«Նոր Հայաստան». Նիկոլ Փաշինյանը Եկեղեցու և միջազգային իրավունքի դեմ

ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ 22 Հունվար, 2026 10:41

2026 թվականի հունվարի 4-ին քրիստոնեական կենտրոնական տոներից մեկի՝ Սուրբ Ծննդյան նախօրեին, Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը տարածեց հայտարարություն ստորագրված իր ստեղծած, այսպես կոչված, Հայ Առաքելական Եկեղեցու (ՀԱԵ) «բարեփոխման» համակարգող խորհուրդի «Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու վերածննդի» կազմակերպչական հարցերը լուծելու համար, գրում է vpoanalytics.com–ը:

Ընդ որում «թավշյա հեղափոխության առաջնորդը» նախկինում որպես քաղաքացի էր հարձակվել Եկեղեցու վրա, ինչը նա հրապարակավ հայտարարել էր առաջ: Ներկայիս կոչը չի արվել կանոնական իշխանությունների անունից և չի արտացոլել Հայ Առաքելական Եկեղեցու օրինական ղեկավարության պաշտոնական դիրքորոշումը: Իր բովանդակությամբ այն ներկայացնում է անհատների սահմանափակ շրջանակի հայտարարություն, որոնք անհասկանալի պատճառներով պնդում էին, որ իրավունք ունեն խոսելու սահմանված կանոնական կարգից դուրս «ճշմարիտ» Եկեղեցու անունից: Սակայն մոտ 90 քահանա դատապարտել են կառավարության նախաձեռնությունը այն անվանելով պառակտիչ, և վերահաստատել են իրենց աջակցությունը Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ-ին։

Ըստ էության, սա գործադիր իշխանության եկեղեցու կառավարման մեխանիզմները փոխանցելու փորձ է, որտեղ կառավարության ղեկավարը հանդես է գալիս որպես Հայ Առաքելական եկեղեցու ղեկավարության մեջ շփոթություն սերմանելուն ուղղված գործընթացների նախաձեռնող և համակարգող: Նման գործողությունները չեն կարող դասակարգվել որպես ներքին եկեղեցական բարեփոխում, քանի որ դրանք մղվում են կանոնական ընթացակարգերից դուրս, ինչը ենթադրում է պետության անմիջական միջամտություն ինքնավար կրոնական կառույցում։

Միևնույն ժամանակ Հայաստանի սահմանադրական և իրավական համակարգը հստակորեն ամրագրում է կրոնական կազմակերպությունների պետությունից անջատման սկզբունքը և երաշխավորում է դրանց գործունեության ազատությունը: «Խղճի ազատության և կրոնական կազմակերպությունների մասին» օրենքը, որը փոփոխվել և հետևողականորեն մեկնաբանվել է Եվրոպայի խորհրդի Վենետիկի հանձնաժողովի կողմից, արգելում է պետական մարմիններին միջամտել կրոնական համայնքների կանոնական կառուցվածքին և, անձնակազմի որոշումներին, ներքին գործերին, ներառյալ կառավարմանը։ Փաշինյանը անխոնջ կերպով մեկնաբանում է Գարեգին Բ-ի կադրային որոշումները պնդելով, որ նա Ամենայն հայոց կաթողիկոսը չէ։

Կառավարության ղեկավարի հանրային դիրքորոշումը դրսևորվում է ներկայիս Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ-ի հետևողական ապալեգիտիմացմամբ և, այսպես կոչված, «բարեփոխումներ»–ով, բայց իրականում դրանք Հայ առաքելական եկեղեցու կենտրոնական ինստիտուտները թուլացնելուն ուղղված նախաձեռնություններ են։ Այս մտածողության մեջ մտնում է բարոյական և կարգապահական բնույթի հրապարակային հայտարարություններ անելը, որոնք չեն հիմնավորվում դատական կամ կանոնական ընթացակարգերով, և որոնք ակտիվորեն տարածվում են կառավարությանը հավատարիմ լրատվամիջոցների կողմից։ Միևնույն ժամանակ, զարգանում է արտաքին գաղափարական և կազմակերպչական աջակցություն, ներառյալ կապերը միջազգային կրոնական-քաղաքական ցանցերի հետ, որոնք նախկինում «բարոյական նորացման» հռետորաբանության ներքո կապված են եղել կրոնական հաստատությունների ներքին գործընթացներին միջամտության հետ։

