«ԱՄՆ փոխնախագահը նվերներով է մեկնում Կովկաս»

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 28 Հունվար, 2026 10:08

ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է, որ փոխնախագահ Վենսը փետրվարին կայցելի Հայաստան և Ադրբեջան: Այդ այցի մասին լուրերը շրջանառվել են դեռ անցյալ տարվա վերջից: Այլ բաների շարքում, Վենսը, ինչպես և սպասվում է, կքննարկի Երևանի և Բաքվի առաջընթացը «Թրամփի ճանապարհի» վրա և կօգնի նրանց լուծել առկա խնդիրները, գրում է ng.ru–ն: «Մենք կամրապնդենք մեր ռազմավարական գործընկերությունը Ադրբեջանի հետ, կստորագրենք հիանալի համաձայնագիր Հայաստանի հետ խաղաղ միջուկային համագործակցության վերաբերյալ, կկնքենք գործարքներ մեր խոշոր կիսահաղորդչային արտադրողների հետ և կվաճառենք Ադրբեջանին ամերիկյան արտադրության ռազմական տեխնիկա, այդ թվում զրահաբաճկոններ, նավակներ և շատ ավելին», - ասել է Թրամփը:

Նա նաև շնորհակալություն է հայտնել Հայաստանի և Ադրբեջանի առաջնորդներին՝ Նիկոլ Փաշինյանին և Իլհամ Ալիևին, անցյալ տարվա օգոստոսին «ստորագրված» խաղաղության համաձայնագրի պահպանման համար: «Դա դաժան պատերազմ էր, ութ պատերազմներից մեկը, որը ես ավարտեցի, բայց հիմա մենք ունենք բարգավաճում և խաղաղություն», - ընդգծել է Թրամփը: Հիշեցնենք, որ իրականում 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին Փաշինյանն ու Ալիևը պարզապես նախաստորագրել էին խաղաղության պայմանագիր, ընդ որում Բաքուն հրաժարվում է լիարժեք խաղաղություն կնքել Երևանի հետ, մինչև չփոփոխվի Հայաստանի Սահմանադրության նախաբանը:

Հատկանշական է այն, որ հունվարի սկզբին ԱՄՆ Ներկայացուցիչների պալատի անդամներն էին այցելել Ադրբեջան: Մասնավորապես, Սենատի զինված ուժերի կոմիտեի անդամ Մարքվեյն Մալինը հանդիպել էր պաշտպանության նախարար Զաքիր Հասանովի հետ: Նախարարությունը հայտարարել էր, որ քննարկվել են «ռազմական, ռազմատեխնիկական և ռազմակրթական ոլորտներում առկա համագործակցությունը, նոր հնարավորությունները և դրա զարգացման հեռանկարները»:

Նշենք, որ 2002 թվականից ի վեր Վաշինգտոնը ամեն տարի կասեցրել է «Ազատության աջակցության մասին» օրենքի 907-րդ բաժինը, որը 1992 թվականից ի վեր սահմանափակել է կառավարության ռազմական օգնությունը Ադրբեջանին կապված հայ-ադրբեջանական հակամարտության հետ: 2021 թվականի հունվարին՝ երկրորդ ղարաբաղյան պատերազմի ավարտից մի քանի ամիս անց, պետքարտուղար Էնթոնի Բլինկենը հայտարարեց, որ Բաքվին տրամադրվող օգնությունը «չի խաթարել կամ խաթարում Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության համաձայնագրի շուրջ բանակցությունների ջանքերը և չի օգտագործվի Հայաստանի դեմ ագրեսիայի համար»: Բայց 2021 և 2022 թվականներին, ըստ Հայաստանի իշխանությունների, Ադրբեջանը հղում անելով երկրների միջև սահմանի բացակայությանը, «օկուպացրեց» հայկական տարածքի մոտ 200 քառակուսի կիլոմետրը, իսկ 2023 թվականին վերացրեց ինքնահռչակ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը։ Արդյունքում, փոփոխությունը չկասեցվեց նաև 2024 թվականին։ Բաքվի և Երևանի միջև խաղաղության պայմանագրի նախաստորագրման ժամանակ Թրամփը կասեցրեց 907-րդ բաժինը։ Հիմա Ալիևը հույս ունի, որ ԱՄՆ Կոնգրեսը շուտով վերջնականապես կհրաժարվի այդ «անարդար և հնացած» փաստաթղթից։ Հայ-ամերիկյան հարաբերությունների վերաբերյալ, 2024 թվականին Հայաստանը և Միացյալ Նահանգները համաձայնության եկան ռազմավարական գործընկերության շուրջ, իսկ 2025 թվականի հունվարին ստորագրեցին համապատասխան կանոնադրություն, որը վերաբերում էր էներգետիկ անվտանգությանը, բայց ոչ ռազմական անվտանգությանը։ Այդ ժամանակ հայկական ընդդիմությունը պնդում էր, որ Փաշինյանի կառավարությունը շտապում է պարտավորվել Վաշինգտոնի հետ կնքված ցանկացած պայմանագրի մտահոգված լինելով, որ Թրամփը կարող է չհետաքրքրվել Երևանով։ Բայց ամեն ինչ բոլորովին այլ կերպ ստացվեց։ Վերջին երկու տարիների ընթացքում Հայաստանը և Միացյալ Նահանգները քննարկում են Մեծամորի կայանի համար նոր ատոմակայանի կամ նոր ատոմային էներգաբլոկի կառուցման հարցը։ Նաև նշենք, որ չնայած դրան Փաշինյանը պնդում է, որ նմանատիպ բանակցություններ է վարում նաև Ռուսաստանի, Ֆրանսիայի, Հարավային Կորեայի և Չինաստանի իշխանությունների հետ։ Օրինակ, 2025 թվականի վերջին «Ռոսատոմը» իր առաջարկներն է ներկայացրել Երևանին։ Մոսկվան դրանք համարում է ամենագրավիչը ֆինանսական և տեխնիկական տեսանկյունից։

