող փոքր հիդրոէլեկտրակայանների թիվը մոտենում է 200-ի: Ամենամեծերը Որոտանի և Սևան-Հրազդանի հիդրոէլեկտրակայանների կասկադների վրա են, որոնք օգտագործում են Հրազդան և Որոտան խոշոր գետերի ներուժը: Հայկական ամենահին հիդրոէլեկտրակայանը՝ Ձորագետի հիդրոէլեկտրակայանը, հզորությամբ զիջում է մյուս հիդրոէլեկտրակայաններին և թույլ չի տալիս օգտագործել Ձորագետ գետի ողջ ներուժը: Նոր հիդրոէլեկտրակայան կարող է կառուցվել միայն արդեն իսկ գոյություն ունեցողի տեղում:

ՀՀ ատոմային էներգետիկայի ոլորտի ծերացող սիրտը՝ Հայկական ատոմակայանը (ՀԱԷԿ), արտադրում է էլեկտրաէներգիայի ընդհանուր ծավալի 29%-ից պակասը: Երկու էներգաբլոկներից միայն մեկն է գործում և պարբերաբար սպասարկման կարիք ունի: Ատոմակայանի ծառայության ժամկետը սպառվել է, ուստի իշխանությունները բազմիցս հայտարարել են ամբողջովին նոր ատոմակայան կառուցելու անհրաժեշտության մասին, որի մոտավոր արժեքը գնահատվում է 5 միլիարդ դոլար: Հենց այս էներգետիկ խոցելիությունն է, որը, ըստ լուրերի, Միացյալ Նահանգները հույս ունի լուծել փոքր մոդուլային ռեակտորի (ՓՄՌ) տեխնոլոգիայի միջոցով: Այնուամենայնիվ, սկեպտիկները կարծում են, որ Վենսի առաջիկա այցը չի ներառի էներգետիկ օրակարգ, քանի որ ամերիկացիները ներկայումս չունեն հուսալի տեխնոլոգիա և երբեք չեն իրականացրել ՓՄՌ-ի ոչ մի նախագիծ, իսկ տեխնոլոգիան ինքնին դեռևս համարվում է փորձարարական: Եթե Հայաստանը որոշի մասնակցել փորձարկման և իր տարածքում տեղակայել նույնիսկ մեկ ամերիկյան ՓՄՌ, այդ որոշումը կարող է դիտվել որպես առաջատար ռուսական պետական կորպորացիաների դուրս մղում Հայաստանից:

Իսկ ընդհանրապես Հայաստանը էլեկտրաէներգիայի լուրջ պակաս չի զգում, բայց տնտեսական աճը պահանջում է շատ ավելին, քան ներկայումս ունի: Հաշվի առնելով ավելի շատ էներգիա արտադրելու ունակ բնական ռեսուրսների պակասը, Հայաստանի համար ավելի հեշտ և էժան է դիվերսիֆիկացնել իր էլեկտրաէներգիայի աղբյուրները, քան ներդրումներ կատարել նոր խոշորածավալ օբյեկտների կառուցման մեջ։ Հարկ է նշել, որ նույնիսկ ամենախոստումնալից նախագծերը (օրինակ Մեղրիի հիդրոէլեկտրակայանը) ներդրողների հետաքրքրությունը չեն գրավում։ Այնուամենայնիվ, հարևանների հետ հարաբերությունների բարելավումը թույլ է տալիս Հայաստանին միացնել իր էներգետիկ համակարգը թուրքական և ադրբեջանական ցանցերի հետ։