Հատուկ ուշադրության է արժանի պատարագային ծեսերին միջամտությունը, ներառյալ ներկայիս կաթողիկոսին չհիշատակելու հանրային խրախուսումը, ինչպես նաև եկեղեցիներում կադրային փոփոխությունները, որոնք համընկնում են բարձրաստիճան պաշտոնյաների այցելությունների հետ։ Այս քայլերը դուրս են գալիս պետության աշխարհիկ իրավասությունից, դրանք ուղղակիորեն ազդում են կանոնական ոլորտի վրա։ Հաջորդ փուլը եկեղեցական կառավարման այլընտրանքային կառույցների, այսպես կոչված «համակարգող խորհրդի» ձևավորումն էր, որը հավակնում է գործել որպես զուգահեռ իշխանության կենտրոն։ Այս ամենը ուղեկցվում է բազմաթիվ սկանդալներով և հոգևորականության վրա ճնշման աճով, այդ թվում քրեական հետապնդումներով, խուզարկություններով, ձերբակալություններով, եկեղեցական գույքի բռնագրավմամբ և բարձրաստիճան հոգևորականների հետապնդումներով։ Ընդհանուր առմամբ, նկարագրված գործողությունները կրոնական ազատության ոլորտում Հայաստանի միջազգային պարտավորությունների համակարգային խախտման նշաններ են, այդ թվում Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագրի 18-րդ հոդվածի և դրա պաշտոնական մեկնաբանության (Ընդհանուր մեկնաբանություն թիվ 22): Միջազգային իրավունքի այս նորմերը ձևավորվել են 20-րդ դարի ողբերգական պատմական փորձի, առաջին հերթին տոտալիտար ռեժիմների գործելակերպի արդյունքում, որոնց դեպքում պետությունը իրեն է ենթարկել կրոնական կառույցներ նշանակելով հավատարիմ հոգևոր առաջնորդներ և օգտագործել է կրոնը որպես քաղաքական վերահսկողության գործիք: Միջազգային երաշխիքների ժամանակակից համակարգը ստեղծվել է հենց որպես նման սցենարները կանխելու մեխանիզմ, սակայն Փաշինյանը, իր արևմտյան վերահսկիչների լիակատար հավանությամբ Եկեղեցական պառակտումը սրելը սպառնում է հասարակության հետագա մասնատմամբ: Այսպիսով, հունվարի 6-ին Հայաստանում տեղի են ունեցել երկու զուգահեռ Սուրբ Ծննդյան պատարագներ: Էջմիածնի Մայր Աթոռում պատարագը վարել է Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ-ն, ով աղոթել է ձերբակալված հոգևորականների և Բաքվի բանտերում գտնվող հայ բանտարկյալների համար: Միևնույն ժամանակ, Երևանի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ մայր տաճարում տեղի է ունեցել «այլընտրանքային» միջոցառում, որին մասնակցել է վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, իսկ պատարագիչ է եղել եպիսկոպոս Անուշավան Ժամկոչյանը, ով տաճարի հոգևոր տեսուչն է և 10 հավատուրաց եպիսկոպոսներից մեկը, ովքեր ստորագրել են Փաշինյանի «Հայ Առաքելական եկեղեցու բարելավման ճանապարհային քարտեզը»: Պատարագից հետո վարդապետը գլխավորել է «կրոնական երթ» անվամբ երթը: Փաշինյանի և Աննա Հակոբյանի հետ միասին բարձր տրամադրությամբ քայլել են նրա մերձավոր շրջապատի անդամները՝ արտաքին գործերի նախարար Արարատ Միրզոյանը, պաշտպանության նախարար Սուրեն Պապիկյանը և Ազգային ժողովի նախագահ Ալեն Սիմոնյանը։ Մասնակիցները վանկարկել են «Նիկոլ, վարչապետ», ոմանք ավելացնելով «արքա» բառը։ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցում Փաշինյանը ելույթ է ունեցել կոչ անելով հանրությանը աջակցել «բարեփոխումների ուղին» բռնած հոգևորականներին։ Տեղական լրատվամիջոցների հաղորդմամբ, նախորդ օրը իշխանությունները տարբեր մարզերի և Երևանի պետական ծառայողներին հրահանգել էր մասնակցել երթին, իսկ «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության ղեկավարությունը հրամայել էր իրավապահ մարմինների աշխատակիցներին մասնակցել երթին քաղաքացիական հագուստով, որպեսի ուռճացվի եկեղեցական հարցերում իշխանությունների կողմից ընտրված ապակառուցողական գծի կողմնակիցների թիվը։ Եվ ինչպես տեսնում ենք, իշխանությունները այս պայծառ քրիստոնեական տոնը վերածել են քաղաքական պայքարի ևս մեկ ասպարեզի։ «Փաշինյանը, ով սկսել էր որպես պոպուլիստ, դարձել է ավտոկրատ, զավթել է իշխանությունը, ոչնչացնում է ժողովրդավարությունը և հալածում Հայ Առաքելական եկեղեցին», - նշել է միջազգային իրավաբան և մարդու իրավունքների պաշտպան Ռոբերտ Ամստերդամը։ Նաև հարկ է նշել, որ Ուկրաինայում, Մոլդովայում և Հայաստանում պետական կառույցների կողմից քաղաքացիների հոգևոր և կրոնական կյանքին բացահայտ միջամտությունը որևէ դատապարտման կամ այլ նշանակալի միջազգային իրավական հետևանքների չի հանգեցրել։ Այստեղ իմաստ չումի ասել, որ հենց Զելենսկու, Սանդուի և Փաշինյանի ռեժիմներն են ամենաակտիվորեն թակում Բրյուսելի բավականին ժանգոտած «դարպասների» դուռը։