Կովկասի ինստիտուտի ղեկավար Ալեքսանդր Իսկանդարյանի խոսքով, անկախ ամեն ինչից Վենսի գլխավոր խնդիրը Հայաստան և Ադրբեջան կատարած այցի ընթացքում կլինի «Թրամփի ուղի» նախագծի մեկնարկը։ «Սա չի նշանակում, որ ամեն ինչ կկատարվի մեկ այցով, բայց ամերիկացիները մտադիր են առաջ մղել իրենց նախագիծը Հարավային Կովկասում: ԱՄՆ-ը նաև ցանկանում է ամրապնդել նախկինում ձեռք բերված պայմանավորվածությունները: Միևնույն ժամանակ, կողմերը կարող են ստորագրել հուշագրեր, սակայն նրանք դա անում են անընդհատ: Մի սպասեք որևէ առաջընթացի: Վենսի այցը ավելի լայն գործընթացի մի մասն է, այլ ոչ թե միանվագ գործողություն: Չնայած Թրամփի ճանապարհի վերաբերյալ որոշումը կայացվել է քաղաքական մակարդակով, բայց շատ հարցեր մնում են չլուծված: Վենսը կաշխատի դրանք լուծելու ուղղությամբ», - ng.ru-ի հետ զրույցում ասել է Իսկանդարյանը: Նա կարծում է, որ նույնը վերաբերում է նաև Հայաստանի և ԱՄՆ-ի միջև միջուկային էներգիայի ոլորտում համագործակցությանը: Իսկանդարյանի խոսքով Երևանը քաղաքական որոշում է կայացրել օգտագործել Վաշինգտոնի ծառայությունները միջուկային էներգաբլոկ կառուցելու համար, բայց արդյունքը պետք է լինի այնպիսի մոդուլային ատոմակայանը, որի նմանը աշխարհը երբեք չի տեսել:

Միջազգային հարաբերությունների վերլուծության կենտրոնի ղեկավար Ֆարիդ Շաֆիևն էլ կարծում է, որ Վենսի այցը Ադրբեջան կամրապնդի երկկողմ կապերը և կզարգացնի «Թրամփի ճանապարհը»: «Առաջին հերթին կքննարկվեն «Թրամփի ճանապարհը» և հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների ընդհանուր կարգավորումը։ Աշխատանքներ են տարվում նաև ԱՄՆ-Ադրբեջան ռազմավարական գործընկերության կանոնադրության վրա. այցի ընթացքում կարելի է ակնկալել գործնական արդյունքներ։ Ամերիկյան զրահաբաճկոնների և նավակների վերաբերյալ ասեմ,որ մեզ համար կարևոր է հենց ռազմաստրատեգիական համագործակցության վերսկսման փաստը», - ասել է Շաֆիևը ng.ru-ին: